મદ્ભક્તાનાં શરીરેષુ સન્તિ પૂતેષુ સંતતમ્ । મદ્ભક્તપાદરજસા સદ્યઃ પૂતા વસુંધરા
મારા ભક્તોના શુદ્ધ શરીરમાં હંમેશા વસે છે; મારા ભક્તોના પગની ધૂળીથી પૃથ્વી તરત પવિત્ર થઈ જાય છે.
સદ્યઃ પૂતાનિ તીર્થાનિ સદ્યાઃ પૂતં જગત્તથા । મન્મન્ત્રોપાસકા વિપ્રા યે મદુચ્છિષ્ટભોજિનઃ
મારા મંત્રની ઉપાસના કરતા અને મારા પ્રસાદને ગ્રહણ કરતા બ્રાહ્મણો દ્વારા તીર્થો અને આખું જગત તરત પવિત્ર થઈ જાય છે.
મામેવ નિત્યં ધ્યાયન્તે તે મત્પ્રાણાધિકાઃ પ્રિયાઃ । તદુપસ્પર્શમાત્રેણ પૂતો વાયુશ્ચ પાવકઃ
જે લોકો સતત મારું ધ્યાન કરે છે, એ મને જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે; એમને સ્પર્શ કરતાં જ પવન અને અગ્નિ પણ પવિત્ર થઈ જાય છે.
કલેર્દશસહસ્રાણિ મદ્ભક્તાઃ સન્તિ ભૂતલે । એકવર્ણા ભવિષ્યન્તિ મદ્ભક્તેષુ ગતેષુ ચ
કળીયુગના દસ હજાર વર્ષ સુધી મારા ભક્તો પૃથ્વી પર રહેશે; જ્યારે મારા ભક્તો નહીં રહે, ત્યારે માત્ર એક જ જાતિ બાકી રહેશે.
મદ્ભક્તશૂન્યા પૃથિવી કલિગ્રસ્તા ભવિષ્યતિ । એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર કૃષ્ણદેહાદ્વિનિર્ગતઃ
મારા ભક્તો વિના પૃથ્વી કળીયુગથી ઘેરાઈ જશે; એ દરમિયાન, કૃષ્ણના શરીરમાંથી,
ચતુર્ભુજશ્ચ પુરુષઃ શતચન્દ્રસમપ્રભઃ । શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધરઃ શ્રીવત્સલાઞ્છનઃ
ચાર હાથવાળો, સો ચાંદની જેવો તેજસ્વી, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર, શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળો પુરુષ જન્મે છે.
સુન્દરં રથમારુહ્ય શ્રીરોદં સ જગામ હ । સિન્ધુકન્યા ચ પ્રયયૌ સ્વયં મૂર્તિમતી સતી
સુંદર રથ પર આરૂઢ થઈ, એ શ્રીરોધ સમુદ્ર તરફ ગયો; અને સમુદ્રકન્યા પણ સ્વરૂપધારી અને પવિત્ર બનીને ત્યાં પહોંચી.
શ્રીકૃષ્ણમનસા જાતા મર્ત્યલક્ષ્મીર્મનોહરા । શ્વેતદ્વીપં ગતે વિષ્ણૌ જગત્પાલનકર્તરિ
શ્રીકૃષ્ણના મનમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી, મોહક મરત્યોની લક્ષ્મી, જ્યારે વિશ્વના રક્ષક શ્રીવિષ્ણુ શ્વેતદ્વીપે ગયા,
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપે ચ દ્વિધારૂપો બભૂવ સઃ । દક્ષિણાંશશ્ચ દ્વિભુજો ગોપબારકરૂપકઃ
શુદ્ધ સત્વરૂપે, એ દ્વિરૂપ થયો: દક્ષિણ ભાગે બે હાથવાળો, ગોપાળ બાલકના રૂપમાં.
