ષડશીતિશ્ચ કુણ્ડાનિ સંયમન્યાં ચ સન્તિ ચ
છંસી કૂંડો છે અને સંયમની જગ્યા પર બીજા પણ છે.
વહ્નિકુણ્ડં તપ્તકુણ્ડં ક્ષમકુણ્ડં ભયાનકમ્
અહીં અગ્નિકૂંડ, તપ્તકૂંડ, ક્ષમાકૂંડ અને ભયાનક કૂંડ છે.
ગરકુણ્ડં દૂષિકાકુણ્ડં વસાકુણ્ડં તથૈવ ચ
ઝેરનું કૂંડ, ગંદકીનું કૂંડ અને ચરબીનું કૂંડ પણ છે.
કુણ્ડં ગાત્રમલાનાં ચ કર્ણવિટ્કુણ્ડમેવ ચ
શરીરના મલનું કૂંડ અને કાનના મેલનું કૂંડ પણ છે.
લોમ્નાં કુણ્ડં કેશકુણ્ડમસ્થિકુણ્ડં ચ દુઃખદમ્ 2.29.
વાળનું કૂંડ, કેશનું કૂંડ અને હાડકાંનું દુઃખદાયક કૂંડ છે.
તીક્ષ્ણકણ્ટકકુણ્ડં ચ વિષકુણ્ડં ચ વિઘ્નદમ્
તીક્ષ્ણ કાંટાવાળું કૂંડ અને ઝેરનું અવરોધક કૂંડ છે.
પ્રતપ્તતૈલકુણ્ડં ચ દન્તકુણ્ડં ચ દુર્વહમ્
ઉકળતા તેલનું કૂંડ અને દાંતનું સહન ન થાય એવું કૂંડ છે.
મશકુણ્ડં દંશકુણ્ડં ભીમં ગરલકુણ્ડકમ્
માખીઓનું કૂંડ, દંશનું કૂંડ અને ભયાનક ઝેરનું કૂંડ છે.
શરકુણ્ડં શૂલકુણ્ડ ખડ્ગકુણ્ડં ચ ભીષણમ્
તીરનું કૂંડ, ભાલનું કૂંડ અને ભયાનક તલવારનું કૂંડ છે.
સઞ્ચાલકુણ્ડં વાજકુણ્ડં બન્ધકુણ્ડં સુદુસ્તરમ્
કંપન કરાવતું કૂંડ, ઘોડાનું કૂંડ અને બંધનનું અત્યંત મુશ્કેલ કૂંડ છે.
લાલાકુણ્ડમસિકુણ્ડં ચૂર્ણકુણ્ડં સુદારુણમ્
લાળથી ભરાયેલ કુંડ, રાખથી ભરાયેલ કુંડ, ચૂર્ણથી ભરાયેલ કુંડ, બહુ ભયાનક છે.
જ્વાલકુણ્ડં ભસ્મકુણ્ડં પૂતિકુણ્ડં ચ સુન્દરિ
અગ્નિથી ભરાયેલ કુંડ, રાખથી ભરાયેલ કુંડ, દુર્ગંધથી ભરાયેલ કુંડ, હે સુંદરિ, એ બધું છે.
ગોધામુખં નક્રમુખં ગજદંશં ચ ગોમુખમ્
ગોધીનું મોં, મગરનું મોં, હાથીનો દંશ અને ગાયનું મોં પણ છે.
પાંશુભોજં પાશવેષ્ટં શૂલપ્રોતં પ્રકમ્પનમ્
માટી ખાવું, ફાંસથી બાંધાવું, ભાલા પર ચઢાવું અને કંપાવું એ બધું છે.
જાલબન્ધં દેહચૂર્ણં દલનં શોષણઙ્કરમ્ 2.29.
જાળમાં ફસાવું, શરીરનો ચૂર્ણ કરી નાખવું, દબાવવું અને સુકવી નાખવું એ પણ છે.
