નિબોધ વિપ્ર દ્વીપાખ્યાં પુરા યા વિધિના કૃતા
હે વિદ્વાન, પહેલાં જે દ્વીપ નામનું પ્રદેશ વિધિ પ્રમાણે સર્જાયું હતું, તેનું વર્ણન ધ્યાનથી સાંભળો.
મેરોરષ્ટસુ શૃઙ્ગેષુ સસૃજેઽષ્ટૌ પુરી પ્રભુઃ
મેરુ પર્વતના આઠ શિખરો પર ભગવાને આઠ શહેરો રચ્યાં.
મૂલેઽનન્તસ્ય નગરીં નિર્માય જગતાં પતિઃ
અનંત પર્વતના પાયે જગતના સ્વામી ભગવાને એક નગર બનાવ્યું.
ભૂર્લોકં ચ ભુવર્લોકં સ્વર્લોકં સુમનોહરમ્ 1.7.
ભગવાને ભૂલોક, ભુવર્લોક અને અત્યંત મનોહર સ્વરલોક સર્જ્યા.
શૃઙ્ગમૂર્ધ્નિ બ્રહ્મલોકં જરાદિપરિવર્જિતમ્
શિખરનાં ટોચ પર બ્રહ્મલોક છે, જ્યાં વૃદ્ધાપન અને દુઃખ નથી.
તદધઃ સપ્ત પાતાલાન્નિર્મમે જગદીશ્વરઃ
તેની નીચે જગતના ઈશ્વરે સાત પાતાળો રચ્યાં.
અતલં વિતલં ચૈવ સુતલં ચ તલાતલમ્
અતલ, વિતલ, સુતલ અને તલાતલ પણ તેમાં સમાવાયા.
સપ્તદ્વીપૈઃ સપ્તનાકૈઃ સપ્તપાતાલસંજ્ઞકૈઃ
સાત દ્વીપો, સાત સ્વર્ગો અને સાત પાતાળો સાથે જગત રચાયું.
એવઞ્ચાસંખ્યબ્રહ્માણ્ડં સર્વં કૃત્રિમમેવ ચ
આ રીતે, આખું અનંત બ્રહ્માંડ પણ બનાવટનું જ છે.
પ્રતિવિશ્વેષુ દિક્પાલા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ
દરેક બ્રહ્માંડમાં દિશાઓના રક્ષક તરીકે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર છે.
બ્રાહ્માણ્ડગણનાં કર્તું ન ક્ષમો જગતાં પતિઃ
જગતના સ્વામી પણ બ્રહ્માંડોની સંખ્યા ગણવામાં અસમર્થ છે.
સંખ્યાતુમીશ્વરઃ શક્તો ન સંખ્યાતું તથાપિ સઃ
ભગવાને ગણતરી કરવાની શક્તિ હોવા છતાં, એ બધાની સંખ્યા કહી શકતા નથી.
કૃત્રિમાણિ ચ વિશ્વાનિ વિશ્વસ્થાનિ ચ યાનિ ચ
જે જગતો બનાવટના છે અને જે જગતમાં સ્થિર છે, તે બધા પણ એવા જ છે.
વૈકુણ્ઠઃ શિવલોકશ્ચ ગોલોકશ્ચ તયોઃ પરઃ 1.7.
વૈકુંઠ, શિવલોક અને ગોલોક—આમાંથી ગોલોક સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સૌતિરુવાચ ચકાર વીર્ય્યાધાનં ચ કામુક્યાં કામુકો યથા
સૂતિએ કહ્યું: જેમ કામી પુરુષે કામુકી સાથે સંબંધ બાંધ્યો, તેમ તેણે પોતાનું વીર્ય તેમાં મૂક્યું.
સા દિવ્યં શતવર્ષં ચ ધૃત્વા ગર્ભં સુદુસ્સહમ્
તે સ્ત્રીએ એ દિવ્ય અને અતિ દુષ્કર ગર્ભને સો વર્ષ સુધી ધારણ કર્યો.
વિવિધાઞ્શાસ્ત્રસંઘાંશ્ચ તર્કવ્યાકરણાદિકાન્
અને વિવિધ શાસ્ત્રો, જેમ કે તર્ક, વ્યાકરણ વગેરેના સમૂહો પણ જન્મ્યા.
ષડ્રાગાન્સુન્દરાંશ્ચૈવ નાનાતાલ સમન્વિતાન્
અને છ સુંદર રાગો, જે વિવિધ તાલોથી યુક્ત હતા, તે પણ પ્રગટ્યા.
વર્ષમાસમૃતું ચૈવ તિથિં દણ્ડક્ષણાદિકમ્
વર્ષ, મહિનો, ઋતુ, તિથિ અને દંડ, ક્ષણ જેવા સમયના ભાગો.
પુષ્ટિં ચ દેવસેનાં ચ મેધાં ચ વિજયાં જયામ્
પોષણ, દેવસેના, બુદ્ધિ, વિજય અને જય.
દેવસેનાં મહાષષ્ઠીં કાર્ત્તિકેયપ્રિયાં સતીમ્
દેવસેના, મહા ષષ્ઠી અને કાર્તિકેયને પ્રિય પવિત્ર સ્ત્રી.
બ્રાહ્મં પાદ્મં ચ વારાહં કલ્પત્રયમિદં સ્મૃતમ્
બ્રાહ્મ, પદ્મ અને વારાહ — આ ત્રણ કલ્પ તરીકે ઓળખાય છે.
ચતુર્વિધં ચ પ્રલયં કાલં વૈ મૃત્યુકન્યકામ્
પ્રલયના ચાર પ્રકાર, સમય અને મૃત્યુની કન્યા.
અથ ધાતુઃ પૃષ્ઠદેશાદધર્મઃ સમજાયત 1.8.
પછી ધાતુના પૃષ્ઠ ભાગમાંથી અધર્મ જન્મ્યો.
નાભિદેશાદ્વિશ્વકર્મા જાતો વૈ શિલ્પિનાં ગુરુઃ
નાભિ સ્થાનમાંથી વિશ્વકર્મા જન્મ્યા, જે શિલ્પીઓના ગુરુ છે.
અથ ધાતુશ્ચ મનસ આવિર્ભૂતાઃ કુમારકાઃ
પછી ધાતુના મનમાંથી બાળકો પ્રગટ થયા.
સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ તૃતીયશ્ચ સનાતનઃ
સનક, સનંદન અને ત્રીજા સનાતન.
આવિર્બભૂવ મુખતઃ કુમારઃ કનકપ્રભઃ
મુખમાંથી સોનાની જેમ તેજસ્વી બાળક પ્રગટ થયો.
ક્ષત્ત્રિયાણાં બીજરૂપો નામ્ના સ્વાયમ્ભુવો મનુઃ
ક્ષત્રિયોમાં બીજરૂપ સ્વાયંભુવ મનુ નામે જન્મ્યા.
સસ્ત્રીકશ્ચ મનુસ્તસ્થૌ ધાત્રાજ્ઞા પરિપાલકઃ
એ મનુ પોતાની પત્ની સાથે ધાતૃની આજ્ઞાથી રક્ષક તરીકે રહ્યા.