તુલસ્યુવાચ કથં બભૂવ વિજયસ્તન્મે બ્રૂહિ કૃપાનિધે
તુલસી બોલી: દયાના દરિયા, મને કહો કે એ વિજય કેવી રીતે મળી.
તુલસીવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય કમલાપતિઃ
તુલસીના શબ્દો સાંભળીને લક્ષ્મીપતિ હળવાશથી સ્મિત કર્યા.
શ્રીહરિરુવાચ નાશો બભૂવ સર્વેષાં દાનવાનાં ચ કામિનિ
શ્રીહરિ બોલ્યા: સુન્દરી, બધા દાનવો નાશ પામ્યા.
પ્રીતિં ચ કારયામાસ બ્રહ્મા ચ સ્વયમાવયોઃ
અને બ્રહ્માજીએ પોતે જ આપણા વચ્ચે પ્રેમ પેદા કર્યો.
મયાઽઽગતં સ્વભવનં શિવલોકં શિવો ગતઃ
હું મારા ઘરે પાછો ગયો અને શિવજી શિવલોકે ગયા.
રેમે રમાપતિસ્તત્ર રામયા સહ નારદ સર્વં વિતર્કયામાસ કસ્ત્વમેવેત્યુવાચ હ
ત્યાં લક્ષ્મીપતિ રામા સાથે આનંદ માણતા હતા; નારદજી બધું વિચારીને પૂછ્યું: 'તમે સાચા કોણ છો?'
તુલસ્યુવાચ
તુલસી બોલી:
દૂરીકૃતં મત્સતીત્વમથવા ત્વાં શપામહે
મારું પવિત્રત્વ દૂર થયું છે, નહિંતર મને તમને શાપ આપવો પડશે.
દધાર લીલયા બ્રહ્મન્સ્વાં મૂર્તિં સુમનોહરામ્ નવીનનીરદ શ્યામં શરત્પઙ્કજલોચનમ્ ।। 2.21.
હે બ્રાહ્મણ, તેમણે સહેલાઈથી પોતાની મનમોહક મૂર્તિ ધારણ કરી; નવાં મેઘ જેવો શ્યામ રંગ અને શરદના કમળ જેવી આંખો.
કોટિકન્દર્પલીલાભં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
તેમની સુંદરતા કરોડો કામદેવ જેવી હતી અને તેઓ રત્નોના આભૂષણોથી શોભતા હતા.
તં દૃષ્ટ્વા કામિની કામાન્મૂર્છાં સંપ્રાપ લીલયા
તેમને જોઈને, કામથી ભરેલી સ્ત્રી રમતમાં બેહોશ થઈ ગઈ.
હે નાથ તે દયા નાસ્તિ પાષાણ સદૃશસ્ય ચ
હે પ્રભુ, તમને દયા નથી, તમારું હૃદય પથ્થર જેવું છે.
પાષાણસદૃશસ્ત્વં ચ દયાહીનો યતઃ પ્રભો
પ્રભુ, તમે પથ્થર જેવા છો, એટલે તમને દયા નથી.
યે વદન્તિ દયાસિન્ધું ત્વાં તે ભ્રાન્તા ન સંશયઃ
જે લોકો તમને દયાના દરિયા કહે છે, તેઓ ચોક્કસ ભ્રમમાં છે.
દુર્વૃત્તસ્ત્વં ચ સર્વજ્ઞો ન જાનાસિ પરવ્યથામ્
તમે બધું જાણો છો છતાં દુશ્ટ છો અને બીજાની પીડા સમજતા નથી.
ઇત્યુક્ત્વા ચ મહાસાધ્વી નિપત્ય ચરણે હરેઃ
આવું કહી મહાસાધ્વી હરિના ચરણોમાં પડી ગઈ.
તસ્યાશ્ચ કરુણાં દૃષ્ટ્વા કરુણામયસાગરઃ
તેણી પર દયા જોઈને દયાના સાગર પગળી ગયા.
શ્રીભગવાનુવાચ ત્વદર્થે શઙ્ખચૂડશ્ચ ચકાર સુચિરં તપઃ
શ્રીભગવાન બોલ્યા: તારા માટે શંખચૂડાએ ઘણાં વર્ષો સુધી કઠોર તપ કર્યું હતું.
કૃત્વા ત્વાં કામિનીં કામી વિજહાર ચ તત્ફલાત્ 2.21.
તેણે તને સ્ત્રી બનાવી અને પોતાની ઇચ્છા મુજબ આનંદ માણ્યો. એથી જે પરિણામ આવ્યું, તે પ્રાપ્ત થયું.
ઇદં શરીરં ત્યક્ત્વા ચ દિવ્યં દેહં વિધાય ચ
પછી આ શરીર છોડીને, તું દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું.
ઇયં તનુર્નદીરૂપા ગણ્ડકીતિ ચ વિશ્રુતા
આ શરીર નદીનું રૂપ લઈ ગયું અને ગંડકી તરીકે જાણીતી થઈ.
તવ કેશસમૂહાશ્ચ પુણ્યવૃક્ષા ભવન્ત્વિતિ
તારા વાળના જૂથો પુણ્યવૃક્ષ બની જાય, એવી મારી ઈચ્છા છે.
ત્રિલોકેષુ ચ પુષ્પાણાં પત્રાણાં દેવપૂજને
ત્રણે લોકમાં દેવોની પૂજામાં ઉપયોગી ફૂલ અને પાંદડા માટે,
સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે વૈકુણ્ઠે મમ સન્નિધૌ
સ્વર્ગમાં, પૃથ્વી પર, પાતાળમાં અને વૈકુંઠમાં, મારી હાજરીમાં,
ગોલોકે વિરજાતીરે રાસે વૃન્દાવને ભુવિ
ગોલોકમાં, વિરજા નદીના કિનારે, રાસમંડળમાં, અને પૃથ્વી પરના વૃંદાવનમાં,
માધવીકેતકીકુન્દમલ્લિકામાલતીવને
માધવી, કેતકી, કુન્દ, મલ્લિકા અને માલતીના વનોમાં,
તુલસીતરુમૂલે ચ પુણ્યદેશે સુપુણ્યદે
તુલસીના વૃક્ષની નીચે, પવિત્ર સ્થળે, હે સર્વોપરી પવિત્ર one,
તત્રૈવ સર્વદેવાનાં સમધિષ્ઠાનમેવ ચ
ત્યાં જ બધા દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન છે.
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ 2.21.
જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, એ જાણે બધા તીર્થોમાં સ્નાન અને બધા યજ્ઞોમાં દીક્ષા લીધી હોય.
સુધાઘટસહસ્રેણ સા તુષ્ટિર્ન ભવેદ્ધરેઃ
હજારો અમૃતના ઘડાઓથી પણ હરિએ એવી તૃપ્તિ નથી મળતી.