સ્તનયોર્યુગ્મમૂર્વોર્મે સુન્દરં મુખપંકજમ્
સુંદર ઉન્નત સ્તન, મજબૂત જાંઘો અને કમળ જેવું મુખ.
સ્ત્રીરસઃ સુખસારશ્ચ મુનીનામભિવાઞ્છિતઃ
સ્ત્રીસુખનો રસ અને આનંદનું સાર, જે મહાન ઋષિઓએ પણ ઇચ્છ્યું છે.
દેવો વા માનવો વાઽપિ ગન્ધર્વો વાઽથ રાક્ષસઃ
દેવ હોય કે માનવ, ગંધર્વ કે રાક્ષસ પણ હોય,
રહસ્યુપસ્થિતાં કાન્તાં ન ભજેદ્યો જિતેન્દ્રિયઃ
જે પોતાના ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખીને એકાંતમાં પ્રિય સ્ત્રીનો આનંદ લેતો નથી,
સત્યં તસ્યાશ્ચ વધભાક્તચ્છાપેન પ્રણશ્યતિ
સાચું કહું તો, તેની નિરાશાથી મળેલા શાપથી એ વ્યક્તિ નષ્ટ થઈ જાય છે.
યેન ત્યક્તોપસ્થિતા તં યથા પશ્યતિ પુંશ્ચલી
જેને એ સ્ત્રીએ છોડી દીધો હોય, તેને એ મનગમતું વર્તન કરે છે.
પરં પ્રિયં ચ સર્વેષાં જારં જાનાતિ પુંશ્ચલી 4.30.
એ સ્ત્રી માટે બધામાંથી પરપુરુષ જ સૌથી વધુ પ્રિય હોય છે.
પુંશ્ચલી હિંસ્રજન્તુભ્યો નવઘાતિભ્ય એવ ચ
એવી સ્ત્રી હિંસક પ્રાણીઓ અને નવા હત્યારો કરતાં પણ વધારે ખતરનાક હોય છે.
ત્યજ ધ્યાનં મુનિશ્રેષ્ઠ ભુંક્ષ્વેદં તપસઃ ફલમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, ધ્યાન છોડો અને તમારો તપનો ફળ માણો.
સ રમ્ભાવચનં શ્રુત્વા તામુવાચ ભયાકુલઃ
રંભાના શબ્દો સાંભળી, ડરથી ભરાયેલા મનથી તેણે જવાબ આપ્યો.
દેવલ ઉવાચ કુલધર્મોચિતં સત્યં બ્રાહ્મણાનાં તપસ્વિનામ્
દેવલ કહે છે: બ્રાહ્મણ અને તપસ્વીઓ માટે કુળની પરંપરા પ્રમાણેનું સાચું વર્તન એ છે,
ધર્મોઽયં યુક્તકાલે ચ સ્વયોષિતિ રતો દ્વિજઃ
યોગ્ય સમયે પોતાની પત્ની સાથે આનંદ માણે એ જ સાચો ધર્મ છે.
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો યો રતઃ પરયોષિતિ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય, જે પરસ્ત્રીમાં આનંદ મેળવે છે,
ગ્રાહ્યા ચોપસ્થિતા સ્ત્રી ચ ગૃહિણા ન તપસ્વિના
ઉપસ્થિત સ્ત્રીને ગૃહસ્થ સ્વીકારી શકે, તપસ્વી નહિ.
બ્રહ્મા જગદ્વિધાતાઽપિ ન વિરક્તઃ કલત્રવાન્
બ્રહ્મા, જે જગતના સર્જનહાર છે, તેઓ પણ પોતાની પત્નીથી વિરક્ત નથી.
સ્વભાર્યાં ચ પરિત્યજ્ય યો ગૃહ્ણાતિ પરસ્ત્રિયમ્ 4.30.
જે પોતાની પત્નીને છોડીને પરસ્ત્રીને અપનાવે છે,
ભુવિ નાસ્તિ યશો યસ્ય જીવનં તસ્ય નિષ્ફલમ્
એના જીવનમાં પ્રતિષ્ઠા નથી અને એનું જીવન વ્યર્થ જાય છે.
નિષ્કામેન ચ વૃદ્ધેન મયા કિં તે પ્રયોજનમ્
હું તો વૃદ્ધ અને નિરાસક્ત છું, તને મારાથી શું લાભ?
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા ચુકોપાપ્સરસાં વરા
આવું વચન સાંભળીને અપ્સરાસોમાં શ્રેષ્ઠ એ ગુસ્સે થઈ ગઈ.
રમ્ભોવાચ તપઃપ્રભાવાત્સશ્રીકઃ સુવેષઃ સંમતઃ સ્ત્રિયાઃ
રંભાએ કહ્યું: તારી તપસ્યાની શક્તિથી તું તેજસ્વી, સુંદર રીતે શોભાયમાન અને સ્ત્રીઓમાં માન્ય છે.
ત્વયા વિનાઽન્યં કં યામિ કો વાસ્તિ ત્વત્પરઃ પુમાન્
તારા વિના હું બીજાને ક્યાં જઈ શકું? તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ એવો બીજો પુરુષ ક્યાં છે?
શીઘ્રં માં ભજ વિપ્રેન્દ્ર દગ્ધાં કામાગ્નિના સદા
હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, જલ્દી મને સ્વીકારી લે, કેમ કે હું હંમેશા કામાગ્નિમાં દહાયેલી છું.
ન ચેચ્છાપં પ્રદાસ્યામિ વદ વેદવિદાં વર
જો તું ના માને તો હું શાપ આપીશ—હે વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, બોલ.
દગ્ધાઃ પ્રાણા મનોદગ્ધં સ્વાત્મા વા ઇતિ સંતતમ્
પ્રાણ દહાય જાય, મન સળગી જાય કે પોતાનું જ સ્વરૂપ બળી જાય—એવું સતત થાય છે.
સ્વાન્તર્દુઃખેન દુઃખાર્તો યો યં શપતિ નિશ્ચિતમ્
જે કોઈ અંતરના દુઃખથી પીડાઈને બીજાને શાપ આપે છે, એ નિશ્ચિત જ દુઃખી હોય છે.
દ્વિજો રમ્ભાવચઃ શ્રુત્વા બભૂવ ધ્યાનતત્પરઃ 4.30.
રંભાના વચન સાંભળીને એ બ્રાહ્મણ ધ્યાનમાં લીન થઈ ગયો.
ત્યક્તાહારસ્યાન્તરં ચ ભસ્મપૂર્ણં તતો મુનેઃ 4.30.
જ્યારે ઋષિએ ભોજન છોડી દીધું, ત્યારે એના શરીરનું અંદર બધી બાજુ રાખથી ભરાઈ ગયું.
નિષ્કલઃ પુંશ્ચલી શાપાદ્બ્રહ્માઽપૂજ્યો યથા પુરા સુખદં પુણ્યદં ગૂઢં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ
વેશ્યાના શાપથી એમાં કોઈ સાર રહ્યો નહીં, જેમ બ્રહ્મા પહેલાં પૂજનીય ન રહ્યો હતો; આ ગુપ્ત વાત સુખ અને પુણ્ય આપે છે—હવે તને બીજું શું સાંભળવું છે?