બ્રહ્મવૈવર્તપુરાણમ્

ભૂષિતં ભૂષણૌઘૈસ્તૈરમૂલ્યરત્નનિર્મિતૈઃ । ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્

અનમોલ રત્નોથી બનેલા અનેક આભૂષણોથી શોભિત, આખું અંગ ચંદનથી લિપ્ત અને કૌસ્તુભ મણિથી તેજસ્વી છે.

મયૂરપિચ્છચૂડં ચ માલતીમાલ્યમણ્ડિતમ્ । ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં નિત્યોપાસ્યં શિવાદિભિઃ

મોરપાંખનો મુકુટ ધારણ કરેલો, માલતીના ફૂલોની વેણીથી શોભાયમાન, હળવી સ્મિત અને પ્રસન્ન ચહેરો, અને શિવાદિ દેવો પણ જેને સદા પૂજે છે.

ધ્યાનાસાધ્યં દુરારાધ્યં નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્ । સર્વેષાં પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

એ ધ્યાનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, આરાધનામાં અતિ દુર્લભ છે, ગુણોથી પર છે, પ્રકૃતિથી પણ ઉપર છે; સર્વનો પરમાત્મા અને ભક્તો પર કૃપારૂપ છે.

વેદાનિર્વચનીયં ત વરં સર્વેશ્વરં ભજે । ધ્યાનેનાનેન તં ધ્યાત્વા ભગવન્તં સનાતનમ્

જેને વેદો પણ વર્ણવી શકતા નથી, એવા સર્વેશ્વર ભગવાનને હું ભજું છું; આ રીતે ધ્યાન કરીને એ સનાતન ભગવાનનું સ્મરણ કરવું.

ભજ તં પરમાનન્દં સત્યં નિત્યં પરાત્પરમ્ । ઇત્યુક્ત્વા સ્વપદં શંભૂર્જગામ્ પરમેશ્વરઃ

એ પરમ આનંદ, સત્ય, શાશ્વત અને સર્વોચ્ચ તત્ત્વને ભજવું જોઈએ; આમ કહીને શંભુ પરમેશ્વર પોતાના સ્થાને ગયા.

તં પ્રણમ્ય જગન્નાથં નારદસ્તપસે યયૌ । નારદઃ શ્રીહરિં સ્મૃત્વા યોગાત્ત્યક્ત્વા કલેવરમ્ નિલીનઃ પાદપદ્મે ચ પાદ (પદ્મા) પદ્માર્ચિતે હરેઃ

જગન્નાથને વંદન કરીને નારદ તપ માટે ગયા; શ્રીહરિનું સ્મરણ કરીને, નારદે યોગ દ્વારા શરીર ત્યાગ્યું અને હરિના પાદપદ્મમાં લીન થયા, જે પદ્મોથી પૂજાય છે.

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદનાo નારદવિવાહાદિપ્રકરણં નામ ત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણમાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડના નારદકથા અને નારદના લગ્નાદિ પ્રકરણનું એકસો ત્રીસમું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.

અધૈ કત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ શૌનક ઉવાચ અત્યપૂર્વમુપાખ્યાનં શ્રુતં પરમમાદ્ભુતમ્ । સુગોપ્યં ચ સુગોપ્યં રમ્યં રમ્યં નવં નવમ્

હવે એકસો એકત્રીસમું અધ્યાય શરૂ થાય છે. શૌનક કહે છે: અતિ અપૂર્વ અને અદ્ભુત કથા સાંભળવા મળી, અત્યંત ગુપ્ત, સુંદર અને હંમેશા નવી લાગતી.

કિમનિર્વચનીયં ચ કમનીયં મનોહરમ્ । સુદુર્લભા કથા પ્રોક્તા પુરાણેષુ પુરાતની

જે વર્ણન કરવું મુશ્કેલ છે, મનોહર અને આકર્ષક છે; એવી દુર્લભ કથા પ્રાચીન પુરાણોમાં વર્ણવાઈ છે.

એવંભૂતં ચ સુદિનં કદાઽસ્માકં ફવિષ્યતિ । તજ્જન્મ સફલં ધન્યં યત્ર વૈષ્ણવસંગમઃ

ક્યારે એવો શુભ દિવસ આવશે? એ જન્મ ધન્ય અને સફળ છે, જેમાં વૈષ્ણવોના સંગ મળે.

