પુષ્કરે ભાસ્કરક્ષેત્રે પ્રભાસે રાસમણ્ડલે
પુષ્કર, ભાસ્કરક્ષેત્ર, પ્રભાસ અને રાસમંડળમાં,
સરસ્વતીનદીતીરે પુણ્યે વૃન્દાવને વને
સરસ્વતી નદીના કાંઠે, પવિત્ર વૃંદાવનના વનમાં,
એષ્વન્યત્ર ચ યો દાનં પ્રતિગૃહ્ણાતિ કામતઃ
આ સ્થળો કે અન્ય ક્યાંયે પણ, જે કોઈ ઇચ્છાથી દાન સ્વીકારે,
શૂદ્રાતિરિક્તયાજી યો ગ્રામયાજી ચ કીર્ત્તિતઃ
શૂદ્રથી વધુ યજ્ઞ કરનાર, કે ગામમાં યજ્ઞ કરનાર એવો કહેવાય છે,
શૂદ્રપાકોપજીવી યઃ સૂપકાર ઇતિ સ્મૃતઃ
જે શૂદ્ર માટે રસોઈ બનાવીને ગુજરાન ચલાવે, તેને રસોઈયા કહેવાય છે,
ઉક્તં પૂર્વપ્રકરણે લક્ષણં વૃષલીપતેઃ
પૂર્વના પ્રકરણમાં વૃશલીપતિનું લક્ષણ જણાવાયું છે,
કુંડાન્યન્યાનિ તે યાન્તિ નિબોધ કથયામિ તે
બીજા કુંડ પણ તેમને મળે છે; સાંભળ, હું તને કહું છું.
યમ ઉવાચ શુભકર્મ્મ સ્વર્ગબીજં નરકં ચ કુકર્મ્મતઃ
યમ કહે છે: સારા કર્મ સ્વર્ગનું બીજ છે અને ખરાબ કર્મથી નરક મળે છે.
પુંશ્ચલ્યન્નં ચ યો ભુંક્તે વેશ્યાન્નં ચ પતિવ્રતે
જે પુમ્સ્ચલીનું અન્ન ખાય છે, અથવા પતિવ્રતા સ્ત્રી વેશ્યાનું અન્ન ખાય છે,
શતવર્ષં કાલસૂત્રે સ્થિત્વા શૂદ્રો ભવેદ્ધ્રુવમ્
એવો માણસ કાળસૂત્રમાં શત વર્ષ સુધી રહી, પછી ચોક્કસ શૂદ્ર બને છે.
પતિવ્રતા ચૈકપત્ની દ્વિતીયે કુલટા સ્મૃતા
એક પતિવાળી સ્ત્રી પતિવ્રતા કહેવાય છે; બીજી સ્ત્રી કુળટા કહેવાય છે.
વેશ્યા ચ પઞ્ચમે ષષ્ઠે યુગ્મી ચ પરિકીર્તિતા
પાંચમાં વેશ્યા કહેવાય છે, છઠ્ઠા ક્રમે બે પુરુષ સાથે રહેતી સ્ત્રીનું વર્ણન થાય છે.
યો દ્વિજઃ કુલટાં ગચ્છેદ્ધર્ષિણીં પુંશ્ચલીમપિ
જે દ્વિજ કુળટા પાસે જાય છે, અથવા ધૃષ્ટ પુમ્સ્ચલી પાસે જાય છે,
શતાબ્દં કુલટાગામી ધૃષ્ટાગામી ચતુર્ગુણમ્
કુળટા પાસે જનારને શત વર્ષ, અને ધૃષ્ટ સ્ત્રી પાસે જનારને એના ચારગણ વર્ષ ભોગવવું પડે છે.
યુગ્મીગામી દશગુણં વસેત્તત્ર ન સંશયઃ
જે બીજાની પત્ની પાસે જાય છે, એ અહીં નિશ્ચયે દસગણો ફળ ભોગવે છે.
તદા હિ સર્વગામી ચેત્યેવમાહ પિતામહઃ
એ સમયે, જો કોઈ દરેક સ્ત્રી પાસે જાય, તો પિતામહ એ રીતે કહે છે.
તિત્તિરિઃ કુલટાગામી ધૃષ્ટાગામી ચ વાયસઃ 2.31.
ટિટોડી બીજાની જોડે જાય છે, કુપત્રી પણ એ રીતે કરે છે, અને કાગડો નિર્લજ્જતાથી આવું જ કરે છે.
યુગ્મીગામી સૂકરશ્ચ સપ્તજન્મસુ ભારતે
સૂકર પણ અહીં ભારતભૂમિમાં સાત જન્મ સુધી બીજાની જોડે જાય છે.
યો ભુંક્તે જ્ઞાનહીનશ્ચ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂય્યર્યોઃ
જે અજ્ઞાનતાથી ચંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ સમયે ખાય છે,
તતો ભવેન્માનવસ્સ્યાદુદરવ્યાધિસંયુતઃ
એ પછી તે મનુષ્ય બનીને પેટના રોગોથી પીડાય છે.
વાક્પ્રદત્તાં હિ કન્યાં ચ યશ્ચાન્યસ્મૈ દદાતિ ચ
જે વચન આપેલી કન્યાને બીજાને આપે છે, અથવા બીજી રીતે આપે છે,
દત્તાપહારી યઃ સાધ્વિ પાશવેષ્ટં શતાબ્દકમ્
કે જે આપેલું ચીજ ચોરી લે છે, અથવા સતી સ્ત્રીને અપહરણ કરે છે, તે શતાબ્દી સુધી પશુની જેમ બાંધાય છે.
ન પૂજયેદ્યો હિ ભક્ત્યા શિવલિઙ્ગં ચ પાર્થિવમ્
જે ભક્તિથી પૃથ્વીથી બનેલું શિવલિંગ પૂજે નહીં,
સ્થિત્વા શતાબ્દં તત્રૈવ શ્વાપદઃ સપ્તજન્મસુ
એ અહીં શત વર્ષ સુધી રહી, પછી સાત જન્મ સુધી જંગલી પ્રાણી બને છે.
કરોતિ દણ્ડં યો વિપ્રે યદ્ભયાત્કમ્પતે દ્વિજઃ
જે બ્રાહ્મણને દંડ આપે છે, અથવા જેના ભયથી બ્રાહ્મણ કાંપે છે,
પ્રકોપવદના કોપાત્સ્વામિનં યા ચ પશ્યતિ
અથવા જે સ્ત્રી ગુસ્સામાં પોતાના પતિને રોષભર્યા ચહેરાથી જુએ છે,
ઉલ્કાં દદાતિ વક્ત્રે ચ સતતં યમકિઙ્કરઃ 2.31.
યમના દૂત એના મોઢામાં સતત જ્વાળા મૂકે છે.
તતો ભવેન્માનવી ચ વિધવા સપ્તજન્મસુ
એ પછી એ સ્ત્રી સાત જન્મ સુધી મનુષ્યમાં વિધવા બની જન્મે છે.
યા બ્રાહ્મણી શૂદ્રભોગ્યા સાઽન્ધકૂપં પ્રયાતિ ચ
જે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી શૂદ્રના ભોગ માટે બને છે, એ અંધ કૂવામાં જાય છે.
નિવસેદતિસન્તપ્તા યમદૂતેન તાડિતા
એ ત્યાં યમદૂતના મારથી ખૂબ પીડાયેલી રહે છે.