નપીનજલદશ્યામઃ શોભિતઃ પીતવાસસા । શ્રીવંશવદનઃ શ્રીમાન્સસ્મિતઃ પદ્મલોચનઃ
તાજા મેઘ જેવો શ્યામ, પીળા વસ્ત્રોથી શોભિત, સુંદર ચહેરાવાળો, તેજસ્વી, સ્મિતવદન અને કમળને જેવી આંખો ધરાવનાર.
શતકોટીન્દુસૌન્દર્યં શતકોટિસ્મરપ્રભામ્ । દધાનઃ પરમાનન્દઃ પરિબૂર્ણતમઃ પ્રભુઃ
સો કરોડ ચાંદની જેવું સૌંદર્ય અને સો કરોડ કામદેવ જેવો તેજ ધરાવતો, પરમ આનંદથી ભરપૂર, સર્વેમાં પૂર્ણ ભગવાન.
પરં ધામ પરં બ્રહ્મસ્વરૂપો નિર્ગુણઃ સ્વયમ્ । પરમાત્મા ચ સર્વેષાં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહઃ
એ પરમ ધામ છે, પરમ બ્રહ્મ છે, સ્વયં ગુણાતીત છે; સર્વનો પરમાત્મા અને ભક્તો પર કૃપા કરનાર સ્વરૂપ છે.
નિત્યદેહશ્ચ ભગવાનીશ્વરઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ । યોગિનો યં વદન્ત્યેવં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્
ભગવાન શાશ્વત શરીરવાળા, સર્વના ઈશ્વર અને પ્રકૃતિથી પર છે; યોગીઓ એમને શાશ્વત પ્રકાશરૂપ માને છે.
જ્યોતિરમ્યન્તરે નિત્યરૂપં ભક્તા વિદન્તિ યમ્ । વેદા વદન્તિ સત્યં યં નિત્યમાદ્યં વિચક્ષણાઃ
એ પ્રકાશમાં, ભક્તો એમના શાશ્વત સ્વરૂપને ઓળખે છે; વિદ્વાનો એમને સદા સત્ય, શાશ્વત અને મૂળરૂપ માને છે.
યં વદન્તિ સુરાઃ સર્વે પરં સ્વેચ્છામયં પ્રભૂમ્ । સિદ્ધેન્દ્રા મુનયઃ સર્વે સર્વરૂપં વદન્તિ યમ્
જેને બધા દેવતાઓ પરમ, પોતાની ઇચ્છાથી ચલાવનારો સ્વામી કહે છે, અને સિદ્ધો, ઇન્દ્ર તથા બધા ઋષિઓ સર્વરૂપ માનતા આવે છે,
યમનિર્વચનીયં ચ યોગીન્દ્રઃ શંકરો વદેત્ । સ્વયં વિધાતા પ્રવદેત્કારણાનાં ચ કારણમ્
જેને મહાયોગી શંકર પણ વર્ણવી શકતા નથી એમ કહે છે, અને સ્વયં વિધાતા પણ બધાં કારણોનાં કારણ તરીકે ઓળખાવે છે,
શેષો વદેદનન્તં યં નવધારૂપમીશ્વરમ્ । તર્કાણામેવ ષણ્ણાં ચ ષડ્વિધં રૂપમીપ્સિતમ્
જેને શેષદેવ અનંત સ્વરૂપ, નવ પ્રકારનાં રૂપ ધરાવનારો ઈશ્વર કહે છે, અને તર્કશાસ્ત્ર છ પ્રકારનાં ઇચ્છિત રૂપ ધરાવતો માને છે,
વૈષ્ણવાનામેકરૂપં વેદાનામેકમેવ ચ । પુરાણાનામેકરૂપં તસ્માન્નવવિધં સ્મૃતમ્
જેને વૈષ્ણવો અને વેદો એકરૂપ માને છે, અને પુરાણો પણ એકરૂપ જ કહે છે, તેથી તેને નવ પ્રકારનાં રૂપ ધરાવતો માનવામાં આવે છે.