ગર્ભવાસોચ્છેદનં ચ કર્મમૂલનિકૃન્તનમ્ । હરિદાસ્યપ્રદં શુદ્ધં ભક્તાનાં ભક્તિવર્ધનમ્

એ ગર્ભવાસનો અંત લાવે છે, કર્મના મૂળને કાપે છે, હરિની દાસીતા આપે છે, પવિત્ર છે અને ભક્તોની ભક્તિ વધારતી છે.

અસાધુસઙ્ગદુર્બુદ્ધિપાપોન્મૂલનકારણમ્ । ગણેશજન્મોપખ્યાનં પુરાણેષુ સુદુર્લભમ્

દુષ્ટો સાથેની સંગત, ખોટી બુદ્ધિ અને પાપને મૂળથી દૂર કરવાનું કારણ— ગણેશજીના જન્મની વાર્તા પુરાણોમાં અતિ દુર્લભ છે.

તુલસીરાધિકાખ્યાનં કિમપૂર્વ શ્રુતં પરમ્ । અન્યદ્યદ્યદ્ગોપનીયં વ્યક્તમવ્યક્તમીપ્સિતમ્

તુલસી અને રાધાની કથા— એમાં એવું કયાં અનોખું અને ઉત્તમ સાંભળ્યું છે? જે કંઈ ગુપ્ત રાખવાનું હોય, ખુલ્લું કે છુપાયેલું, ઇચ્છિત હોય—

સર્વં શ્રુતં મહાભાગ પરિબૂર્ણં મનોહરમ્ । અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ વહ્નેરુત્પત્તિમીપ્સિતામ્ સ્વર્ણસ્ય ચ મહાભાગ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

હું બધું સાંભળી લીધું, હે મહાભાગ્યશાળી, સર્વે રીતે પૂર્ણ અને મનોહર. હવે હું અગ્નિ અને સોનાની ઉત્પત્તિ વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું, કૃપા કરીને મને એ સમજાવો.

સૂત ઉવાચ સામગ્રીકરણં સૃષ્ટેર્જલમેવ હુતાશનઃ । તથૈવ પ્રકૃતિર્નિત્યા મહાનેવ તથૈવ ચ

સૂતજી બોલ્યા: સર્જન માટે તત્વોનું એકત્ર થવું—પાણી જ અગ્નિ માટેનું ઇંધણ છે; એ જ રીતે, પ્રકૃતિ સદાય અવિનાશી છે અને મહાન તત્વ પણ.

યથા દિશો મહાકાશો યયૈવ સૃષ્ટિગોલકમ્ । પ્રકૃતેર્મહતશ્ચ સ્યાદ્ય થાઽહંકાર એવ ચ

જેમ દિશાઓ અને વિશાળ આકાશ, સર્જનનો ગોળ પણ, પ્રકૃતિ અને મહત્તત્વમાંથી થાય છે, તેમ અહંકારમાંથી પણ થાય છે.

યથૈવ શબ્દસ્તન્માત્રં તથૈવ ચ હુતાશનઃ । તથાઽપિ તત્સમુત્પત્તિં કથયામિ નિશામય

જેમ ધ્વનિ તનમાત્ર છે, તેમ અગ્નિ પણ છે; છતાં, એની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઈ એ હું કહું છું— ધ્યાનથી સાંભળો.

એકદા સૃષ્ટિકાલે ચ બ્રહ્માનન્તમહેશ્વરાઃ । શ્વેતદ્વીપં યયુઃ સર્વે દ્રષ્ટું વિષ્ણું જગત્પતિમ્

એક વખત સર્જનના સમયે, બ્રહ્મા, અનંત અને મહેશ—બધા શ્વેતદ્વીપ પર વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુના દર્શન માટે ગયા.

પરસ્પરં ચ સંભાષાં કૃત્વા સિંહાસનેષુ ચ । ઊચુઃ સર્વે સભામધ્યે સુરમ્યે પુરતો વિભોઃ

એકબીજાથી વાતચીત કરીને, સિંહાસન પર બેસીને, બધા એ સુંદર સભામાં, ભગવાનની સામે, વચ્ચે બોલ્યા.

