ભારતી યાતુ કલયા સરિદ્રૂપા ચ ભારતમ્
ભારતી પોતાનો અંશ લઈને અને નદી રૂપે ભારત દેશમાં જાય.
ભગીરથેન નીતા સા ગંગા યાસ્યતિ ભારતમ્
ભગીરથ દ્વારા લાવવામાં આવેલી એ ગંગા ભારત દેશમાં જશે.
તત્રૈવ ચન્દ્રમૌલેશ્ચ મૌલિં પ્રાપ્સ્યતિ દુર્લભમ્
ત્યાં એ ચંદ્રમૌળી ભગવાનના દુર્લભ મસ્તકને પામશે.
કલાંશાંશેન ગચ્છ ત્વં ભારતે કમલોદ્ભવે
હે કમલોદભવ, તું પણ તારો અંશ લઈને ભારત દેશમાં જા.
કલેઃ પઞ્ચસહસ્રે ચ ગતે વર્ષે ચ મોક્ષણમ્
કલીયુગના પાંચ હજાર વર્ષ પૂરા થાય ત્યારે મોક્ષ મળશે.
સમ્પદાં હેતુભૂતા ચ વિપત્તિઃ સર્વદેહિનામ્ 2.6.
દરેક જીવને માટે દુઃખ આવી પડશે, જે સમૃદ્ધિનું કારણ બને છે.
મન્મન્ત્રોપાસકાનાં ચ સતાં સ્નાનાવગાહનાત્
મારા મંત્રથી ઉપાસના કરનાર સજ્જનો સ્નાન અને અવગાહનથી લાભ પામશે.
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સન્ત્યસંખ્યાનિ સુન્દરિ
હે સુંદરિ, પૃથ્વી પર તીર્થો અનંત છે.
મન્મન્ત્રોપાસકા ભક્તા ભ્રમન્તે ભારતે સતિ
મારા મંત્ર અને ભક્તિથી ઉપાસના કરનારા ભક્તો, જ્યારે ભારતભૂમિ રહે છે ત્યારે આખા દેશમાં ફરતા રહે છે.
મદ્ભક્તા યત્ર તિષ્ઠન્તિ પાદં પ્રક્ષાલયન્તિ ચ
જ્યાં મારા ભક્તો વસે છે અને પોતાના પગ ધોઈને રહે છે,
સ્ત્રીઘ્નો ગોઘ્નઃ કૃતઘ્નશ્ચ બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ
જે સ્ત્રીહંતક, ગૌહંતક, કૃતઘ્ન, બ્રાહ્મણહંતક અને ગુરુની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરનારા હોય,
એકાદશીવિહીનશ્ચ સન્ધ્યાહીનોઽપિ નાસ્તિકઃ
જે એકાદશીનું વ્રત ન રાખે, સંધ્યાવંદન ન કરે, કે નાસ્તિક હોય,
અસિજીવી મષીજીવી ધાવકઃ શૂદ્રયાજકઃ
જે તલવારથી જીવન ગુજારે, કે કલમથી ગુજારે, કે દોડક હોય, કે શૂદ્ર થઈ યજ્ઞ કરે,
વિશ્વાસઘાતી મિત્રઘ્નો મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાયકઃ
જે વિશ્વાસઘાત કરે, મિત્રતા તોડે, કે ખોટી સાક્ષી આપે,
ઋણગ્રસ્તો વાર્દ્ધુષિકો જારજઃ પુંશ્ચલીપતિઃ
જે ઋણમાં ડૂબેલો હોય, વ્યાજખોર હોય, પરસ્ત્રીગામી હોય, કે દુશીલા સ્ત્રીનો પતિ હોય,
શૂદ્રાણાં સૂપકારશ્ચ દેવલો ગ્રામયાજકઃ 2.6.
જે શૂદ્રો માટે રસોઈ કરે, દેવસ્થાનમાં પૂજા કરે, કે ગામમાં યજ્ઞ કરાવે,
અશ્વત્થઘાતકશ્ચૈવ મદ્ભક્તાનાં ચ નિન્દકઃ
જે પિપળા વૃક્ષને કાપે, કે મારા ભક્તોની નિંદા કરે,
માતરં પિતરં ભાર્ય્યાં ભ્રાતરં તનયં સુતામ્
જે પોતાની માતા, પિતા, પત્ની, ભાઈ, પુત્ર કે પુત્રીનું પાલન નથી કરતો,
શ્વશ્રૂં ચ શ્વશુરં ચૈવ યો ન પુષ્ણાતિ નારદ
અને જે પોતાની સાસુ તથા સસરાનું પણ પાલન નથી કરતો, હે નારદ,
દેવદ્રવ્યાપહારી ચ વિપ્રદ્રવ્યાપહારકઃ
જે દેવ માટેના દાન કે બ્રાહ્મણ માટેની વસ્તુ ચોરી કરે,
મહાપાતકિનશ્ચૈતે શૂદ્રાણાં શવદાહકાઃ
આ બધા મહાપાપી છે, અને શૂદ્રોના મૃતદેહ દાહ કરનારા પણ.
લક્ષ્મીરુવાચ યેષાં સન્દર્શનસ્પર્શાત્સદ્યઃ પૂતા નરાધમાઃ
લક્ષ્મી બોલ્યા: આવા લોકોના દર્શન કે સ્પર્શથી, સૌથી નીચા મનુષ્ય પણ તરત પવિત્ર થઈ જાય છે.
હરિભક્તિવિહીનાશ્ચ મહાહઙ્કારસંયુતાઃ
જેને હરિભક્તિ નથી અને મોટો અહંકાર છે,
પુનન્તિ સર્વતીર્થાનિ યેષાં સ્નાનાવગાહનાત્
એવા લોકોના સ્નાનથી અને ડૂબકીથી બધા તીર્થો પવિત્ર થઈ જાય છે.
યેષાં સન્દર્શનં સ્પર્શં દેવા વાઞ્છન્તિ ભારતે
ભારતભૂમિમાં દેવતાઓ પણ આવા લોકોના દર્શન અને સ્પર્શની ઇચ્છા રાખે છે.
ન હ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ 2.6.
કેમ કે તીર્થો મારા નથી, અને દેવતાઓ માટી કે પથ્થરથી બનેલા નથી.
સૌતિરુવાચ નિગૂઢતત્ત્વં કથિતુમૃષિશ્રેષ્ઠોપચક્રમે
સૌતિએ કહ્યું: ઋષિમાં શ્રેષ્ઠએ ગુપ્ત તત્વ જણાવવાનું શરૂ કર્યું.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ પુણ્યસ્વરૂપં પાપઘ્નં સુખદં ભુક્તિમુક્તિદમ્
શ્રીનારાયણે કહ્યું: એ પવિત્ર સ્વરૂપ ધરાવે છે, પાપ નાશ કરે છે, સુખ આપે છે અને ભોગ તથા મુક્તિ બંને આપે છે.
સારભૂતં ગોપનીયં ન વક્તવ્યં ખલેષુ ચ
એ સર્વસ્વનો સાર છે, ગુપ્ત રાખવાનું છે અને દુષ્ટ લોકોમાં કદી કહેવું નહીં.
ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમન્ત્રો યસ્ય કર્ણે વિશેદ્વરઃ
ગુરુના મુખથી વિષ્ણુમંત્ર જ્યારે કોઈના કાનમાં પહોંચે છે,