શંખચૂડ ઉવાચ કિંચિત્સત્યમલીકં ચ કિંચિન્મત્તો નિશામય
શંખચૂડએ કહ્યું: થોડું સાચું, થોડું ખોટું અને થોડું મારું કહેવું સાંભળો.
નિર્મિતં દ્વિવિધં ધાત્રા સ્ત્રીરૂપં સર્વમોહનમ્
સૃષ્ટિકર્તાએ સ્ત્રીનું બે પ્રકારનું સ્વરૂપ બનાવ્યું, જે સૌને મોહિત કરે છે.
લક્ષ્મી સરસ્વતી દુર્ગા સાવિત્રી રાધિકાદિકમ્
લક્ષ્મી, સરસ્વતી, દુર્ગા, સાવિત્રી, રાધિકા અને અન્ય સ્ત્રીઓ—
એતાસામંશરૂપં યત્સ્ત્રીરૂપં વાસ્તવં સ્મૃતમ્
સ્ત્રીનું સાચું સ્વરૂપ આ બધાની અંશરૂપે માનવામાં આવે છે.
શતરૂપા દેવહૂતિસ્સ્વધા સ્વાહા ચ દક્ષિણા
શતરૂપા, દેવહૂતિ, સ્વધા, સ્વાહા અને દક્ષિણા—
કુબેરવાયુપત્ની સાઽપ્યદિતિશ્ચ દિતિસ્તથા
કુબેરની પત્ની, વાયુની પત્ની, અને અદિતિ તથા દિતિ—
અહલ્યાઽરુન્ધતી મેના તારા મન્દોદરી પરા
અહલ્યા, અરુંધતી, મેના, તારા, મંડોદરી અને પરા—
પુષ્ટિસ્તુષ્ટિઃ સ્મૃતિર્મેધા કાલિકા ચ વસુન્ધરા 2.16.
પુષ્ટિ, તુષ્ટિ, સ્મૃતિ, મેધા, કાલિકા અને વસુંધરા—
સ્વસ્તિઃ શ્રદ્ધા ચ કાન્તિશ્ચ તુષ્ટિઃ શાન્તિસ્તથા પરા
સ્વસ્તિ, શ્રદ્ધા, કાંતિ, તુષ્ટિ, શાંતિ અને પરા—
સમ્પત્તિવૃત્તિકીર્ત્યશ્ચ ક્રિયાશોભાપ્રભાંશકમ્
સંપત્તિ, વર્તન, કીર્તિ, ક્રિયા, શોભા અને પ્રભા—
કૃત્યાસ્વરૂપં તદ્યત્તુ સ્વર્વેશ્યાદિકમેવ ચ
ક્રિયાનું સ્વરૂપ અને દેવીઓમાં જે મુખ્ય છે, તે બધું—
સત્ત્વપ્રધાનં યદ્રૂપં તચ્ચ શુદ્ધં સ્વભાવતઃ
જે સ્વરૂપ સત્વથી ભરેલું છે, તે સ્વભાવથી શુદ્ધ છે.
તદ્વાસ્તવં ચ વિજ્ઞેયં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
એ જ સાચું સ્વરૂપ છે, એમ વિદ્વાનોએ કહ્યું છે.
સ્થાનાભાવાત્ક્ષણાભાવાન્મધ્યવૃત્તેરભાવતઃ
સ્થાનનો અભાવ, ક્ષણનો અભાવ અને મધ્યવર્તી સ્થિતિનો અભાવ—
બહુગોષ્ઠા વૃતેનૈવ રિપુરાજભયેન ચ
ઘણાં ચર્ચાઓ અને દુશ્મન રાજાઓના ભયને કારણે—
ઇદં મધ્યમરૂપં ચ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
વિદ્વાનોએ આને મધ્યવર્તી સ્વરૂપ કહ્યું છે.
ન પૃચ્છતિ કુલે જાતઃ પણ્ડિતશ્ચ પરસ્ત્રિયમ્
સારા કુટુંબમાં જન્મેલા વિદ્વાન પુરુષ ક્યારેય બીજાની પત્ની વિશે પૂછતા નથી.
આગચ્છામિ ત્વત્સમીપમાજ્ઞયા બ્રહ્મણોઽધુના 2.16.
હવે બ્રહ્માની આજ્ઞાથી હું તારા સમીપે આવ્યો છું.
અહમેવ શઙ્ખચૂડો દેવવિદ્રાવકારકઃ
હું જ શંખચૂડ છું, દેવતાઓને ભગાડનાર.
અહમષ્ટસુ ગોપેષુ ગોગોપીપાર્ષદેષુ ચ
હું ગોપોની આઠ ટોળીઓમાં અને ગાય, ગોપી તથા તેમના સહાયકોમાં હાજર છું.
જાતિસ્મરોઽહં જાનામિ કૃષ્ણમન્ત્રપ્રભાવતઃ
હું જન્મજાત સ્મૃતિ ધરાવું છું; કૃષ્ણમંત્રની શક્તિથી મને મારા પૂર્વ જન્મો યાદ છે.
ત્વમેવ રાધિકાકોપાજ્જાતાઽસિ ભારતે ભુવિ
રાધિકાના રોષથી તું જ ભારતભૂમિ પર જન્મી છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ પુમાન્વિરરામ મહામુને
આ રીતે બોલી那个 પુરુષ મૌન થઈ ગયો, હે મહામુનિ.
તુલસ્યુવાચ કાન્તમેવંવિધં કાન્તા શશ્વદિચ્છતિ કામતઃ
તુલસી બોલી: પ્રેમિકા હંમેશા આવા પ્રેમીને ઈચ્છે છે, કામના કારણે.
ત્વયાઽહમધુના સત્યં વિચારેણ પરાજિતા
હવે, તારા તર્કથી હું સાચે જ હાર માનું છું.
નિન્દન્તિ પિતરો દેવા બાન્ધવાઃ સ્ત્રીજિતં જનમ્
પિતા, દેવતાઓ અને સગા-સંબંધીઓ સ્ત્રીથી જીતાયેલા માણસને નિંદા કરે છે.
શુધ્યેદ્વિપ્રો દશાહેન જાતકે મૃતકે તથા
બ્રાહ્મણ જન્મ કે મૃત્યુ સમયે દસ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.
શૂદ્રો માસેન વેદેષુ માતૃવદ્વર્ણસઙ્કરઃ 2.16.
શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે; વેદોમાં, જાતિ-મિશ્રિત વ્યક્તિ માતા જેવી ગણાય છે.
ન ગૃહ્ણન્તીચ્છયા તસ્ય પિતરઃ પિણ્ડતર્પણમ્
તેના પૂર્વજો તેની ઈચ્છાથી પિંડતર્પણ સ્વીકારતા નથી.
કિં તસ્ય જ્ઞાનતપસા જપહોમપ્રપૂજનૈઃ
તેના જ્ઞાન, તપ, જપ, હોમ અને પૂજનનો શું ફાયદો?