વિષ્ણુગાત્રોદ્ભવાસ્તત્ર કામિન્યઃ કમલાકલાઃ । તત્ર નૃત્યન્તિ ગાયન્તિ વિષ્ણુગાથાશ્ચ

ત્યાં, વિષ્ણુના અંગમાંથી જન્મેલી, કમળ જેવી રૂપાળી કામિનીઓ, વિષ્ણુના ગીતો ગાઈ અને નૃત્ય કરતી હતી.

તાસાં ચ કઠિનાં શ્રોણિં કઠિનં સ્તનમણ્ડલમ્ । સસ્મિતં મુખપદ્મં ચ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા સુકામુકઃ

તેમની મજબૂત કટિ, મજબૂત સ્તનમંડળ અને હસતું કમળમુખ જોઈને, બ્રહ્માજી કામવશ થઈ ગયા.

મનોનિવારણં કર્તું ન શશાક પિતામહઃ । વીર્યં પપાત ચચ્છાદ લજ્જયા વાસસા વિભુઃ

પિતામહ પોતાનું મન રોકી શક્યા નહીં; તેમનું વીર્ય પડી ગયું અને લાજથી તેમણે પોતાના વસ્ત્રથી તેને ઢાંકી દીધું.

તદ્વીર્યં વસ્ત્રસહિતં પ્રતપ્તં કામતાપતઃ । ક્ષીરોદે પ્રેરયામાસ સંગીતે વિરતે દ્વિજ

એ વીર્ય, વસ્ત્ર સાથે, કામની તપિશથી ગરમ થઈને, સંગીત બંધ થતાં જ, દ્વિજ, ક્ષીરસાગરમાં મોકલવામાં આવ્યું.

જલાદુત્થાય પુરુષઃ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા । ઉવાસ બ્રહ્મણઃ ક્રોડે લજ્જિતસ્ય ચ સંસદિ

પાણીમાંથી એક પુરુષ, બ્રહ્માજીના તેજથી પ્રજ્વલિત, બહાર આવ્યો અને સભામાં, શરમાતા બ્રહ્માના ખોળામાં રહી ગયો.

એતસ્મિન્નન્તરે રુષ્ટો જલાદુત્થાય સત્વરઃ । પ્રણમ્ય વરુણો દેવાન્બાલં નેતું સમુદ્યતઃ

એ દરમિયાન, ક્રોધિત વરુણ દેવ ઝડપથી પાણીમાંથી બહાર આવ્યા, દેવતાઓને વંદન કર્યું અને બાળકને લેવા તૈયાર થયા.

બાલો દધાર બ્રહ્માણં બાહુમ્યાં ચ ભયાદ્રુદન્ । કિં ચિન્નોવાચ જગતાં વિધાતા લજ્જયા દ્વિજ

બાળકે ડરીને બ્રહ્માના હાથ પકડી રાખ્યો અને રડવા લાગ્યો; જગતના સર્જક લાજથી કંઈ બોલ્યા નહીં, હે દ્વિજ.

બાલકસ્ય કરે ધૃત્વા ચકારઽઽકર્ષણં રુષા । વરુણશ્ચ સભામધ્યે તં ચિક્ષેપ પ્રજાપતિઃ

વરુણે ગુસ્સામાં બાળકનો હાથ પકડી ખેંચી લીધો; અને સભામાં પ્રજાપતિએ તેને ફેંકી દીધો.

પપાત દૂરતો દેવો વરુણો દુર્બલસ્તતઃ । મૂર્છાં સંપ્રાપ મૃતવત્કોપદૃષ્ટ્યા વિધેરહો

વરુણ દેવ કમજોર થઈ દૂર પડી ગયા; વિધાતાના ક્રોધી દૃષ્ટિથી તેઓ બેભાન થઈ ગયા, જાણે મરી ગયા હોય.

ચેતનં કારયામાસામૃતદૃષ્ટ્યા ચ શંકરઃ । સંપ્રાપ્ય ચેતનં તત્ર તમુવાચ જલેશ્વરઃ

શંકરે અમૃત જેવી દૃષ્ટિથી તેમને ફરી સજાગ કર્યા; ચેતના મળતાં જ, જળના સ્વામી વરુણે ત્યાં તેમને કહ્યું.