કૃત્યાસ્વરૂપં તદ્યત્તુ સ્વર્વેશ્યાદિકમેવ ચ
ક્રિયાનું સ્વરૂપ અને દેવીઓમાં જે મુખ્ય છે, તે બધું—
સત્ત્વપ્રધાનં યદ્રૂપં તચ્ચ શુદ્ધં સ્વભાવતઃ
જે સ્વરૂપ સત્વથી ભરેલું છે, તે સ્વભાવથી શુદ્ધ છે.
તદ્વાસ્તવં ચ વિજ્ઞેયં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
એ જ સાચું સ્વરૂપ છે, એમ વિદ્વાનોએ કહ્યું છે.
સ્થાનાભાવાત્ક્ષણાભાવાન્મધ્યવૃત્તેરભાવતઃ
સ્થાનનો અભાવ, ક્ષણનો અભાવ અને મધ્યવર્તી સ્થિતિનો અભાવ—
બહુગોષ્ઠા વૃતેનૈવ રિપુરાજભયેન ચ
ઘણાં ચર્ચાઓ અને દુશ્મન રાજાઓના ભયને કારણે—
ઇદં મધ્યમરૂપં ચ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
વિદ્વાનોએ આને મધ્યવર્તી સ્વરૂપ કહ્યું છે.
ન પૃચ્છતિ કુલે જાતઃ પણ્ડિતશ્ચ પરસ્ત્રિયમ્
સારા કુટુંબમાં જન્મેલા વિદ્વાન પુરુષ ક્યારેય બીજાની પત્ની વિશે પૂછતા નથી.
આગચ્છામિ ત્વત્સમીપમાજ્ઞયા બ્રહ્મણોઽધુના 2.16.
હવે બ્રહ્માની આજ્ઞાથી હું તારા સમીપે આવ્યો છું.
અહમેવ શઙ્ખચૂડો દેવવિદ્રાવકારકઃ
હું જ શંખચૂડ છું, દેવતાઓને ભગાડનાર.
અહમષ્ટસુ ગોપેષુ ગોગોપીપાર્ષદેષુ ચ
હું ગોપોની આઠ ટોળીઓમાં અને ગાય, ગોપી તથા તેમના સહાયકોમાં હાજર છું.
જાતિસ્મરોઽહં જાનામિ કૃષ્ણમન્ત્રપ્રભાવતઃ
હું જન્મજાત સ્મૃતિ ધરાવું છું; કૃષ્ણમંત્રની શક્તિથી મને મારા પૂર્વ જન્મો યાદ છે.
ત્વમેવ રાધિકાકોપાજ્જાતાઽસિ ભારતે ભુવિ
રાધિકાના રોષથી તું જ ભારતભૂમિ પર જન્મી છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ પુમાન્વિરરામ મહામુને
આ રીતે બોલી那个 પુરુષ મૌન થઈ ગયો, હે મહામુનિ.
તુલસ્યુવાચ કાન્તમેવંવિધં કાન્તા શશ્વદિચ્છતિ કામતઃ
તુલસી બોલી: પ્રેમિકા હંમેશા આવા પ્રેમીને ઈચ્છે છે, કામના કારણે.
ત્વયાઽહમધુના સત્યં વિચારેણ પરાજિતા
હવે, તારા તર્કથી હું સાચે જ હાર માનું છું.
નિન્દન્તિ પિતરો દેવા બાન્ધવાઃ સ્ત્રીજિતં જનમ્
પિતા, દેવતાઓ અને સગા-સંબંધીઓ સ્ત્રીથી જીતાયેલા માણસને નિંદા કરે છે.
શુધ્યેદ્વિપ્રો દશાહેન જાતકે મૃતકે તથા
બ્રાહ્મણ જન્મ કે મૃત્યુ સમયે દસ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.
શૂદ્રો માસેન વેદેષુ માતૃવદ્વર્ણસઙ્કરઃ 2.16.
શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે; વેદોમાં, જાતિ-મિશ્રિત વ્યક્તિ માતા જેવી ગણાય છે.
ન ગૃહ્ણન્તીચ્છયા તસ્ય પિતરઃ પિણ્ડતર્પણમ્
તેના પૂર્વજો તેની ઈચ્છાથી પિંડતર્પણ સ્વીકારતા નથી.
કિં તસ્ય જ્ઞાનતપસા જપહોમપ્રપૂજનૈઃ
તેના જ્ઞાન, તપ, જપ, હોમ અને પૂજનનો શું ફાયદો?
વિદ્યાપ્રભાવજ્ઞાનાર્થં મયા ત્વં ચ પરીક્ષિતઃ
વિદ્યાની શક્તિ જાણવા માટે, જ્ઞાન માટે મેં તને પણ પરખ્યું છે.
વરાય ગુણહીનાય વૃદ્ધાયાજ્ઞાનિને તથા
ગુણહીન, વૃદ્ધ કે અજ્ઞાન વ્યક્તિને—
અત્યન્તકોપયુક્તાય ચાત્યન્તદુર્મુખાય ચ
અતિશય રોષથી ભરેલા કે ખૂબ જ દુઃખી ચહેરાવાળા વ્યક્તિને,
જડાય ચૈવ મૂકાય ક્લીબતુલ્યાય પાપિને
મૂઢ, મૌન, ક્લીબ સમાન કે પાપી વ્યક્તિને—
શાન્તાય ગુણિને ચૈવ યૂને ચ વિદુષેઽપિ ચ
શાંતિથી ભરેલા, સારા ગુણવાળા, યુવાન અને વિદ્વાન વ્યક્તિને,
યઃ કન્યાપાલનં કૃત્વા કરોતિ વિક્રયં યદિ
જે કોઈ કન્યાની રક્ષા કર્યા પછી તેને વેચે છે,
કન્યામૂત્રપુરીષં ચ તત્ર ભક્ષતિ પાતકી
એ પાપી એ કન્યાનું મૂત્ર અને વિશ્ઠા ખાય છે.
તદન્તે વ્યાધયોનૌ ચ લભતે જન્મ નિશ્ચિતમ્ 2.16.
પછી તે નિશ્ચયે રોગગ્રસ્ત યોનિમાં જન્મ મેળવે છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તુલસી વિરરામ તપોવને
આ રીતે કહીને તુલસી તપોવનમાં મૌન રહી.
મૂર્ધ્ના નનામ તુલસી શઙ્ખચૂડશ્ચ નારદ
તુલસી, શંખચૂડ અને નારદે માથું નમાવ્યું.