સુખદં પ્રીતિદં ચૈવ ફલદં સર્વકર્મણામ્
દક્ષિણાએ સુખ, આનંદ અને સર્વ કર્મોના ફળ આપે છે.
અંગહીનં ચ તત્કર્મ ન ભવેદ્ભારતે ભુવિ
જે કર્મમાં આ અંશ ન હોય, તે ભારતભૂમિ પર ફળદાયી થતું નથી.
ભાર્ય્યાહીનો લભેદ્ભાર્ય્યાં સુશીલાં સુન્દરીં પરામ્
જેને પત્ની ન હોય, તેને ઉત્તમ, સુંદર અને સદગુણવતી પત્ની મળે છે.
પતિવ્રતાં સુવ્રતાં ચ શુદ્ધાં ચ કુલજાં વરામ્
એવી પત્ની મળે છે, જે પતિવ્રતા, સત્યવ્રતી, શુદ્ધ, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી અને શ્રેષ્ઠ હોય છે.
ભૂમિહીનો લભેદ્ભૂમિં પ્રજાહીનો લભેત્પ્રજાઃ
જેને જમીન ન હોય તેને જમીન મળે છે; જેને સંતાન ન હોય તેને સંતાન મળે છે.
માસમેકમિદં શ્રુત્વા મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
આ વાત એક મહિનો સાંભળવાથી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
નારદ ઉવાચ અન્યાસાં ચરિતં બ્રહ્મન્વદ વેદવિદાં વર
નારદે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અન્ય દેવીઓના કૃત્યો કહો, હે વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ.
નારાયણ ઉવાચ પૂર્વોક્તાનાં ચ દેવીનાં ત્વં કાસાં શ્રોતુમિચ્છસિ
નારાયણે કહ્યું: અગાઉ જે દેવીઓનું વર્ણન થયું છે, એમાંથી તને કઈની વાત સાંભળવી છે?
નારદ ઉવાચ ઉત્પત્તિમાસાં ચરિતં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
નારદે કહ્યું: હું તેમનો ઉદ્ભવ અને કૃત્યો સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
નારાયણ ઉવાચ બાલકાધિષ્ઠાતૃદેવી વિષ્ણુમાયા ચ બાલદા
નારાયણે કહ્યું: જે બાળકોની રક્ષા કરે છે, એવી વિષ્ણુમાયા, જે સંતાન આપે છે,
માતૃકાસુ ચ વિખ્યાતા દેવસેનાભિધા ચ સા
માતૃકાઓમાં એ પ્રસિદ્ધ છે અને દેવસેના નામે પણ ઓળખાય છે.
આયુઃપ્રદા ચ બાલાનાં પાત્રી રક્ષણકારિણી
એ બાળકોને આયુષ્ય આપે છે અને રક્ષણ આપે છે.
તસ્યાઃ પૂજાવિધૌ બ્રહ્મન્નિતિહાસવિધિં શૃણુ
હે બ્રાહ્મણ, હવે એના પૂજનની પ્રાચીન રીત સાંભળ.
રાજા પ્રિયવ્રતશ્ચાસીત્સ્વાયમ્ભુવ મનોઃ સુતઃ
સ્વાયંભુવ મનુના પુત્ર પ્રિયવ્રત નામે એક રાજા હતો.
બ્રહ્માજ્ઞયા ચ યત્નેન કૃતદારો બભૂવ સઃ
બ્રહ્માજીના આદેશે અને પ્રયત્નથી તેણે પત્ની કરી હતી.
પુત્રેષ્ટિયજ્ઞં તં ચાપિ કારયામાસ કશ્યપઃ 2.43.
કશ્યપે તેના માટે પુત્રકામ યજ્ઞ કર્યો.
ભુક્ત્વા ચરું ચ તસ્યાશ્ચ સદ્યો ગર્ભો બભૂવ હ
એણે ચરુ ગ્રહણ કર્યા પછી તરત જ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
તતઃ સુષાવ સા બ્રહ્મન્કુમારં કનકપ્રભમ્
પછી, હે બ્રાહ્મણ, એણે સોનાની જેમ તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા રુરુદુઃ સર્વા નાર્ય્યો વૈ બાન્ધવસ્ત્રિયઃ
એને જોઈને બધી સ્ત્રીઓ અને સંબંધની સ્ત્રીઓ રડી પડી.
શ્મશાનં ચ યયૌ રાજા ગૃહીત્વા બાલકં મુને
રાજા એ બાળકને લઈને, હે મુનિ, શમશાનમાં ગયો.
નોત્સૃજ્ય બાલકં રાજા પ્રાણાંસ્ત્યક્તું સમુદ્યતઃ
રાજા એ બાળકને છોડ્યા વિના પોતાનો જીવ આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિમાનં ચ દદર્શ હ
એ સમયે ત્યાં રાજાએ એક દિવ્ય વિમાન જોયું.
તેજસા જ્વલિતં શશ્વચ્છોભિતં ક્ષૌમવાસસા
તે તેજથી ચમકતી, હંમેશા ઉજળી, સુંદર કાપડ પહેરેલી દેખાતી હતી.
દદર્શ તત્ર દેવીં ચ કમનીયાં મનોહરામ્
ત્યાં તેણે એ દેવીને જોયી, જે અતિ સુંદર અને મનમોહક હતી.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્
એના ચહેરા પર હળવી સ્મિત અને શાંતિ હતી, અને તે રત્નોના આભૂષણોથી શોભતી હતી.
દૃષ્ટ્વા તાં પુરતો રાજા તુષ્ટાવ પરમાદરાત્ 2.43.
એને સામે જોઈને રાજાએ ખૂબ આદરપૂર્વક તેની સ્તુતિ કરી.
પપ્રચ્છ રાજા તાં દૃષ્ટ્વા ગ્રીષ્મસૂર્ય્યસમપ્રભામ્
રાજાએ, જેની કાંતિ ઉનાળાના સૂર્ય જેવી હતી, તેને જોઈને પ્રશ્ન કર્યો.
પ્રિયવ્રત ઉવાચ કસ્ય કન્યા વરારોહે ધન્યા માન્યા ચ યોષિતામ્
પ્રિયવ્રતે પૂછ્યું: હે સુશોભિત સ્ત્રી, તું કોની દીકરી છે? તું સ્ત્રીઓમાં ધન્ય અને માનનીય છે.
નૃપેન્દ્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જગન્મઙ્ગલદાયિની
રાજાના વચન સાંભળી, જે જગતમાં શુભતા લાવનારી હતી,
દેવાનાં દૈત્યભીતાનાં પુરા સેના બભૂવ સા
કદાચિત્, દેવતાઓ જ્યારે દૈત્યોને ડરતા હતા, ત્યારે એ દેવતાઓની સેના બની હતી.