સભ્રાતૃકો હિરણ્યાક્ષઃ કથં દેવૈશ્ચ હિંસિતઃ 2.18.
હિરણ્યાક્ષ અને તેના ભાઈઓને દેવોએ કેવી રીતે હાનિ પહોંચાડી?
પુરા સમુદ્રમથને પીયૂષં ભક્ષિતં સુરૈઃ
ક્યારેક સમુદ્રમંથન સમયે, અમૃત દેવોએ પી લીધું હતું.
ક્રીડાભાણ્ડમિદં વિશ્વં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
આ વિશ્વ કૃષ્ણ પરમાત્માનું રમકડું છે.
દેવદાનવયોર્વાદઃ શશ્વન્નૈમિત્તિકઃ સદા
દેવ અને દાનવો વચ્ચેનો વિવાદ હંમેશા સમયાંતરે થાય છે અને સતત રહે છે.
તત્રાવયોર્વિરોધે ચ ગમનં નિષ્ફલં તવ
અમે બંને વચ્ચેના ઝઘડામાં, તારી યાત્રા વ્યર્થ રહેશે.
જાયતે મહતી લજ્જા સ્પર્દ્ધાઽસ્માભિઃ સહાધુના
હવે અમારો સ્પર્ધા થવાથી બહુ મોટી શરમ આવે છે.
શંખચૂડવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્યાહ ત્રિલોચનઃ
શંખચૂડના શબ્દો સાંભળીને, ત્રિનેત્રે હસીને કહ્યું:
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ કા લજ્જા મહતી રાજન્નકીર્તિર્વા પરાજયે
શ્રી મહાદેવ બોલ્યા: રાજા, હારવાથી કઈ મોટી શરમ કે બદનામી થાય છે?
યુદ્ધમાદૌ હરેરેવ મધુના કૈટભેન ચ
શરૂઆતમાં હરિ અને મધુ-કૈટભ વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું.
હિરણ્યાક્ષસ્ય યુદ્ધં ચ પુનસ્તેન ગદાભૃતા
હિરણ્યાક્ષ સાથે પણ યુદ્ધ થયું, અને ફરી ગદાધારી સાથે પણ.
સર્વેશ્વર્ય્યાઃ સર્વમાતુઃ પ્રકૃત્યાશ્ચ બભૂવ હ 2.18.
આ બધું સર્વેશ્વરી, સર્વમાતા અને પ્રકૃતિના સ્વભાવથી થયું હતું.
પાર્ષદપ્રવરસ્ત્વં ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
તુ કૃષ્ણ પરમાત્માનો શ્રેષ્ઠ પરિષદ છે.
કા લજ્જા મહતી રાજન્મમ યુદ્ધે ત્વયા સહ
રાજા, તારી સાથે યુદ્ધમાં મને કઈ મોટી શરમ છે?
દેહિ રાજ્યં ચ દેવાનાં વાગ્વ્યયે કિં પ્રયોજનમ્
દેવતાઓનું રાજ્ય આપ, શબ્દોનો વ્યર્થ ખર્ચ શું કામ?
ઇત્યુક્ત્વા શંકરસ્તત્ર વિરરામ ચ નારદ
આ રીતે કહીને શંકરે ત્યાં ચુપ રહી ગયો, નારદ.
નારાયણ ઉવાચ સમારુરોહ યાનં ચ સ્વામાત્યૈઃ સહ સત્વરઃ
નારાયણ બોલ્યા: એ જલદી પોતાના મંત્રીઓ સાથે યાન પર ચઢી ગયો.
બભૂવુસ્તે ચ સંક્ષુબ્ધાઃ સ્કન્દશક્ત્યાઽર્દિતાસ્તદા
પછી તેઓ સ્કંદની શક્તિથી દુ:ખી અને ગભરાઈ ગયા.
સ્કન્દસ્યોપરિ તત્રૈવ સમરે ચ ભયઙ્કરે
ત્યાં જ, એ ભયાનક યુદ્ધમાં, સ્કંદના ઉપર—
દાનવાનાં ક્ષયકરં યથા પ્રાકૃતિકં લયમ્
—એ દાનવોનો નાશ કર્યો, જેમ પ્રકૃતિનો મહા લય થાય છે.
નૃપસ્ય શરવૃષ્ટિશ્ચ ઘનવૃષ્ટિર્યથા તથા
રાજાના તીરોની વરસાત ભારે વરસાદ જેવી હતી.
દેવાઃ પ્રદુદ્રુવુશ્ચાન્યે સર્વે નન્દીશ્વરાદયઃ
બીજા બધા દેવતાઓ, નંદીશ્વર અને બીજા પણ ભાગી ગયા.
પર્વતાનાં ચ સર્પાણાં શિલાનાં શાખિનાં તથા
પર્વતો, સાપો, પથ્થરો અને વૃક્ષો પણ એમ જ ભાગી ગયા.
નૃપસ્ય શરવૃષ્ટ્યા ચ પ્રચ્છન્નઃ શિવનન્દનઃ । નીરદેન ચ સાન્દ્રેણ સંચ્છન્નો ભાસ્કરો યથા
રાજાના તીક્ષ્ણ બાણોથી શિવનંદન છુપાઈ ગયો, જેમ ઘનઘોર વાદળમાં સૂર્ય છુપાઈ જાય છે.
ધનુસ્સ્કન્દસ્ય ચિચ્છેદ દુર્વહં ચ ભયઙ્કરમ્
તેણે સ્કંદનું ભારે અને ભયાનક ધનુષ કાપી નાખ્યું.
મયૂરં જર્જ્જરીભૂતં દિવ્યાસ્ત્રેણ ચકાર સઃ 2.19.
દિવ્ય અસ્ત્ર વડે તેણે મયૂરને ચીંધી નાખ્યો, જેથી તે ફાટફાટ થઈ ગયો.
ક્ષણં મૂર્છાં ચ સંપ્રાપ્ય ચેતનામુપલભ્ય સઃ
થોડા સમય માટે તે બેહોશ થઈ ગયો, પણ પછી ફરીથી જાગી ગયો.
રત્નેન્દ્રસારખચિતં યાનમારુહ્ય ચાગ્નિભૂઃ
અગ્નિભૂ રત્નોથી શોભિત રથમાં બેસી આગળ વધ્યો.
સર્પાંશ્ચ પર્વતાંશ્ચૈવ વૃક્ષાંશ્ચ પ્રસ્તરાંસ્તથા
તેણે સાપ, પહાડ, વૃક્ષ અને પથ્થરો પણ ફેંક્યા.
આગ્નેયં વારુણાસ્ત્રેણ વારયામાસ વૈ ગુહઃ
ગુહાએ અગ્નિ અસ્ત્રને વરુણ અસ્ત્ર વડે રોકી દીધું.
સવાહં સારથિં ચૈવ કિરીટં મુકુટોજ્જ્વલમ્
તેના વાહન, સારથિ અને તેજસ્વી મુકુટ સાથે—