તેન વિશ્રવસઃ પુત્રઃ કુબેરશ્ચ ધનાધિપઃ 1.10.
આ રીતે, વિશ્વશ્રવાસના પુત્ર કુબેર ધનની પ્રભુતા પામ્યા.
પુલહસ્ય સુતો વાત્સ્યઃ શાણ્ડિલ્યશ્ચ રુચેઃ સુતઃ
પુલહના પુત્ર વાત્સ્ય અને રૂચિના પુત્ર શાંડિલ્ય હતા.
કાશ્યપઃ કશ્યપાજ્જાતો ભરદ્વાજો બૃહસ્પતેઃ
કશ્યપમાંથી કાશ્યપ અને બૃહસ્પતિમાંથી ભરદ્વાજ જન્મ્યા.
શાણ્ડિલ્યશ્ચ રુચેઃ પુત્રો મુનિસ્તેજસ્વિનાં વરઃ
શાંડિલ્ય, રૂચિના પુત્ર, તેજસ્વી મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
બભૂવુર્બ્રહ્મણો વક્ત્રાદન્યા બ્રાહ્મણજાતયઃ
બ્રહ્માના મુખમાંથી બીજી બ્રાહ્મણ વંશો ઉત્પન્ન થયા.
ચન્દ્રાદિત્યમનૂનાં ચ પ્રવરાઃ ક્ષત્રિયાઃ સ્મૃતાઃ
ચંદ્ર, સૂર્ય અને મનુઓના વંશજ તરીકે પ્રસિદ્ધ ક્ષત્રિય ગણાય છે.
ઊરુદેશાચ્ચ વૈશ્યાશ્ચ પાદતઃ શૂદ્રજાતયઃ
જાંઘમાંથી વૈશ્ય અને પગમાંથી શૂદ્ર વંશો થયા.
ગોપનાપિતભિલ્લાશ્ચ તથા મોદકકૂબરૌ
ગવાળ, નાઈ, ભિલ, તેમજ મોડક અને કૂબર પણ જન્મ્યા.
ઇત્યેવમાદ્યા વિપ્રેન્દ્ર સચ્છૂદ્રાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, આ રીતે મૂળ શુદ્ધ શૂદ્રોનું વર્ણન થયું છે.
વિશ્વકર્મા ચ શૂદ્રાયાં વીર્ય્યાધાનં ચકાર સઃ
વિશ્વકર્માએ એક શૂદ્રા સ્ત્રીમાં પોતાનું વીર્ય સંચય કર્યું.
માલાકારઃ શઙ્ખકારઃ કર્મકારઃ કુવિન્દકઃ 1.10.
માળાવાળો, શંખ બનાવનાર, કામકાજ કરનાર અને કુંભાર—
સૂત્રકારશ્ચિત્રકારઃ સ્વર્ણકારસ્તથૈવ ચ
સૂત્ર બનાવનાર, ચિત્રકાર અને તદનુસાર સોનાર—
શૌનક ઉવાચ શૂદ્રાયામધમાયાં ચ કથં તે પતિતાસ્ત્રયઃ
શૌનકએ પૂછ્યું: શૂદ્રામાંથી નીચા ગણાતા એ ત્રણ જણ કેવી રીતે પડ્યા?
કથં તેષુ બ્રહ્મશાપો હ્યભવત્કેન હેતુના
એમને બ્રહ્માનો શાપ કેમ અને કયા કારણથી મળ્યો?
સૌતિરુવાચ તામપશ્યદ્વિશ્વકર્મા ગચ્છન્તીં પુષ્કરે પથિ
સૂતે કહ્યું: વિશ્વકર્માએ તેને પુષ્કર જતા રસ્તામાં જોયી.
આગચ્છત્તદ્વિલોકાચ્ચ પ્રસાદોત્ફુલ્લમાનમઃ
જ્યારે તે નજીક આવી અને વિશ્વકર્માએ તેને જોયી, ત્યારે તેનો મન આનંદથી ખીલી ઉઠ્યો.
રત્નાલઙ્કારભૂષાઢ્યાં સર્વાવયવકોમલામ્
તે રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતી અને તેના બધા અંગો નરમ અને કોમળ હતા.
બૃહન્નિતમ્બ ભારાર્તાં મુનિમાનસમોહિનીમ્
તેના પહોળા કટિ-સ્થળે ભાર હતો, જે ઋષિઓના મનને પણ મોહી લે એવા હતા.
તચ્છ્રોણીં કઠિનાં દૃષ્ટ્વા વાયુનાઽપહૃતાંશુકામ્
જ્યારે તેણે તેના દૃઢ કટિ-સ્થળને જોયા, અને પવન તેના વસ્ત્રને ઉડાવી ગયો—
સુસ્મિતં ચારુ વક્ત્રં ચ શરચ્ચન્દ્રવિનિન્દકમ્
તેનું હસતું અને સુંદર મુખ શરદના ચંદ્રને પણ લજાવી દે એવું હતું.
સિન્દૂરબિન્દુસંયુક્તં કસ્તૂરીબિન્દુસંયુતમ્ 1.10.
તેના મથાળે સિંધૂરનો ટપકો અને કસ્તૂરીનું ચિહ્ન શોભી રહ્યું હતું.
તામુવાચ પ્રિયાં શાન્તાં કામશાસ્ત્રવિશારદઃ
પ્રેમવિદ્યામાં પારંગત તેણે પોતાની પ્રિય અને શાંત સ્ત્રીને કહ્યું.
વિશ્વકર્મોવાચ મમ પ્રાણાંશ્ચાપહત્ય તિષ્ઠ કાન્તે ક્ષણં શુભે
વિશ્વકર્માએ કહ્યું: હે સુંદરે, તારા માટે હું જીવ ગુમાવી બેઠો છું, થોડી વારે અહીં ઊભી રહે.
તવૈવાન્વેષણં કૃત્વા ભ્રમામિ જગતીતલમ્
માત્ર તને શોધવા માટે હું આખી ધરતી પર ભટકી રહ્યો છું.
ત્વં કામલોકં યાસીતિ શ્રુત્વા રમ્ભામુખોદિતમ્
રંભાના મોઢેથી સાંભળ્યું કે તું કામલોકે જઈ રહી છે—
અહો સરસ્વતીતીરે પુષ્પોદ્યાને મનોહરે
અરે, સરસ્વતીના મનોહર કાંઠે, ફૂલોના બગીચામાં—
યભ કાન્તે મયા સાર્દ્ધં યૂના કાન્તેન શોભને
હે સુંદરે, જેમ યુવાન પ્રેમી પોતાની પ્રિય સાથે આનંદ માણે છે, તેમ હું પણ તારી સાથે રહ્યો છું.
સ્થિરયૌવનસંયુક્તા ત્વમેવ ચિરજીવિની
તને કાયમ યુવાની મળેલી છે અને તું જ લાંબા આયુષ્યવાળી છે.
મૃત્યુંજયવરેણૈવ મૃત્યુકન્યા જિતા મયા
મૃત્યુને જીતનારા ભગવાનના આશીર્વાદથી મેં મૃત્યુની કન્યાને જીતેલી છે.
રત્નમાલા ચ વરુણાદ્વાયોઃ સ્ત્રીરત્નભૂષણમ્
રત્નમાળા, જે સ્ત્રીઓનું શોભા છે, તે વરુણ અને વાયુમાંથી પ્રગટ થઈ.