નમો દેવ્યૈ સરસ્વત્યૈ પુરાણગુરવે નમઃ । સર્વવિઘ્નવિનાશિન્યૈ દુર્ગાદેવ્યૈ નમો નમઃ
મારે સરસ્વતી દેવીને, જે પ્રાચીન ગુરુ છે, વંદન છે. સર્વ વિઘ્નોનો નાશ કરતી દુર્ગા માતાને પણ વારંવાર નમન છે.
યુષ્માકં પાદદ્માનિ દૃષ્ટ્વા પુણ્યાનિ શૌનક । અદ્ય સિદ્ધાશ્રમં યામિ યત્ર દેવો ગણેશ્વરઃ
હે શૌનક, તમારાં પાવન ચરણોનું દર્શન કરીને, આજે હું સિદ્ધાશ્રમ તરફ જઈ રહ્યો છું, જ્યાં ગણેશ્વર દેવ વસે છે.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડ ઉત્તરાર્ધે નારદનારયણસંવાદે સૂતશૌનકસંવાદે ત્રયસ્ત્રિંદશધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી બ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડના ઉત્તરાર્ધમાં, નારદ અને નારાયણના સંવાદમાં તથા સૂત અને શૌનકના સંવાદમાં, આ ત્રણસો ત્રેત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
નારદ ઉવાચ અધુના પ્રકૃતીનાં ચ વ્યાસં વર્ણય ભો પ્રભો
નારદે પૂછ્યું: હે પ્રભુ, હવે કૃપા કરીને પ્રકૃતિઓની ઉત્પત્તિ વર્ણવો.
કસ્યાઃ પૂજા કૃતા કેન કથં મર્ત્યે પ્રકા શિતા
કwhose પૂજા કોણે કરી હતી, કોણે કરી હતી અને કેવી રીતે માનવોમાં પ્રગટ થઈ હતી?
કવચં સ્તોત્રકં ધ્યાનં પ્રભાવં ચરિતં શુભમ્
તેમના કવચ, સ્તોત્ર, ધ્યાન, શક્તિ અને શુભ કૃત્યો—
નારાયણ ઉવાચ સાવિત્રી વૈ સૃષ્ટિવિધૌ પ્રકૃતિઃ પઞ્ચધા સ્મૃતા
નારાયણ બોલ્યા: સર્જન સમયે સાવિત્રીને પાંચ પ્રકારની પ્રકૃતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આસીત્પૂજ્યા પ્રસિદ્ધા ચ પ્રભાવઃ પરમાદ્ભુતઃ
તે પૂજનીય અને પ્રસિદ્ધ હતી, અને તેની મહિમા અતિ અદ્ભુત હતી.
પ્રકૃત્યંશાઃ કલા યાશ્ચ તાસાં ચ ચરિતં શુભમ્
પ્રકૃતિના ભાગો અને કલાઓ તથા તેમનાં શુભ કૃત્યો—
વાણી વસુન્ધરા ગઙ્ગા ષષ્ઠી મઙ્ગલચ ણ્ડિકા
વાણી, વસુંધરા, ગંગા, ષષ્ટી અને મંગલચંડિકા—
તેજસા મત્સમાસ્તાશ્ચ રૂપેણ ચ ગુણેન ચ
આ બધી મારી જેમ તેજ, રૂપ અને ગુણમાં સમાન છે.
સંક્ષેપમાસાં ચરિતં પુણ્યદં અતિસુન્દરમ્
તેમનાં સંક્ષિપ્ત જીવનકથાઓ પવિત્ર અને અતિ સુંદર છે.
દુર્ગાયાશ્ચૈવ રાધાયા વિસ્તીર્ણં ચરિતં મહત્ 2.4.
દુર્ગા અને રાધાના વિશાળ અને મહાન કૃત્યો—
આદૌ સરસ્વતીપૂજા શ્રીકૃષ્ણેન વિનિર્મિતા
પ્રથમ શ્રીકૃષ્ણે સરસ્વતીની પૂજા સ્થાપી હતી.
આવિર્ભૂતા યદા દેવી વક્ત્રતઃ કૃષ્ણયોષિતઃ
જ્યારે દેવી કૃષ્ણની પ્રિયાના મુખમાંથી પ્રગટ થઈ—
સ ચ વિજ્ઞાય તદ્ભાવં સર્વજ્ઞઃ સર્વમાતરમ્
ત્યારે સર્વજ્ઞ શ્રીકૃષ્ણે, તેમને સર્વમાતા રૂપે ઓળખી—
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ યુવાનં સુન્દરં સર્વગુણયુક્તં ચ મત્સમમ્
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: યુવાન, સુંદર, સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને મારી સમાન—
કામદં કામિનીનાં ચ તાસાં તં કામપૂરકમ્
સ્ત્રીઓના મનની ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર અને તેમનાં કામના પૂરી પાડનાર—
કાન્તે કાન્તં ચ માં કૃત્વા યદિ સ્થાતુમિહેચ્છસિ
પ્રિયે, જો તું મને તારો પ્રિય બનાવીને અહીં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે,
યો યસ્માદ્બલવાન્વાઽપિ તતોઽન્યં રક્ષિતું ક્ષમઃ
જે કોઈ બીજાથી વધુ શક્તિશાળી હોય, તે બીજાને રક્ષી શકે છે.
સર્વેશસ્સર્વશાસ્તાઽહં રાધાં રાધિતુમક્ષમઃ
હું સર્વનો સ્વામી અને સર્વનો શાસક છું, છતાં રાધાને પ્રસન્ન કરવામાં અસમર્થ છું.
પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવી સા પ્રાણાંસ્ત્યક્તું ચ કઃ ક્ષમઃ
રાધા તો પ્રાણોની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે; પોતાના પ્રાણો છોડવી એ કોણે શક્યું છે?
ત્વં ભદ્રે ગચ્છ વૈકુણ્ઠં તવ ભદ્રં ભવિષ્યતિ 2.4.
હે શુભે, તું વૈકુંઠ જા; તને સર્વે શુભ ફળ મળશે.
વિવર્જિતા લોભમોહકામકોપેન હિંસયા
લોભ, મોહ, કામ, ક્રોધ અને હિંસા થી રહિત,
તયા સાર્દ્ધં ભવ પ્રીત્યા સુખં કાલં પ્રયાસ્યતિ
તેની સાથે પ્રેમથી રહેજે; તારો સમય આનંદથી પસાર થશે.
પ્રતિવિશ્વેષુ તે પૂજાં મહતીં તે મુદાઽન્વિતાઃ
દરેક લોકમાં, તારી પૂજા મહાન આનંદથી કરવામાં આવશે.
માનવા મનવો દેવા મુનીન્દ્રાશ્ચ મુમુક્ષવઃ
માનવો, મનુઓ, દેવતાઓ, મહર્ષિઓ અને મુક્તિ ઇચ્છનારાઓ,
મદ્વરેણ કરિષ્યન્તિ કલ્પે કલ્પે યથાવિધિ
મારા આશીર્વાદથી, દરેક યુગમાં, યોગ્ય રીતથી તે પૂજા કરશે.
કાણ્વશાખોક્તવિધિના ધ્યાનેન સ્તવનેન ચ
કાણ્વ શાખામાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે, ધ્યાન અને સ્તુતિથી,
કૃત્વા સુવર્ણગુટિકાં ગન્ધચન્દન ચર્ચ્ચિતામ્
સુવર્ણની ગોળી બનાવી, તેને સુગંધિત ચંદનથી અર્પણ કરીને,