રાજસૂયે વાજપેયે ગોમેધે નરમેધકે
રાજસૂય, વાજપેય, ગોમેદ અને નરમેદ યજ્ઞમાં,
ધનદે ભૂમિદે ફલ્ગૌ પુત્રેષ્ટૌ ગજમેધકે
ધનદાન, ભૂમિદાન, ફાલ્ગુ, પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છા અને ગજમેદ યજ્ઞમાં,
શિવયજે રુદ્રયજ્ઞે શક્રયજ્ઞે ચ બન્ધકે
શિવયજ્ઞ, રુદ્રયજ્ઞ, ઇન્દ્રયજ્ઞ અને બંધન સમયે,
શુચિયાગે ધર્મયાગે રેચને પાપમોચને
પવિત્ર યજ્ઞ, ધર્મયજ્ઞ, શુદ્ધિ અને પાપમોચન સમયે,
એતેષાં ચ સમારમ્ભે ઇદં સ્તોત્રં ચ યઃ પઠેત્
આ બધાની શરૂઆતમાં જે આ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે,
ઇદં સ્તોત્રં ચ કથિતં ધ્યાનં પૂજાવિધાનકમ્
આ સ્તોત્ર, ધ્યાન અને પૂજાવિધી અહીં જણાવવામાં આવ્યું છે.
લક્ષ્મીદક્ષાંશસમ્ભૂતાં દક્ષિણાં કમલાકલામ્ 2.42.
હું લક્ષ્મીજીના અંશથી ઉત્પન્ન, કમળ જેવી કિરણ રૂપ દક્ષિણાની પૂજા કરું છું.
વિષ્ણોઃશક્તિસ્વરૂપાં ચ સુશીલાં શુભદાં ભજે
હું એ દક્ષિણાને વંદન કરું છું, જે વિષ્ણુશક્તિ સ્વરૂપા, સદગુણવંતી અને શુભ આપનારી છે.
દત્ત્વા પાદ્યાદિકં દેવ્યૈ વેદોક્તેન ચ નારદ
નારદ, જે વ્યક્તિ વેદોક્ત રીતે દેવીને પાદ્ય વગેરે અર્પણ કરે છે,
પૂજયેદ્વિધિવદ્ભક્ત્યા દક્ષિણાં સર્વપૂજિતામ્
એવી સર્વેની પૂજિત દક્ષિણાની યોગ્ય રીતે અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.
સુખદં પ્રીતિદં ચૈવ ફલદં સર્વકર્મણામ્
દક્ષિણાએ સુખ, આનંદ અને સર્વ કર્મોના ફળ આપે છે.
અંગહીનં ચ તત્કર્મ ન ભવેદ્ભારતે ભુવિ
જે કર્મમાં આ અંશ ન હોય, તે ભારતભૂમિ પર ફળદાયી થતું નથી.
ભાર્ય્યાહીનો લભેદ્ભાર્ય્યાં સુશીલાં સુન્દરીં પરામ્
જેને પત્ની ન હોય, તેને ઉત્તમ, સુંદર અને સદગુણવતી પત્ની મળે છે.
પતિવ્રતાં સુવ્રતાં ચ શુદ્ધાં ચ કુલજાં વરામ્
એવી પત્ની મળે છે, જે પતિવ્રતા, સત્યવ્રતી, શુદ્ધ, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી અને શ્રેષ્ઠ હોય છે.
ભૂમિહીનો લભેદ્ભૂમિં પ્રજાહીનો લભેત્પ્રજાઃ
જેને જમીન ન હોય તેને જમીન મળે છે; જેને સંતાન ન હોય તેને સંતાન મળે છે.
માસમેકમિદં શ્રુત્વા મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
આ વાત એક મહિનો સાંભળવાથી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
નારદ ઉવાચ અન્યાસાં ચરિતં બ્રહ્મન્વદ વેદવિદાં વર
નારદે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અન્ય દેવીઓના કૃત્યો કહો, હે વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ.
નારાયણ ઉવાચ પૂર્વોક્તાનાં ચ દેવીનાં ત્વં કાસાં શ્રોતુમિચ્છસિ
નારાયણે કહ્યું: અગાઉ જે દેવીઓનું વર્ણન થયું છે, એમાંથી તને કઈની વાત સાંભળવી છે?
નારદ ઉવાચ ઉત્પત્તિમાસાં ચરિતં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
નારદે કહ્યું: હું તેમનો ઉદ્ભવ અને કૃત્યો સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
નારાયણ ઉવાચ બાલકાધિષ્ઠાતૃદેવી વિષ્ણુમાયા ચ બાલદા
નારાયણે કહ્યું: જે બાળકોની રક્ષા કરે છે, એવી વિષ્ણુમાયા, જે સંતાન આપે છે,
માતૃકાસુ ચ વિખ્યાતા દેવસેનાભિધા ચ સા
માતૃકાઓમાં એ પ્રસિદ્ધ છે અને દેવસેના નામે પણ ઓળખાય છે.
આયુઃપ્રદા ચ બાલાનાં પાત્રી રક્ષણકારિણી
એ બાળકોને આયુષ્ય આપે છે અને રક્ષણ આપે છે.
તસ્યાઃ પૂજાવિધૌ બ્રહ્મન્નિતિહાસવિધિં શૃણુ
હે બ્રાહ્મણ, હવે એના પૂજનની પ્રાચીન રીત સાંભળ.
રાજા પ્રિયવ્રતશ્ચાસીત્સ્વાયમ્ભુવ મનોઃ સુતઃ
સ્વાયંભુવ મનુના પુત્ર પ્રિયવ્રત નામે એક રાજા હતો.
બ્રહ્માજ્ઞયા ચ યત્નેન કૃતદારો બભૂવ સઃ
બ્રહ્માજીના આદેશે અને પ્રયત્નથી તેણે પત્ની કરી હતી.
પુત્રેષ્ટિયજ્ઞં તં ચાપિ કારયામાસ કશ્યપઃ 2.43.
કશ્યપે તેના માટે પુત્રકામ યજ્ઞ કર્યો.
ભુક્ત્વા ચરું ચ તસ્યાશ્ચ સદ્યો ગર્ભો બભૂવ હ
એણે ચરુ ગ્રહણ કર્યા પછી તરત જ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
તતઃ સુષાવ સા બ્રહ્મન્કુમારં કનકપ્રભમ્
પછી, હે બ્રાહ્મણ, એણે સોનાની જેમ તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા રુરુદુઃ સર્વા નાર્ય્યો વૈ બાન્ધવસ્ત્રિયઃ
એને જોઈને બધી સ્ત્રીઓ અને સંબંધની સ્ત્રીઓ રડી પડી.
શ્મશાનં ચ યયૌ રાજા ગૃહીત્વા બાલકં મુને
રાજા એ બાળકને લઈને, હે મુનિ, શમશાનમાં ગયો.