મુનિનારદમન્વાદિબ્રહ્મવિષ્ણુશિવાન્વિતે
મુનિ નારદ, મનુ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ પણ હાજર હતા.
રૂક્ષો મલિનવાસાશ્ચ શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકઃ
તેઓ ખડતલ, મેલિયા કપડાં પહેરેલા અને સૂકા ગળા, હોઠ અને તાળુવાળા હતા.
રાજાનમાશિષં ચક્રે સસ્મિતઃ સમ્પુટાઞ્જલિઃ
રાજાએ સ્મિત સાથે હાથ જોડીને આશીર્વાદ આપ્યા.
સભાસદશ્ચ નોત્તસ્થુર્જહસુઃ સ્વલ્પમેવ ચ
સભાસદોએ ઊભા રહ્યા નહીં; તેઓએ થોડુંક જ હસ્યા.
શશાપ નૃપતિં ક્રોધાત્તત્રાતિષ્ઠન્નિરંકુશઃ
અટલ ઊભા રહીને, તેણે ગુસ્સામાં રાજાને શાપ આપ્યો.
ભવાચિરં ગલત્કુષ્ઠી બુદ્ધિહીનોઽપ્યુપદ્રુતઃ
'તું જલ્દી જ કુષ્ઠરોગી, બુદ્ધિવિહિન અને પીડિત બનજે.'
યે યત્ર જહસુઃ સર્વે સમુત્તસ્થુઃ સભાસદઃ 2.50.
જે બધા સભાસદોએ ત્યાં હસ્યા, તેઓ એકસાથે ઊભા રહ્યા.
પ્રણમ્યાગત્ય રાજા તં રુરોદ ભયકાતરઃ
રાજા પાસે આવી, નમન કરીને, ભયથી રડવા લાગ્યા.
બ્રાહ્મણો ગૂઢરૂપી ચ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા
બ્રાહ્મણ ગુપ્ત રૂપે, બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી દેખાતા હતા.
હે વિપ્ર તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ સમુચ્ચાર્ય્ય પુનઃ પુનઃ
'હે વિપ્ર, ઊભા રહો, ઊભા રહો!' એમ તે વારંવાર બોલ્યા.
મરીચિઃ કશ્યપશ્ચૈવ વસિષ્ઠઃ ક્રતુરેવ ચ
મરીચિ, કશ્યપ, વસિષ્ઠ અને ક્રતુ પણ ત્યાં હતા.
ગૌતમશ્ચ કણાદશ્ચ કણ્વઃ કાત્યાયનઃ કઠઃ
ગૌતમ, કણાદ, કણ્વ, કાત્યાયન અને કઠ પણ હાજર હતા.
તૈત્તિરિશ્ચાપ્યાપિશલિર્માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ
તૈત્તિરી, આપિશલિ અને મહાન તપસ્વી માર્કંડેય પણ આવ્યા.
સનત્કુમારો ભગવાન્નરનારાયણાવૃષી
પૂજ્ય સનતકુમાર અને નર-નારાયણ ઋષિ પણ આવ્યા.
ભરદ્વાજશ્ચ વાલ્મીકિરૌર્વશ્ચ ચ્યવનસ્તથા
ભરદ્વાજ, વાલ્મીકી, ઔર્વ અને ચ્યવન પણ આવ્યા.
શિલાલિર્લાઙ્ગલિશ્ચૈવ શાકલ્યઃ શાકટાયનઃ
શિલાલી, લાંગલિ, શાકલ્ય અને શાકટાયન પણ આવ્યા.
જૈગીષવ્યો વામદેવો વાલખિલ્યાદયસ્તથા 2.50.
જૈગીષવ્ય, વામદેવ અને વાલખિલ્યાદિ પણ આવ્યા.
વિશ્વામિત્રશ્ચ કૌત્સશ્ચાપ્યૃચીકોઽપ્યઘમર્ષણઃ
વિશ્વામિત્ર, કૌત્સ, ઋચીક અને અઘમર્ષણ પણ આવ્યા.
દિક્પાલા દેવતાઃ સર્વા વિપ્રં પશ્ચાત્સમાયયુઃ
પછી દિશાઓના બધા દેવતાઓ પણ તે મહાત્મા પાસે આવ્યા.
સમૂચુસ્તં ક્રમેણૈવ નીતિં નીતિવિશારદાઃ
નૈતિકતા જાણનારા બધા ઋષિએ ક્રમશઃ તેમને સંબોધ્યા.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદાન્તર્ગતહરગૌરીસંવાદે રાધોપાખ્યાને સુયજ્ઞોપાખ્યાનં નામ પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી બ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના દ્વિતીય પ્રકૃતિ ખંડમાં નારદ-નારાયણ સંવાદમાં હર-ગૌરી સંવાદના રાધા ઉપાખ્યાનમાં સુયજ્ઞ ઉપાખ્યાન નામે પચાસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શ્રીપાર્વત્યુવાચ નીતિજ્ઞા નીતિવચનં તન્માં વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
શ્રી પાર્વતી બોલ્યાં: હે નૈતિકતા જાણનારા, તમે મને એ નૈતિક ઉપદેશ સમજાવો.
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ક્રમેણ વક્તુમારેભે મુનિસંઘો વરાનને
શ્રી મહાદેવ બોલ્યા: હે સુંદર મુખવાળી, મુનિઓની સભાએ ક્રમશઃ વાત કરવાનું શરૂ કર્યું.
સનત્કુમાર ઉવાચ સુશીલં ચ મહૈશ્વર્યં પિતરોઽગ્નિઃ સુરાસ્તથા
સનતકુમાર બોલ્યા: સારા સ્વભાવ અને મહાન વૈભવ, પિતૃઓ, અગ્નિ અને દેવતાઓ,
આગતા નૃપગેહેભ્યઃ કૃત્વા ભ્રષ્ટશ્રિયં નૃપમ્
રાજાઓના ઘરમાં આવીને, તેમણે રાજાને તેની તેજસ્વિતા ગુમાવી દીધી.
બ્રાહ્મણાનાં તુ હૃદયં કોમલં નવનીતવત્
બ્રાહ્મણોના હૃદય નવણ ઘી જેટલું કોમળ હોય છે.
ક્ષમસ્વાગચ્છ વિપ્રેન્દ્ર શુદ્ધં કુરુ નૃપાલયમ્
માફ કરો, આવો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, રાજમહેલને શુદ્ધ કરો.
ભૃગુરુવાચ પિતરસ્તસ્ય દેવાશ્ચ વહ્નિશ્ચૈવ તથૈવ ચ
ભૃગુ બોલ્યા: પિતૃઓ, દેવતાઓ અને અગ્નિ પણ,
નિરાશાઃ પ્રતિગચ્છન્તિ ચાતિથેરપ્રતિગ્રહાત્
જ્યારે અતિથિનું સન્માન થતું નથી, ત્યારે તેઓ નિરાશ થઈને પાછા ચાલ્યા જાય છે.
સ્ત્રીઘ્નૈર્ગોઘ્નૈઃ કૃતઘ્નૈશ્ચ બ્રહ્મઘ્નૈર્ગુરુતલ્પગૈઃ
સ્ત્રીઓ, ગાયો, બ્રાહ્મણોનું હત્યાનાર, ગુરુપત્ની સાથે દુશ્કર્મ કરનાર અને કૃતઘ્ન લોકો દ્વારા,