ભરણાદેવ ભર્તાઽયં પાલનાત્પતિરુચ્યતે
પોષણથી તે પતિ કહેવાય છે, અને રક્ષણથી સ્વામી કહેવાય છે.
બન્ધુશ્ચ સુખબન્ધાચ્ચ પ્રીતિદાનાત્પ્રિયઃ પરઃ
તે બંધુ છે, સુખમાં જોડે છે અને પ્રેમ આપવાથી સર્વથી વધુ પ્રિય છે.
રતિદાનાચ્ચ રમણઃ પ્રિયો નાસ્તિ પ્રિયાત્પરઃ
સંગમાં આનંદ આપનારથી વધુ પ્રિય કોઈ નથી.
શતપુત્રાત્પરઃસ્વામી કુલજાનાં પ્રિયઃ સદા
ઉચ્ચ કુળની સ્ત્રીઓ માટે પતિ હંમેશા સો પુત્રથી પણ વધુ પ્રિય હોય છે.
સ્નાનં ચ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષણમ્
બધા પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરવું અને બધા યજ્ઞોમાં દીક્ષા લેવો—
સર્વાણ્યેવ વ્રતાદીનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ
બધા વ્રતો અને મહાદાન, જે પણ હોય—
ગુરુસેવાવિપ્રસેવાદેવસેવાદિકં ચ યત્। સ્વામિનઃ પાદસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્।।2.42.
ગુરુની સેવા, વિદ્વાનોની સેવા, દેવતાઓની સેવા વગેરે—આ બધું પતિના ચરણોની સેવાની સોળમું ભાગ પણ નથી.
ગુરુવિપ્રેષ્ટદેવેષુ સર્વેભ્યશ્ચ પતિર્ગુરુઃ
ગુરુ, વિદ્વાન, પ્રિય દેવતાઓ અને બધા કરતાં પતિ સર્વોચ્ચ ગુરુ છે.
ગોપીત્રિલક્ષકોટીનાં ગોપાનાં ચ તથૈવ ચ
ત્રણ લાખ કરોડ ગોપીઓમાં અને એ જ રીતે ગોપોમાં—
રમાદિગોપકાન્તાનામીશ્વરી તત્પ્રસાદતઃ
તેની કૃપાથી, રમા અને ગોપકાંતોમાં એ ઈશ્વરી છે.
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા કૃષ્ણં તત્ર દધ્યૌ સુભક્તિતઃ
આ રીતે કહીને રાધિકા ત્યાં કૃષ્ણનું ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન કરવા લાગી.
અથ સા દક્ષિણાદેવી ધ્વસ્તા ગોલોકતો મુને
પછી, મુનિ, દક્ષિણા દેવી ગોલોકમાંથી નીચે પડી.
અથ દેવાદયઃ સર્વે યજ્ઞં કૃત્વા સુદુષ્કરમ્
પછી બધા દેવતાઓએ અત્યંત કઠિન યજ્ઞ કર્યો.
વિધિર્નિવેદનં શ્રુત્વા દેવાદીનાં જગત્પતિઃ
દેવતાઓ અને બીજાઓની વિનંતી સાંભળી, જગતના સ્વામી—
નારાયણશ્ચ ભગવાન્મહાલક્ષ્મીશ્ચ દેહતઃ
ભગવાન નારાયણ અને મહાલક્ષ્મી પોતાના શરીરથી—
બ્રહ્મા દદૌ તાં યજ્ઞાય પૂર્ણાર્થં કર્મણાં સતામ્
બ્રહ્માએ તેને યજ્ઞ માટે, સજ્જનોના કાર્યોની પૂર્ણતા માટે આપ્યા.
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભાં ચન્દ્રકોટિસમપ્રભામ્ 2.42.
તેનું રૂપ તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી અને કરોડો ચાંદની જેમ પ્રકાશમાન હતું.
કમલાસ્યાં કોમલાઙ્ગીં કમલાયતલોચનામ્
તેનું મુખ કમળ જેવું, અંગો નાજુક અને આંખો કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ હતી.
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનાં બિમ્બોષ્ઠીં સુદતીં સતીમ્
અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો પહેરેલા, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠ, સુંદર દાંત અને પવિત્ર વર્તન ધરાવતી હતી.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્
થોડી સ્મિત સાથે પ્રસન્ન ચહેરો અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભિત હતી.
કસ્તૂરીબિન્દુભિઃ સાર્દ્ધં ચન્દનૈશ્ચ સુગન્ધિભિઃ
કસ્તૂરીના ટીપાં અને સુગંધિત ચંદન સાથે,
સુપ્રશસ્તનિતમ્બાઢ્યાં બૃહચ્છ્રોણિપયોધરામ્
સુંદર નિતંબ, પહોળા કટિ અને ભરપૂર સ્તનવાળી,
તાં દૃષ્ટ્વા રમણીયાં ચ યજ્ઞો મૂર્ચ્છામવાપ હ
એવી સુંદર સ્ત્રીને જોઈને યજ્ઞ બેહોશ થઈ ગયો.
દિવ્યં વર્ષશતં ચૈવ તાં ગૃહીત્વાઽથ નિર્જને
દિવ્ય સો વર્ષ સુધી, તેને એકાંત સ્થળે લઈ ગયો.
ગર્ભં દધાર સા દેવી દિવ્યં દ્વાદશવત્સરમ્
એ દેવી બાર વર્ષ સુધી દિવ્ય ગર્ભ ધારણ કર્યો.
કર્મણાં ફલદાતા ચ દક્ષિણા કર્મણાં સતામ્
કર્મના ફળ આપનાર અને સારા કર્મોનું પુરસ્કાર આપનાર,
યજ્ઞો દક્ષિણયા સાર્દ્ધં પુત્રેણ ચ ફલેન ચ 2.42.
યજ્ઞ, સાથે દક્ષિણા, પુત્ર અને ફળ મળ્યા.
યજ્ઞશ્ચ દક્ષિણાં પ્રાપ્ય પુત્રં ચ ફલદાયકમ્
યજ્ઞે દક્ષિણા અને ફળ આપનાર પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.
તદા દેવાદયસ્તુષ્ટાઃ પરિપૂર્ણમનોરથાઃ
પછી દેવતાઓ અને અન્ય સૌ ખુશ થયા, તેમની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ.
કૃત્વા કર્મ ચ કર્તા તુ તૂર્ણં દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્
કર્મ કર્યા પછી કરનારએ તરત જ દક્ષિણા આપવી જોઈએ.