એકભાગઃ કલેઃ પૂર્વે તદ્ધ્રાસશ્ચ ક્રમેણ ચ
પહેલાના યુગમાં કળિનો માત્ર એક ભાગ હતો, અને એ પણ ધીમે ધીમે ઘટતો ગયો.
યાદૃક્તેજો રવેર્ગ્રીષ્મે ન તાદૃક્શિશિરે પુનઃ 2.18.
ગરમીમાં રવિનું તેજ જેવું હોય છે, એ શિયાળામાં એ જવું નથી.
ઉદયં યાતિ કાલેન બાલ્યતાં ચ ક્રમેણ ચ
સમય સાથે એ ઉગે છે, અને બાળપણ પણ ધીમે ધીમે આવે છે.
દિને પ્રચ્છન્નતાં યાતિ કાલે વૈ દુર્દિને ઘને
દિવસે એ છુપાઈ જાય છે; અને ઘન વાદળવાળા દિવસમાં સમય પ્રમાણે.
પરિપૂર્ણતમશ્ચન્દ્રઃ પૂર્ણિમાયાં ચ યાદૃશઃ।। । તાદૃશો ન ભવેન્નિત્યં ક્ષયં યાતિ દિનેદિને
પૂણમના દિવસે ચંદ્ર સંપૂર્ણ હોય છે, પણ એ હંમેશા એવો રહેતો નથી; રોજે રોજ એ ઘટતો જાય છે.
પુનઃ સ પુષ્ટતાં યાતિ પરકુહ્વા દિનેદિને
પછી એ ફરીથી વધે છે, અમાવસ્યા પછી રોજે રોજ પુષ્ટિ પામે છે.
રાહુગ્રસ્તે દિને મ્લાનો દુર્દિને નિબિડે ઘને
રાહુના ગ્રહણના દિવસે, અંધારું અને ઘન વાદળોથી ભરેલા આકાશમાં, ચાંદ્રમો ફિક્કો દેખાય છે.
ભવિષ્યતિ બલિશ્ચેન્દ્રો ભ્રષ્ટશ્રીઃ સુતલેઽધુના
આગળ જઈને, ચાંદ્રમો ફરીથી શક્તિશાળી બનશે; હાલમાં તેની તેજસ્વિતા પાતાળમાં પડી ગઈ છે.
કાલે જલે નિમગ્ના સા તિરોભૂતા વિપદ્ગતા
સમય જતા, તે પાણીમાં ડૂબી ગઈ, અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને દુઃખમાં પડી ગઈ.
ચરાચરાશ્ચ કાલેન નશ્યન્તિ પ્રભવન્તિ ચ
ચાલતા અને અચલ બધા જીવો સમય પ્રમાણે નાશ પામે છે અને ફરીથી જન્મે છે.
અહં મૃત્યુઞ્જયો યસ્માદસંખ્યં પ્રાકૃતં લયમ્
હું મૃત્યુને જીતનાર છું, કારણ કે અનગણ્ય પ્રાકૃત વિલયો થઈ ચૂક્યા છે.
સ ચ પ્રકૃતિરૂપશ્ચ સ એવ પુરુષઃ સ્મૃતઃ 2.18.
તે જ પ્રકૃતિનો સ્વરૂપ છે અને તે જ પુરુષ તરીકે ઓળખાય છે.
કરોતિ સતતં યો હિ તન્નામગુણકીર્ત્તનમ્
જે વ્યક્તિ સતત તેના નામ અને ગુણોનું ગાન કરે છે,
સ્રષ્ટા કૃતો વિધિસ્તેન પાતા વિષ્ણુઃ કૃતો ભવે
તેના દ્વારા બ્રહ્મા સર્જક બન્યા, વિષ્ણુ રક્ષક બન્યા અને જગતનું સર્જન થયું.
કાલાગ્નિરુદ્રં સંહારે નિયુજ્ય વિષયે નૃપ
તેણે સંહાર માટે કાળાગ્નિ રૂપે રુદ્રને નિયુક્ત કર્યો, રાજા.
તેન મૃત્યુઞ્જયોઽહં ચ જ્ઞાનેનાનેન નિર્ભયઃ
એટલે હું મૃત્યુને જીતનાર છું અને આ જ્ઞાનથી નિર્ભય છું.
ઇત્યુક્ત્વા સ ચ સર્વેશઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વભાવનઃ
આ રીતે કહીને, સર્વના સ્વામી, સર્વજ્ઞ અને સર્વ જીવોના સર્જનહાર,
રાજા તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રશશંસ પુનઃ પુનઃ
રાજાએ એ વચન સાંભળીને, વારંવાર તેની પ્રશંસા કરી.
શંખચૂડ ઉવાચ તથાઽપિ કિઞ્ચિદ્યત્સત્યં શ્રૂયતાં મન્નિવેદનમ્
શંખચૂડએ કહ્યું: છતાંયે, કંઈક સાચું સાંભળો—મારી વિનંતી.
જ્ઞાતિદ્રોહે મહત્પાપં ત્વયોક્તમધુના ત્રયમ્
તમે હવે કિનના દ્રોહમાં ત્રણ મોટા પાપોની વાત કરી છે.
સભ્રાતૃકો હિરણ્યાક્ષઃ કથં દેવૈશ્ચ હિંસિતઃ 2.18.
હિરણ્યાક્ષ અને તેના ભાઈઓને દેવોએ કેવી રીતે હાનિ પહોંચાડી?
પુરા સમુદ્રમથને પીયૂષં ભક્ષિતં સુરૈઃ
ક્યારેક સમુદ્રમંથન સમયે, અમૃત દેવોએ પી લીધું હતું.
ક્રીડાભાણ્ડમિદં વિશ્વં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
આ વિશ્વ કૃષ્ણ પરમાત્માનું રમકડું છે.
દેવદાનવયોર્વાદઃ શશ્વન્નૈમિત્તિકઃ સદા
દેવ અને દાનવો વચ્ચેનો વિવાદ હંમેશા સમયાંતરે થાય છે અને સતત રહે છે.
તત્રાવયોર્વિરોધે ચ ગમનં નિષ્ફલં તવ
અમે બંને વચ્ચેના ઝઘડામાં, તારી યાત્રા વ્યર્થ રહેશે.
જાયતે મહતી લજ્જા સ્પર્દ્ધાઽસ્માભિઃ સહાધુના
હવે અમારો સ્પર્ધા થવાથી બહુ મોટી શરમ આવે છે.
શંખચૂડવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્યાહ ત્રિલોચનઃ
શંખચૂડના શબ્દો સાંભળીને, ત્રિનેત્રે હસીને કહ્યું:
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ કા લજ્જા મહતી રાજન્નકીર્તિર્વા પરાજયે
શ્રી મહાદેવ બોલ્યા: રાજા, હારવાથી કઈ મોટી શરમ કે બદનામી થાય છે?
યુદ્ધમાદૌ હરેરેવ મધુના કૈટભેન ચ
શરૂઆતમાં હરિ અને મધુ-કૈટભ વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું.
હિરણ્યાક્ષસ્ય યુદ્ધં ચ પુનસ્તેન ગદાભૃતા
હિરણ્યાક્ષ સાથે પણ યુદ્ધ થયું, અને ફરી ગદાધારી સાથે પણ.