પુષ્પેષુ તુલનાપ્યસ્યા નાસીદ્દેવીષુ વા મુને
હે મુનિ, ફૂલોમાં કે દેવીઓમાં પણ એના સમાન કોઈ નહોતું.
શિરોધાર્ય્યા ચ સર્વેષામીપ્સિતાં વિશ્વપાવનીમ્
એ બધાને માથે પહેરવા માટે ઇચ્છનીય હતી અને સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરતી હતી.
ઇતિ ધ્યાત્વા ચ સંપૂજ્ય સ્તુત્વા ચ પ્રણમેદ્બુધઃ
એ રીતે ધ્યાન કરીને, પૂજા કરીને અને સ્તુતિ કરીને, જ્ઞાની માણસે એના ચરણોમાં નમવું જોઈએ.
નારદ ઉવાચ કથં સંપ્રાપ વૈ જ્ઞાનં મેધસો જ્ઞાનિનાં વરાત્
નારદે પૂછ્યું: જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ મેધાએ જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું?
કસ્ય વંશોદ્ભવો બ્રહ્મન્મેધસો મુનિસત્તમ
હે બ્રાહ્મણ, મહાન મુનિ, મેધા કયા વંશમાંથી જન્મ્યો?
સખ્યં બભૂવ કુત્રાસ્ય વા પ્રભો નૃપવૈશ્યયોઃ
હે પ્રભુ, રાજા અને વૈશ્ય સાથે તેની મિત્રતા ક્યાં અને કેવી રીતે શરૂ થઈ?
નારાયણ ઉવાચ સ ચ કૃત્વા રાજસૂયં દ્વિજરાજો બભૂવ હ
નારાયણે કહ્યું: તેણે રાજસૂય યજ્ઞ કરીને દ્વિજોમાં મુખ્ય સ્થાન મેળવ્યું.
ગુરુપત્ન્યાં ચ તારાયાં તસ્યાભૂચ્ચ બુધઃ સુતઃ
અને ગુરુપત્ની તારા પાસેથી તેને બુધ નામનો પુત્ર થયો.
નારદ ઉવાચ અહો વ્યતિક્રમં બ્રૂહિ વેદસ્ય ચ મહામુને
નારદે કહ્યું: હે મહામુનિ, આ વ્યતિક્રમ અને વેદ વિશે મને કહો.
નારાયણ ઉવાચ તારાં સુરગુરોઃ પત્નીં ધર્મિષ્ઠાં ચ પતિવ્રતામ્
નારાયણે કહ્યું: તારા, દેવોના ગુરુની પત્ની, ધર્મપરાયણ અને પતિવ્રતા હતી.
સુસ્નાતાં સુન્દરીં રમ્યાં પીનોન્નતપયોધરામ્
એ ત تازે સ્નાન કરી, સુંદર, મોહક અને ઊંચા, ભરેલા સ્તનવાળી હતી.
સુદતીં કોમલાંગીં ચ નવયૌવનસંયુતામ્
એના દાંત સુંદર હતા, અંગો કોમળ હતા અને એ તાજા યુવાનીથી ભરપૂર હતી.
કસ્તૂરીબિન્દુના સાર્દ્ધમધશ્ચન્દનબિન્દુના 2.58.
એના શરીર પર કસ્તૂરીનો ટપક અને નીચે ચંદનનો ટપક હતો.
વાયુનાઽધોવસ્ત્રહીનાં સકામાં રક્તલોચનામ્
પવનથી એના નીચેના વસ્ત્ર ખસી ગયા; એ કામથી ભરેલી અને આંખો લાલ હતી.
સસ્મિતાં નમ્નવક્ત્રાં ચ લજ્જયા ચન્દ્રદર્શનામ્
એ હસતી હતી, એનું મુખ નીચે ઝૂકેલું હતું અને શરમથી ચાંદની જેવી લાગતી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા મન્મથાક્રાન્તશ્ચન્દ્રો લજ્જાં જહૌ મુને
હે મુનિ, ચંદ્રે એને જોઈને મનમાં પ્રેમથી શરમ છોડી દીધી.
ચન્દ્ર ઉવાચ સુવિદગ્ધે વિદગ્ધાનાં મનો હરસિ સન્તતમ્
ચંદ્રે કહ્યું: હે બુદ્ધિશાળી, બુદ્ધિશાળીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું સદા સૌના મનને ચોરી લે છે.
નિષેવ્ય પ્રકૃતિં જન્મસહસ્રે કામસાગરે
કામના સાગરમાં હજાર જન્મ સુધી તારી સ્વભાવને માણી છે.
અહો તપસ્વિના સાર્દ્ધમવિદગ્ધેન વેધસા
અરે, તપસ્વી સાથે સર્જનહાર પણ સમજ વિના કામ કરી બેઠા છે.
કિં વા સુખં ચ વિજ્ઞાતમવિજ્ઞેષુ સમાગમે
અવિવેકી લોકો સાથે મળવાથી શું આનંદ મળે?
કામેન કામિની ત્વં ચ દગ્ધાઽસિ વ્યર્થમીશ્વરિ
હે ઈશ્વરી, પ્રેમ માટે તું વ્યર્થ રીતે કામથી દગ્ધ થઈ ગઈ છે.
દિને દિને વૃથા યાતિ દુર્લભં નવયૌવનમ્
દિવસે દિવસે અમૂલ્ય યુવાની વ્યર્થ રીતે વિતી જાય છે.
શશ્વત્તપસ્યાયુક્તશ્ચ કૃષ્ણમાત્માનમીપ્સિતમ્ 2.58.
સदैવ તપમાં લીન રહીને, તે માત્ર કૃષ્ણને જ પોતાનું મન ચાહે છે.
સર્વકામરસજ્ઞા ત્વં નિષ્કામં કામમીપ્સિતમ્
તમે બધા કામના રસ જાણો છો, છતાં નિષ્કામ રહીને કામની ઈચ્છા રાખો છો.
અન્યશ્ચ ત્વન્મનઃકામો ભિન્નં ત્વદ્ભર્તુરીપ્સિતમ્
બીજું કોઈ, જેનું મન તવ પર છે, તે તારા પતિની ઈચ્છાથી જુદી ઈચ્છા રાખે છે.
વાસન્તીપુષ્પતલ્પે ચ ગન્ધચન્દન ચર્ચિતે
વસંતના ફૂલોની શય્યામાં, સુગંધ અને ચંદનથી સજ્જ છે.
સુગન્ધ્યુત્ફુલ્લકુસુમે નિર્જને ચન્દને વને
મીઠી સુગંધવાળા, ફૂલેલા ફૂલો વચ્ચે, એકાંત ચંદનવનમાં.
ચન્દને ચમ્પકવને શીતચમ્પકવાયુના
ચંદન અને ચંપાના વનમાં, ઠંડા ચંપાના પવન સાથે.
તારોવાચ અત્રેરભાગ્યાત્ત્વં પુત્રો વ્યર્થં તે જન્મ જીવનમ્
તારાએ કહ્યું: અત્રિનું દુર્ભાગ્ય હોવાથી, તું તેનો પુત્ર છે—તારો જન્મ અને જીવન વ્યર્થ છે.
અરે કૃત્વા રાજસૂયમાત્માનં મન્યસે બલી
અરે! રાજસૂય યજ્ઞ કરીને, તું પોતાને શક્તિશાળી માને છે.