નારદસ્તુ મનુ પ્રાપ્ય સર્વસિદ્ધિપ્રદં વરમ્ । શ્રીકૃષ્ણે નિશ્ચલાં ભક્તિં પૂર્વકર્મનિકૃન્તનીમ્
નારદે સર્વ સિદ્ધિ આપતો મંત્ર પ્રાપ્ત કર્યો અને શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યે અડગ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી, જે પૂર્વકર્મોનો નાશ કરે છે.
ત્યક્ત્વા માયામયીં ભાર્યાં ભારતં તપસે યયૌ । કૃતમાલાનદીતીરે દદર્શ શંકરં પરમ્
માયામયી પત્નીને છોડીને, તે તપ માટે ભારતભૂમિમાં ગયો; કૃતમાળા નદીના કાંઠે, તેણે પરમ શંકરને જોયા.
દૃષ્ટ્વા ચ સહસા મૂર્ધ્ના પ્રણનામ શિવં મુનિઃ । તમુવાચ જગન્નાથો ભક્તં ચ ભક્તવત્સલઃ
તેણે શિવજીને જોઈને તરત જ માથું ટેકીને પ્રણામ કર્યો; જગન્નાથ, ભક્તપ્રેમી ભગવાને પોતાના ભક્તને કહ્યું.
મહાદેવ ઉવાચ અહો નારદ દૃષ્ટ્વા ત્વાં પ્રસન્નોઽહં સ્વતેજસા । ભક્તાનાં દર્શનં યત્ર સુદિનં તચ્છરીરિણામ્
મહાદેવે કહ્યું: નારદ, તને જોઈને હું મારા તેજથી પ્રસન્ન થયો છું; જ્યાં ભક્તોનું દર્શન થાય છે, એ દિવસ શરીરધારીઓ માટે શુભ હોય છે.
અયં હિ પરમો લાભો દેહિનાં બક્તસંગમઃ । સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ યો દદર્શ ચ વૈષ્ણવામ્
દેહધારી જીવ માટે સૌથી મોટો લાભ તો ભક્તોનું સંગાથ છે; જે કોઈ વૈષ્ણવને જોયો હોય, એ જાણે બધા તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનું ફળ પામે છે.
અપિ પ્રાપ્તો મહામન્ત્રઃ સર્વતન્ત્રસુદુર્લભઃ । મયા દત્તો ગણેશાય સ્કન્દાય સ્વાત્મજાય ચ
મહાન અને દુર્લભ મંત્ર પણ મેં ગણેશ, સ્કંદ અને મારા પોતાના પુત્રને આપ્યો છે.
મહ્યં દત્તશ્ચ કૃષ્ણેન ગોલોકે રાસમણ્ડલે । બ્રહ્મણે ચાપિ ધર્માય ધર્મો નારાયણાય ચ
મને આ મંત્ર કૃષ્ણે ગોલોકમાં, રાસમંડળમાં આપ્યો હતો; એ જ બ્રહ્માને, ધર્મને અને ધર્મે નારાયણને આપ્યો.
બ્રહ્મા સનત્કુમારાય તુમ્યં દત્તશ્ચ તેન વૈ । મન્ત્રગ્રહણમાત્રેણ જનો નારાયણો ભવેત્
બ્રહ્માએ એ મંત્ર સનતકુમારને આપ્યો અને એ રીતે આગળ ગયો; માત્ર મંત્ર ગ્રહણથી જ મનુષ્ય નારાયણ સમાન બની જાય છે.
વિચારણં ચ નાસ્ત્યત્ર કાલાકાલં શુભાશુભમ્ । પઞ્ચલક્ષજપેનૈવ પુરશ્ચરણમસ્ય ચ
અહીં સમય કે શુભ-અશુભનો કોઈ વિચાર નથી; પાંચ લાખ જપથી એ મંત્રની વિધિ પૂર્ણ થાય છે.
ધ્યાનં ચ સામવેદોક્તં તેન ધ્યાયેચ્ચ વૈષ્ણવઃ । ધ્યાનં ચ પાપદહનં કર્મમૂલનિકૃન્તનમ્
સામવેદમાં જે ધ્યાન વર્ણવ્યું છે, એ વૈષ્ણવે કરવું જોઈએ; એ ધ્યાન પાપને દહન કરે છે અને કર્મના મૂળને કાપી નાખે છે.