કુણ્ડાન્યેતાનિ સાવિત્રિ પાપિનાં ક્લેશદાનિ ચ
હે સાવિત્રી, આ બધા કુંડ પાપીઓ માટે દુઃખ આપનારા છે.
દણ્ડહસ્તૈઃ શૂલહસ્તૈઃ પાશહસ્તૈર્ભયઙ્કરૈઃ
દંડ પકડનાર, ભાલા પકડનાર અને ફાંસ પકડનાર ભયાનક છે.
તમોયુક્તૈર્દયાહીનૈર્દુર્નિવાર્ય્યં ચ સર્વતઃ
અંધકારથી ભરેલા, દયા વગરના અને ચારે બાજુથી બચી ન શકાય એવા છે.
યોગયુક્તૈઃ સિદ્ધયોગૈર્નાનારૂપધરૈર્વરૈઃ
યોગમાં નિપુણ, સિદ્ધ યોગીઓ, અનેક રૂપ ધારણ કરનાર શ્રેષ્ઠ છે.
સ્વકર્મનિરતૈઃ શૈવૈઃ શાક્તૈઃ સૌરૈશ્ચ ગાણપૈઃ
પોતપોતાના કર્મમાં લાગેલા, શૈવ, શાક્ત, સૌર અને ગાણપત્ય પણ છે.
સ્વધર્મ્મનિરતૈર્વાઽપિ વિરતૈર્વા સ્વતન્ત્રકૈઃ
પોતાના ધર્મમાં તત્પર, સંન્યાસી કે સ્વતંત્ર એવા લોકો પણ છે.
એતત્તે કથિતં સાધ્વિ કુણ્ડસંખ્યાનિરૂપણમ્
હે સાધ્વી, તને આ કુંડોની સંખ્યા વિગતે કહી આપી.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે નારદનારાયણસંવાદે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે સાવિત્ર્યુપાખ્યાને યમસાવિત્રીસંવાદે નરકકુણ્ડસંખ્યાનં નામૈકોનત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના પ્રકૃતિખંડમાં, યમ અને સાવિત્રીના સંવાદમાં, સાક્ષાત્ નારદ અને નારાયણના સંવાદમાં, 'નરક કુંડોની સંખ્યા' નામે ઓગણત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
2.30 યમ ઉવાચ તપસ્વી બ્રહ્મચારી ચ ન યાતિ નરકં યતિઃ
યમ કહે છે: તપસ્વી, બ્રહ્મચારી અને સંન્યાસી કદી નરકમાં જતા નથી.
કટુવાચા બાન્ધવાંશ્ચ ખલત્વેન ચ યો નરઃ
જે મનુષ્ય પોતાના સગાઓ સાથે કડક બોલે છે કે દુષ્ટ વર્તન કરે છે,
ગાત્રલોમપ્રમાણાબ્દં તત્ર સ્થિત્વા હુતાશને
એ ત્યાં શરીરના વાળ જેટલો સમય અગ્નિમાં રહીને,
બ્રાહ્મણં તૃષિતં ક્ષુબ્ધં પ્રતપ્તં ગૃહમાગતમ્
પ્યાસે, ઉદ્વિગ્ન, પીડિત બ્રાહ્મણ જ્યારે ઘરમાં આવે છે,
તત્ર લોમપ્રમાણાબ્દં સ્થિત્વા તત્ર ચ દુઃખિતઃ
ત્યારે એ ત્યાં વાળ જેટલો સમય રહી દુઃખ ભોગવે છે.
રવિવારાર્કસંક્રાન્ત્યામમાયાં શ્રાદ્ધવાસરે
રવિવારે, અર્કના સંક્રમણ સમયે, માઘ માસમાં કે શ્રાદ્ધના દિવસે—
સ યાતિ ક્ષારકુણ્ડં ચ સૂત્રમાનાબ્દમેવ ચ
—જે એવો પાપ કરે છે, એ ખારાના કુંડમાં જાય છે અને એક વર્ષ ત્યાં રહે છે.