નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા જહાસ મુનિપુઙ્ગવઃ
રાજાના શબ્દો સાંભળી મહાન ઋષિ હસ્યા.
અતિથિરુવાચ કશ્યપસ્ય સુતાઃ સર્વે પ્રાપ્તા દેવત્વમીપ્સિતમ્
અતિથીએ કહ્યું: કશ્યપના બધા પુત્રોએ ઇચ્છિત દેવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
તેષુ ત્વષ્ટા મહાજ્ઞાની ચકાર પરમં તપઃ
એમાં ત્વષ્ટા, જે મહાન જ્ઞાની હતા, તેમણે શ્રેષ્ઠ તપ કર્યું.
સિષેવે બ્રાહ્મણાર્થં ચ દેવદેવં હરિં પરમ્
તેમણે બ્રાહ્મણોના હિત માટે પરમ ભગવાન હરિની ઉપાસના કરી.
તતો બભૂવ તેજસ્વી વિશ્વરૂપસ્તપોધનઃ
પછી તેજસ્વી અને તપસ્યામાં સમૃદ્ધ એવા વિશ્વરૂપ જન્મ્યા.
માતામહેભ્યો દૈત્યેભ્યો દત્તવન્તં ઘૃતાહુતિમ્
તેમણે પોતાના માતાના ભાઈઓ એવા દૈત્યોને ઘીથી હવન અર્પણ કર્યો.
વિશ્વરૂપસ્ય તનયો વિરૂપો મત્પિતા નૃપ
રાજા, વિશ્વરૂપનો પુત્ર વિરુપ છે અને એ મારા પિતા છે.
મહાદેવો મમ ગુરુર્વિદ્યાજ્ઞાનમનુપ્રદઃ
મહાદેવ મારા ગુરુ છે, જેઓ જ્ઞાન અને સમજણ આપનાર છે.
તચ્ચિન્તયામિ પાદાબ્જં ન મે વાઞ્છા ઽસ્તિ સમ્પદિ 2.53.
હું તેમના કમળ જેવા પગનો ધ્યાન કરું છું; મને સંપત્તિની કોઈ ઈચ્છા નથી.
તેન દત્તં ન ગૃહ્ણામિ વિના તત્સેવનં શુભમ્
તેના સેવા વિના જે કંઈ સારું આપે, એ હું સ્વીકારતો નથી.
ભક્તિવ્યવહિતં મિથ્યાભ્રમમેવ તુ નશ્વરમ્
ભક્તિ વગરનું બધું ખોટું છે અને ટકતું નથી.
ન મન્યે જલરેખેતિ નૃપત્વં કેન ગણ્યતે
હું રાજપદને પાણી પર દોરેલી રેખા જેવું મૂલ્યહીન માનું છું.
લાલસાં વિષ્ણુભક્તિં તે સંપ્રાપયિતુમાગતઃ
હું તને વિષ્ણુભક્તિ માટેની તીવ્ર ઈચ્છા આપવા આવ્યો છું.
સમુદ્ધૃતશ્ચ પતિતો ઘોરે નિમ્ને ભવાર્ણવે
જે ભયાનક સંસાર સમુદ્રમાં પડી જાય છે, તેને બહાર કાઢવામાં આવે છે.
તે પુનન્ત્યુરુકાલેન કૃષ્ણભક્તાશ્ચ દર્શનાત્
કૃષ્ણભક્તો સમય જતાં માત્ર દર્શનથી પણ બીજાને પવિત્ર કરે છે.
પુત્રે ન્યસ્ય પ્રિયાં સાધ્વીં ગચ્છ વત્સ વનં દ્રુતમ્
પ્યારા, તારી પ્રિય પત્નીને પુત્ર પાસે સોંપી, તું જલ્દી વનમાં જા.
શ્રીકૃષ્ણં ભજ રાધેશં પરમાત્મા નમીશ્વરમ્
શ્રીકૃષ્ણ, રાધાના સ્વામી, પરમાત્મા, અને પૂજ્ય ઈશ્વરનું ભજન કર.
દિક્પાલાશ્ચ દિગીશાશ્ચ ભ્રમન્ત્યેવાસ્ય માયયા ।। 2.53.
દિશાના રક્ષકો અને દિશાપાલો પણ તેની માયાથી ભટકે છે.
નિશાપતિઃ શશી શશ્વત્સસ્યસુસ્નિગ્ધતાકરઃ
રાતનો સ્વામી ચંદ્ર સદાય પાક માટે શીતળ અને પોષક છે.
કાલે વર્ષતિ શક્રશ્ચ દહત્યગ્નિશ્ચ કાલતઃ
યોગ્ય સમયે ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે અને અગ્નિ પણ સમય પ્રમાણે બળે છે.
કાલઃ સંહરતે કાલે કાલે સૃજતિ પાતિ ચ
કાળ યોગ્ય સમયે સંહાર કરે છે, અને યોગ્ય સમયે સર્જન અને પાલન કરે છે.
સ્વદેશે પર્વતાશ્ચૈવ સ્વાઃ પાતાલાઃ સ્વદેશતઃ
પર્વતો પોતાના પ્રદેશમાં રહે છે, અને સ્વર્ગ તથા પાતાળ પણ પોતાના સ્થાન પર છે.
શૈલસાગરસંયુક્તાઃ પાતાલાઃ સપ્ત ચૈવ હિ
સાતેય પાતાળ પર્વતો અને સાગરો સાથે જોડાયેલા છે.
સન્ત્યેવ પ્રતિવિધ્યણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ
દરેક બ્રહ્માંડમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને અન્ય દેવતાઓ છે.
આપાતાલાદ્બ્રહ્મલોકપર્ય્યન્તં ડિમ્બરૂપકમ્
પાતાળથી લઈને બ્રહ્મલોક સુધી આખું જગત અંડાકાર છે.
નાભિપદ્મે વિરાડ્વિષ્ણોઃ ક્ષુદ્રસ્ય જલશાયિનઃ
વિરાટ વિષ્ણુના નાભિ કમળમાં, જળ પર શયન કરતો નાનકડો વિષ્ણુ છે.
એવં સોઽપિ શયાનસ્સ્યાજ્જલતલ્પે સુવિપ્લુતે
એ રીતે, એ પણ વિશાળ જળપથ પર શયન કરે છે.
કાલભીતશ્ચ કાલેશં કૃષ્ણમાત્માનમીશ્વરમ્ ।। । મહાવિષ્ણોર્લોમકૂપસાધારઃ સોઽસ્તિ વિસ્તૃતે 2.53.
કાળથી ડરેલો એ, પોતાના સ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણને, કાળના સ્વામી એવા ઈશ્વરને સ્મરે છે; મહાવિષ્ણુના રોમકૂપમાં એ વ્યાપક રીતે વસે છે.
મહાવિષ્ણોર્ગાત્રલોમ્નાં બ્રહ્માણ્ડાનાં ચ ભૂમિપ
હે રાજા, મહાવિષ્ણુના શરીરના વાળમાંથી અનેક બ્રહ્માંડ ઉત્પન્ન થાય છે.
મહાવિષ્ણુઃ પ્રાકૃતિકઃ સોઽપિ ડિમ્બોદ્ભવઃ સદા
મહાવિષ્ણુ પણ અંડમાંથી જન્મેલો અને પ્રકૃતિથી બનેલો છે.