રેમે રમાપતિસ્તત્ર રામયા સહ નારદ સર્વં વિતર્કયામાસ કસ્ત્વમેવેત્યુવાચ હ
ત્યાં રામાપતિ રામા સાથે આનંદ કર્યો; નારદે બધું વિચાર્યું અને પૂછ્યું, 'તમે કોણ છો?'
તુલસ્યુવાચ
તુલસી બોલી:
દૂરીકૃતં મત્સતીત્વમથવા ત્વાં શપામહે
મારું પતિવ્રત ધ્વંસ થયું છે, અથવા હું તમને શાપ આપું.
દધાર લીલયા બ્રહ્મન્સ્વાં મૂર્તિં સુમનોહરામ્ નવીનનીરદ શ્યામં શરત્પઙ્કજલોચનમ્ ।। 2.21.
હે બ્રાહ્મણ, રમતાં રમતાં તેણે પોતાની સૌથી મોહક મૂર્તિ ધારણ કરી, નવીન વાદળ જેવો શ્યામ રંગ અને શરદના કમળ જેવા નેત્રો ધરાવ્યા.
કોટિકન્દર્પલીલાભં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
તેના રૂપમાં કરોડો કામદેવની મોહકતા હતી, અને તે રત્નોથી શોભાયમાન હતો.
તં દૃષ્ટ્વા કામિની કામાન્મૂર્છાં સંપ્રાપ લીલયા
તેને જોઈને, કામથી ભરેલી સ્ત્રી રમતમાં બેહોશ થઈ ગઈ.
હે નાથ તે દયા નાસ્તિ પાષાણ સદૃશસ્ય ચ
હે સ્વામી, તમારી અંદર દયા નથી, તમે પથ્થર જેવાં છો.
પાષાણસદૃશસ્ત્વં ચ દયાહીનો યતઃ પ્રભો
પ્રભુ, તમે પથ્થર જેવા અને દયાશૂન્ય છો.
યે વદન્તિ દયાસિન્ધું ત્વાં તે ભ્રાન્તા ન સંશયઃ
જે લોકો તમને દયાનો મહાસાગર કહે છે, તેઓ નિશ્ચિતપણે ભ્રમમાં છે.
દુર્વૃત્તસ્ત્વં ચ સર્વજ્ઞો ન જાનાસિ પરવ્યથામ્
તમે દુશ્ટ છો અને બધું જાણો છો, પણ બીજાની પીડા તમને સમજાતી નથી.
ઇત્યુક્ત્વા ચ મહાસાધ્વી નિપત્ય ચરણે હરેઃ
આ રીતે બોલીને, મહાન અને પવિત્ર સ્ત્રી હરિના પગ પાસે પડી ગઈ.
તસ્યાશ્ચ કરુણાં દૃષ્ટ્વા કરુણામયસાગરઃ
તેની કરુણા જોઈને, દયાનો મહાસાગર પગળી ગયો.
શ્રીભગવાનુવાચ ત્વદર્થે શઙ્ખચૂડશ્ચ ચકાર સુચિરં તપઃ
શ્રીભગવાન બોલ્યા: તારા માટે શંખચૂડએ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કર્યું.
કૃત્વા ત્વાં કામિનીં કામી વિજહાર ચ તત્ફલાત્ 2.21.
તે તપના ફળે, તેણે તને કામથી ભરેલી સ્ત્રી તરીકે મેળવ્યા પછી આનંદ કર્યો.
ઇદં શરીરં ત્યક્ત્વા ચ દિવ્યં દેહં વિધાય ચ
આ શરીર છોડીને, તેણે દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું.
ઇયં તનુર્નદીરૂપા ગણ્ડકીતિ ચ વિશ્રુતા
આ તારો શરીર નદી રૂપે ગંડકી તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
તવ કેશસમૂહાશ્ચ પુણ્યવૃક્ષા ભવન્ત્વિતિ
તારા વાળના સમૂહ પવિત્ર વૃક્ષો બની જાય.
ત્રિલોકેષુ ચ પુષ્પાણાં પત્રાણાં દેવપૂજને
ત્રણે લોકમાં, દેવોની પૂજામાં, ફૂલ અને પાંદાં તરીકે,
સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે વૈકુણ્ઠે મમ સન્નિધૌ
સ્વર્ગ, પૃથ્વી, પાતાળ અને વૈકુંઠમાં, મારી હાજરીમાં,
ગોલોકે વિરજાતીરે રાસે વૃન્દાવને ભુવિ
ગોલોકમાં, વિરજાના કિનારે, રાસમાં, પૃથ્વી પર વ્રિંદાવનમાં,
માધવીકેતકીકુન્દમલ્લિકામાલતીવને
માધવી, કેતકી, કુન્દ, મલ્લિકા અને માલતીના વનમાં,
તુલસીતરુમૂલે ચ પુણ્યદેશે સુપુણ્યદે
તુલસીના વૃક્ષની જડ પાસે, પવિત્ર અને અત્યંત પવિત્ર સ્થળે,
તત્રૈવ સર્વદેવાનાં સમધિષ્ઠાનમેવ ચ
ત્યાં જ બધા દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન અને તેમની શક્તિનું સ્થાન છે.
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ 2.21.
એમને બધા પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું હોય અને બધા યજ્ઞોમાં દીક્ષા લીધેલી હોય એવી ગણના થાય છે.
સુધાઘટસહસ્રેણ સા તુષ્ટિર્ન ભવેદ્ધરેઃ
હજારો અમૃતના ઘડા હોવા છતાં, એવી તૃપ્તિ હરિ માટે થતી નથી.
ગવામયુતદાનેન યત્ફલં લભતે નરઃ
કોઈ માણસે દસ હજાર ગાય દાન આપીને જે ફળ મેળવે છે—
તુલસીપત્રતોયં ચ મૃત્યુકાલે ચ યો લભેત્
મૃત્યુ સમયે જો કોઈને તુલસી પત્ર સાથે પાણી મળે—
નિત્યં યસ્તુલસી તોયં ભુઙ્ક્તે ભક્ત્યા ચ યો નરઃ
જે માણસ રોજ ભક્તિથી તુલસી પાણી ગ્રહણ કરે—
નિત્યં યસ્તુલસીં દત્ત્વા પૂજયેન્માં ચ માનવઃ
જે માણસ રોજ તુલસી અર્પણ કરીને મને પૂજે—
તુલસીં સ્વકરે ધૃત્વા દેહે ધૃત્વા ચ માનવઃ
જે માણસ પોતે હાથમાં તુલસી રાખે, અથવા શરીર પર તુલસી રાખે—