ઉત્થાય રાત્રૌ શયનાદ્વિરક્તશ્ચ તપોધનઃ
રાત્રે શયનમાંથી ઉઠીને, એ તપસ્વી વૈરાગ્યથી ચાલ્યો ગયો.
નિદ્રાં ત્યક્ત્વા ચ તત્કાન્તા ન દૃષ્ટ્વા સ્વામિનં સતી
જાગીને, પતિને ન જોઈ, સતી પત્નીએ ઊંઘ ત્યજી દીધી.
ઉત્તિષ્ઠન્તી નિર્વિશન્તી રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ
એ ઊભી રહી, શોધવા નીકળી અને વારંવાર ઉંચે રડી.
આહારં ચ પરિત્યજ્ય પ્રાણાંસ્તત્યાજ સુન્દરી
આહાર છોડી, સુંદરાએ પ્રાણ ત્યાગી દીધા.
તપશ્ચકાર સ મુનિર્ગન્ધમાદનગહ્વરે
એ મુનિએ ગંધમાદન પર્વતની ગુફાઓમાં તપ કર્યું.
તં દદર્શ હ દૈવેન રમ્ભા શૃંગારલોલુપા
દૈવી ઇચ્છાથી, રસિક રંભાએ તેને જોયો.
સા ચ તં કથયામાસ નિર્જને સમુપસ્થિતા 4.30.
એ એકાંતમાં આવી, તેની સાથે વાત કરી.
રમ્ભોવાચ ત્યક્ત્વા કઠોરં રહસિ ભજ માં સુખદાયિકામ્
રંભાએ કહ્યું: કઠોર તપ ત્યજી, એકાંતમાં મને ભોગવી, હું આનંદ આપનાર છું.
ત્વં વરેષુ વરઃ પૃથ્વ્યાં વરારોહા સ્વયંવરા
પૃથ્વી પરના બધા પુરુષોમાં તું શ્રેષ્ઠ છે; હું સૌંદર્યવતી છું અને સ્વયંવર માટે સ્વતંત્ર છું.
યજ્ઞં કુર્વન્તિ ભૂપાલા ભારતે સ્વર્ગહેતુકમ્
ભારતમાં રાજાઓ સ્વર્ગ માટે યજ્ઞો કરે છે.
સ્તનયોર્યુગ્મમૂર્વોર્મે સુન્દરં મુખપંકજમ્
સુંદર ઉન્નત સ્તન, મજબૂત જાંઘો અને કમળ જેવું મુખ.
સ્ત્રીરસઃ સુખસારશ્ચ મુનીનામભિવાઞ્છિતઃ
સ્ત્રીસુખનો રસ અને આનંદનું સાર, જે મહાન ઋષિઓએ પણ ઇચ્છ્યું છે.
દેવો વા માનવો વાઽપિ ગન્ધર્વો વાઽથ રાક્ષસઃ
દેવ હોય કે માનવ, ગંધર્વ કે રાક્ષસ પણ હોય,
રહસ્યુપસ્થિતાં કાન્તાં ન ભજેદ્યો જિતેન્દ્રિયઃ
જે પોતાના ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખીને એકાંતમાં પ્રિય સ્ત્રીનો આનંદ લેતો નથી,
સત્યં તસ્યાશ્ચ વધભાક્તચ્છાપેન પ્રણશ્યતિ
સાચું કહું તો, તેની નિરાશાથી મળેલા શાપથી એ વ્યક્તિ નષ્ટ થઈ જાય છે.
યેન ત્યક્તોપસ્થિતા તં યથા પશ્યતિ પુંશ્ચલી
જેને એ સ્ત્રીએ છોડી દીધો હોય, તેને એ મનગમતું વર્તન કરે છે.
પરં પ્રિયં ચ સર્વેષાં જારં જાનાતિ પુંશ્ચલી 4.30.
એ સ્ત્રી માટે બધામાંથી પરપુરુષ જ સૌથી વધુ પ્રિય હોય છે.
પુંશ્ચલી હિંસ્રજન્તુભ્યો નવઘાતિભ્ય એવ ચ
એવી સ્ત્રી હિંસક પ્રાણીઓ અને નવા હત્યારો કરતાં પણ વધારે ખતરનાક હોય છે.
ત્યજ ધ્યાનં મુનિશ્રેષ્ઠ ભુંક્ષ્વેદં તપસઃ ફલમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, ધ્યાન છોડો અને તમારો તપનો ફળ માણો.
સ રમ્ભાવચનં શ્રુત્વા તામુવાચ ભયાકુલઃ
રંભાના શબ્દો સાંભળી, ડરથી ભરાયેલા મનથી તેણે જવાબ આપ્યો.
દેવલ ઉવાચ કુલધર્મોચિતં સત્યં બ્રાહ્મણાનાં તપસ્વિનામ્
દેવલ કહે છે: બ્રાહ્મણ અને તપસ્વીઓ માટે કુળની પરંપરા પ્રમાણેનું સાચું વર્તન એ છે,
ધર્મોઽયં યુક્તકાલે ચ સ્વયોષિતિ રતો દ્વિજઃ
યોગ્ય સમયે પોતાની પત્ની સાથે આનંદ માણે એ જ સાચો ધર્મ છે.
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો યો રતઃ પરયોષિતિ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય, જે પરસ્ત્રીમાં આનંદ મેળવે છે,
ગ્રાહ્યા ચોપસ્થિતા સ્ત્રી ચ ગૃહિણા ન તપસ્વિના
ઉપસ્થિત સ્ત્રીને ગૃહસ્થ સ્વીકારી શકે, તપસ્વી નહિ.
બ્રહ્મા જગદ્વિધાતાઽપિ ન વિરક્તઃ કલત્રવાન્
બ્રહ્મા, જે જગતના સર્જનહાર છે, તેઓ પણ પોતાની પત્નીથી વિરક્ત નથી.
સ્વભાર્યાં ચ પરિત્યજ્ય યો ગૃહ્ણાતિ પરસ્ત્રિયમ્ 4.30.
જે પોતાની પત્નીને છોડીને પરસ્ત્રીને અપનાવે છે,
ભુવિ નાસ્તિ યશો યસ્ય જીવનં તસ્ય નિષ્ફલમ્
એના જીવનમાં પ્રતિષ્ઠા નથી અને એનું જીવન વ્યર્થ જાય છે.
નિષ્કામેન ચ વૃદ્ધેન મયા કિં તે પ્રયોજનમ્
હું તો વૃદ્ધ અને નિરાસક્ત છું, તને મારાથી શું લાભ?
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા ચુકોપાપ્સરસાં વરા
આવું વચન સાંભળીને અપ્સરાસોમાં શ્રેષ્ઠ એ ગુસ્સે થઈ ગઈ.
રમ્ભોવાચ તપઃપ્રભાવાત્સશ્રીકઃ સુવેષઃ સંમતઃ સ્ત્રિયાઃ
રંભાએ કહ્યું: તારી તપસ્યાની શક્તિથી તું તેજસ્વી, સુંદર રીતે શોભાયમાન અને સ્ત્રીઓમાં માન્ય છે.