કૃષ્ણં નવઘનશ્યામં કિશોરં પીતવાસસમ્ । શતકોટીન્દુસૌન્દર્યં દધાનમતુલં પરમ્
કૃષ્ણનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જે નવા મેઘ જેવો શ્યામ છે, યુવાન છે, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા છે અને જેનું સૌંદર્ય કરોડો ચાંદનીથી પણ વધારે, અનન્ય અને સર્વોચ્ચ છે.
ભૂષિતં ભૂષણૌઘૈસ્તૈરમૂલ્યરત્નનિર્મિતૈઃ । ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્
અનમોલ રત્નોથી બનેલા અનેક આભૂષણોથી શોભિત, આખું અંગ ચંદનથી લિપ્ત અને કૌસ્તુભ મણિથી તેજસ્વી છે.
મયૂરપિચ્છચૂડં ચ માલતીમાલ્યમણ્ડિતમ્ । ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં નિત્યોપાસ્યં શિવાદિભિઃ
મોરપાંખનો મુકુટ ધારણ કરેલો, માલતીના ફૂલોની વેણીથી શોભાયમાન, હળવી સ્મિત અને પ્રસન્ન ચહેરો, અને શિવાદિ દેવો પણ જેને સદા પૂજે છે.
ધ્યાનાસાધ્યં દુરારાધ્યં નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્ । સર્વેષાં પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્
એ ધ્યાનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, આરાધનામાં અતિ દુર્લભ છે, ગુણોથી પર છે, પ્રકૃતિથી પણ ઉપર છે; સર્વનો પરમાત્મા અને ભક્તો પર કૃપારૂપ છે.
વેદાનિર્વચનીયં ત વરં સર્વેશ્વરં ભજે । ધ્યાનેનાનેન તં ધ્યાત્વા ભગવન્તં સનાતનમ્
જેને વેદો પણ વર્ણવી શકતા નથી, એવા સર્વેશ્વર ભગવાનને હું ભજું છું; આ રીતે ધ્યાન કરીને એ સનાતન ભગવાનનું સ્મરણ કરવું.
ભજ તં પરમાનન્દં સત્યં નિત્યં પરાત્પરમ્ । ઇત્યુક્ત્વા સ્વપદં શંભૂર્જગામ્ પરમેશ્વરઃ
એ પરમ આનંદ, સત્ય, શાશ્વત અને સર્વોચ્ચ તત્ત્વને ભજવું જોઈએ; આમ કહીને શંભુ પરમેશ્વર પોતાના સ્થાને ગયા.
તં પ્રણમ્ય જગન્નાથં નારદસ્તપસે યયૌ । નારદઃ શ્રીહરિં સ્મૃત્વા યોગાત્ત્યક્ત્વા કલેવરમ્ નિલીનઃ પાદપદ્મે ચ પાદ (પદ્મા) પદ્માર્ચિતે હરેઃ
જગન્નાથને વંદન કરીને નારદ તપ માટે ગયા; શ્રીહરિનું સ્મરણ કરીને, નારદે યોગ દ્વારા શરીર ત્યાગ્યું અને હરિના પાદપદ્મમાં લીન થયા, જે પદ્મોથી પૂજાય છે.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદનાo નારદવિવાહાદિપ્રકરણં નામ ત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણમાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડના નારદકથા અને નારદના લગ્નાદિ પ્રકરણનું એકસો ત્રીસમું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
અધૈ કત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ શૌનક ઉવાચ અત્યપૂર્વમુપાખ્યાનં શ્રુતં પરમમાદ્ભુતમ્ । સુગોપ્યં ચ સુગોપ્યં રમ્યં રમ્યં નવં નવમ્
હવે એકસો એકત્રીસમું અધ્યાય શરૂ થાય છે. શૌનક કહે છે: અતિ અપૂર્વ અને અદ્ભુત કથા સાંભળવા મળી, અત્યંત ગુપ્ત, સુંદર અને હંમેશા નવી લાગતી.
કિમનિર્વચનીયં ચ કમનીયં મનોહરમ્ । સુદુર્લભા કથા પ્રોક્તા પુરાણેષુ પુરાતની
જે વર્ણન કરવું મુશ્કેલ છે, મનોહર અને આકર્ષક છે; એવી દુર્લભ કથા પ્રાચીન પુરાણોમાં વર્ણવાઈ છે.
