પૌગણ્ડે યાતનાં ભુક્ત્વા પ્રાપ્નુતે યૌવનં પુનઃ
બાળપણમાં દુઃખ ભોગવીને એ ફરીથી યુવાની પામે છે.
આહારમૈથુનાર્ત્તશ્ચ નાનામોહાદિવેષ્ટિતઃ
પછી એ ભૂખ, કામ અને દુઃખથી પીડાય છે અને અનેક પ્રકારની મોહમાયામાં ફસાઈ જાય છે.
એવં યાવત્સમર્થશ્ચ તાવદેવ હિ પૂજિતઃ
જ્યાં સુધી એ સક્ષમ રહે છે, ત્યાં સુધી જ એનું માન થાય છે.
યદાઽતીવ જરાયુક્તો જડોઽતિબધિરો ભવેત્
જ્યારે એ અત્યંત વૃદ્ધ, મૂર્ખ અને બહુ બહેરો થઈ જાય છે,
તદન્તરેઽનુતાપં ચ કુરુતે સન્તતં પુનઃ
ત્યારે એ અવસ્થામાં વારંવાર પસ્તાવો કરતો રહે છે.
પુનશ્ચ માનવીં યોનિં લભામિ ભારતે યદિ
અને વિચારે છે કે, 'કાશ! મને ફરીથી ભારત દેશમાં માનવ જન્મ મળે.'
ઇત્યેવમાદિ મનસિ કુર્વન્તં તં જડં સુર 2.36.
આવી ઘણી વાતો મનમાં વિચારીને એ મૂર્ખ મનુષ્ય, હે દેવ,
સ પશ્યેદ્યમદૂતં ચ પાશહસ્તં ચ દણ્ડિનમ્
યમદૂતને પાશ અને દંડ લઈને આવતાં જોઈ શકે છે.
દુર્નિવાર્ય્યમુપાયૈશ્ચ બલિષ્ઠં ચ ભયઙ્કરમ્
એ દૂત કોઈ ઉપાયથી અટકાવાનો નથી, બહુ જ બળવાન અને ભયાનક છે.
દૃષ્ટમાત્રાન્મહાભીતો વિણ્મૂત્રં ચ સમુત્સૃજેત્
માત્ર એના દર્શનથી જ એ માણસ ભારે ડરાઈ જાય છે અને તરત જ મૂત્ર-વિસ્તર્જન કરી બેસે છે.
અંગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં ગૃહીત્વા યમકિઙ્કરઃ
યમના દૂત એ અંગૂઠા જેટલા નાનકડા પુરુષને પકડી લે છે.
જીવો ગત્વા યમં પશ્યેત્સર્વધર્મજ્ઞમેવ ચ
પછી એ જીવ યમ પાસે જાય છે અને સર્વ ધર્મ જાણનારા યમને જુએ છે.
ધર્માધર્મવિચારજ્ઞં સર્વજ્ઞં સર્વતોમુખમ્
યમ ધર્મ અને અધર્મ વચ્ચે ભેદ જાણે છે, બધું જાણે છે અને બધે નજર રાખે છે.
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
તે અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો પહેરે છે અને રત્નોથી શોભાયમાન છે.
જપન્તં શ્રીકૃષ્ણનામ શુદ્ધસ્ફાટિકમાલયા
શ્રીકૃષ્ણનું નામ જપે છે અને શુદ્ધ સ્ફટિકની માળા ધરાવે છે.
સગદ્ગદં સાશ્રુનેત્રં સર્વત્ર સમદર્શિનમ્
તેની વાણી ભાવથી ગદગદાયેલી છે, આંખોમાં આંસુ છે અને બધાને સમદૃષ્ટિથી જુએ છે.
સ્વતેજસા પ્રજ્વલન્તં સુખદૃશ્યં વિચક્ષણમ્ 2.36.
તે પોતાના તેજથી પ્રકાશે છે, જોવામાં આનંદદાયક છે અને બુદ્ધિશાળી છે.
પુણ્યાત્મનાં શાન્તરૂપં પાપિનાં ચ ભયઙ્કરમ્
પુણ્યવાળાને તે શાંત સ્વરૂપે દેખાય છે અને પાપીઓને ભયાનક લાગે છે.
ચિત્રગુપ્તવિચારેણ યેષાં યદુચિતં ફલમ્
ચિત્રગુપ્તના નિર્ણયથી દરેકને જે યોગ્ય ફળ છે, તે મળે છે.
એવં તેષાં ગતાયાતે નિવૃત્તિર્નાસ્તિ જીવિનામ્
આ રીતે, જે આવ્યા ગયા છે, એવા જીવંત લોકો માટે વિરામ નથી.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં વરં પ્રાર્થય વાઞ્છિતમ્
હવે બધું કહેલું છે, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ.
મહેન્દ્ર ઉવાચ કલ્પવૃક્ષ મુનિશ્રેષ્ઠ દેહિ મે પરમં પદમ્
મહેન્દ્ર બોલ્યા: કલ્પવૃક્ષ, મુનિશ્રેષ્ઠ, મને પરમ પદ આપો.
મહેન્દ્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મુનિપુઙ્ગવઃ
મહેન્દ્રના વચન સાંભળી મુનિમાં શ્રેષ્ઠ હસ્યા.
દુર્વાસા ઉવાચ મુક્તિર્યુષ્મદ્વિધાનાં ચ ન લયે પ્રાકૃતેઽપિ ચ
દુર્વાસા બોલ્યા: તમારા જેવા માટે મુક્તિ નથી, પ્રલય સમયે પણ નહીં.
આવિર્ભાવઃ સૃષ્ટિવિધૌ તિરોભાવો લયેઽપિ ચ
સૃષ્ટિ સમયે અવતરણ થાય છે અને પ્રલય સમયે ગુપ્તતા થાય છે.
યથા ભ્રમતિ કાલશ્ચ તથા વિષયિણો ધુવમ્
જેમ સમય ભટકે છે, તેમ વિષયોમાં આસક્ત લોકો પણ નિશ્ચિત ભટકે છે.
પલમેકં ભવેદેવ યથા વિપલષષ્ટિભિઃ 2.36.
એક પળમાં સાઠ વિપળા હોય છે.
ત્રિંશદ્ભિશ્ચ મુહૂર્ત્તૈશ્ચ ભવેદેવ દિવાનિશમ્
ત્રીસ મુહૂર્તથી એક દિવસ-રાત બને છે.
પક્ષાભ્યાં શુક્લકૃષ્ણાભ્યાં માસ એવ વિધીયતે
પક્ષ તરીકે શુક્લ અને કૃષ્ણ, આ બંનેથી એક મહિનો બને છે.
ઋતુત્રયેણાયનં ચ તાભ્યાં દ્વાભ્યાં ચ વત્સરઃ
ત્રણ ઋતુઓથી એક અયન થાય છે અને એ બે અયનથી એક વર્ષ પૂરું થાય છે.