એવંભૂતં ચ સુદિનં કદાઽસ્માકં ફવિષ્યતિ । તજ્જન્મ સફલં ધન્યં યત્ર વૈષ્ણવસંગમઃ
ક્યારે એવો શુભ દિવસ આવશે? એ જન્મ ધન્ય અને સફળ છે, જેમાં વૈષ્ણવોના સંગ મળે.
ગર્ભવાસોચ્છેદનં ચ કર્મમૂલનિકૃન્તનમ્ । હરિદાસ્યપ્રદં શુદ્ધં ભક્તાનાં ભક્તિવર્ધનમ્
એ ગર્ભવાસનો અંત લાવે છે, કર્મના મૂળને કાપે છે, હરિની દાસીતા આપે છે, પવિત્ર છે અને ભક્તોની ભક્તિ વધારતી છે.
અસાધુસઙ્ગદુર્બુદ્ધિપાપોન્મૂલનકારણમ્ । ગણેશજન્મોપખ્યાનં પુરાણેષુ સુદુર્લભમ્
દુષ્ટો સાથેની સંગત, ખોટી બુદ્ધિ અને પાપને મૂળથી દૂર કરવાનું કારણ— ગણેશજીના જન્મની વાર્તા પુરાણોમાં અતિ દુર્લભ છે.
તુલસીરાધિકાખ્યાનં કિમપૂર્વ શ્રુતં પરમ્ । અન્યદ્યદ્યદ્ગોપનીયં વ્યક્તમવ્યક્તમીપ્સિતમ્
તુલસી અને રાધાની કથા— એમાં એવું કયાં અનોખું અને ઉત્તમ સાંભળ્યું છે? જે કંઈ ગુપ્ત રાખવાનું હોય, ખુલ્લું કે છુપાયેલું, ઇચ્છિત હોય—
સર્વં શ્રુતં મહાભાગ પરિબૂર્ણં મનોહરમ્ । અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ વહ્નેરુત્પત્તિમીપ્સિતામ્ સ્વર્ણસ્ય ચ મહાભાગ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
હું બધું સાંભળી લીધું, હે મહાભાગ્યશાળી, સર્વે રીતે પૂર્ણ અને મનોહર. હવે હું અગ્નિ અને સોનાની ઉત્પત્તિ વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું, કૃપા કરીને મને એ સમજાવો.
સૂત ઉવાચ સામગ્રીકરણં સૃષ્ટેર્જલમેવ હુતાશનઃ । તથૈવ પ્રકૃતિર્નિત્યા મહાનેવ તથૈવ ચ
સૂતજી બોલ્યા: સર્જન માટે તત્વોનું એકત્ર થવું—પાણી જ અગ્નિ માટેનું ઇંધણ છે; એ જ રીતે, પ્રકૃતિ સદાય અવિનાશી છે અને મહાન તત્વ પણ.
યથા દિશો મહાકાશો યયૈવ સૃષ્ટિગોલકમ્ । પ્રકૃતેર્મહતશ્ચ સ્યાદ્ય થાઽહંકાર એવ ચ
જેમ દિશાઓ અને વિશાળ આકાશ, સર્જનનો ગોળ પણ, પ્રકૃતિ અને મહત્તત્વમાંથી થાય છે, તેમ અહંકારમાંથી પણ થાય છે.
યથૈવ શબ્દસ્તન્માત્રં તથૈવ ચ હુતાશનઃ । તથાઽપિ તત્સમુત્પત્તિં કથયામિ નિશામય
જેમ ધ્વનિ તનમાત્ર છે, તેમ અગ્નિ પણ છે; છતાં, એની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઈ એ હું કહું છું— ધ્યાનથી સાંભળો.
એકદા સૃષ્ટિકાલે ચ બ્રહ્માનન્તમહેશ્વરાઃ । શ્વેતદ્વીપં યયુઃ સર્વે દ્રષ્ટું વિષ્ણું જગત્પતિમ્
એક વખત સર્જનના સમયે, બ્રહ્મા, અનંત અને મહેશ—બધા શ્વેતદ્વીપ પર વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુના દર્શન માટે ગયા.
પરસ્પરં ચ સંભાષાં કૃત્વા સિંહાસનેષુ ચ । ઊચુઃ સર્વે સભામધ્યે સુરમ્યે પુરતો વિભોઃ
એકબીજાથી વાતચીત કરીને, સિંહાસન પર બેસીને, બધા એ સુંદર સભામાં, ભગવાનની સામે, વચ્ચે બોલ્યા.