ન્યાયોઽનિર્વચનીયં ચ યં મતં શંકરો વદેત્ । નિત્યં વૈશેષિકાશ્ચાઽઽદ્યં તં વદન્તિ વિચક્ષણાઃ
જેને શંકર ન્યાયશાસ્ત્ર પ્રમાણે પણ વર્ણવી શકાતો નથી એમ કહે છે, અને વિદ્વાન વૈશેષિકો તેને સદા અદ્વિતીય અને મૂળ કારણ માને છે.
સાંખ્ય વદન્તિ તં દેવં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્ । મીમાંસા સર્વરૂપં ચ વેદાન્તઃ સર્વકારણમ્
સાંખ્યશાસ્ત્રવાળા તેને પ્રકાશરૂપ અને સનાતન દેવ કહે છે, મીમાંસક બધા રૂપ ધરાવતો માને છે, અને વેદાંતશાસ્ત્ર તેને સર્વનું કારણ માને છે.
પાતઞ્જલોઽપ્યનન્તં ચ વેદાઃ સત્યસ્વરૂપકમ્ । સ્વેચ્છામયં પુરાણં ચ ભક્તાશ્ચ નિત્યવિગ્રહમ્
પાતંજલ પણ તેને અનંત કહે છે, વેદો તેને સત્યસ્વરૂપ માને છે, પુરાણો તેને પોતાની ઇચ્છાથી ચલાવનારો કહે છે, અને ભક્તો તેને સદા અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવતો માને છે.
સોઽયં ગોલોકનાથશ્ચ રાધેશો નન્દનન્દનઃ । ગોકુલે ગોપવેષશ્ચ પુણ્યે વૃન્દાવને વને
એ જ ગોલોકના સ્વામી, રાધાના પ્રભુ અને નંદનંદન છે; ગોકુલમાં ગોપવેશ ધારણ કરે છે અને પવિત્ર વૃંદાવન વનમાં વિહરે છે.
ચતુર્ભુજશ્ચ વૈકુણ્ઠે મહાલક્ષ્મીપતિઃ સ્વયમ્ । નારાયણશ્ચ ભગવાન્યન્નામ મુક્તિકારણમ્
વૈકુંઠમાં એ ચતુર્ભુજ છે, મહાલક્ષ્મીના પતિ છે; એ જ નારાયણ, ભગવાન છે, જેમનું નામ મોક્ષનું કારણ છે.
સકૃન્નારાયણેત્યુક્ત્વા પુમાન્કલ્પશતત્રયમ્ । ગઙ્ગાદિસર્વતીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ નારદ
નારદ, માત્ર એકવાર 'નારાયણ' નામ ઉચારી લેનાર મનુષ્ય, ત્રણસો કલ્પ સુધી ગંગાદિ બધા પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનું ફળ મેળવે છે.
સુનન્દનન્દકુમુદૈઃ પાર્ષદૈઃ પરિવારિતઃ । શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધરઃ શ્રીવત્સલાઞ્છનઃ
સુનંદ, નંદ, કુમુદ જેવા પરિચારોની વચમાં, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનારા, શ્રીવત્સના ચિહ્નવાળા,
કૌસ્તુભેન મણીન્દ્રેણ ભૂષિતો વનમાલયા । દેવૈઃ સ્તુતશ્ચ યાનેન વૈકુણ્ઠં સ્વપદં યયૌ
કૌસ્તુભમણિ અને વનમાલાથી શોભિત, દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, એ પોતાના યાનમાં બેઠા વૈકુંઠ પોતાના ધામે ગયા.
ગતે વૈકુણ્ઠનાથે ચ રાધેશશ્ચ સ્વયં પ્રભુઃ । ચકાર વંશીશબ્દં ચ ત્રૈલોક્યમોહનં પરમ્
વૈકુંઠના સ્વામી જતા રહ્યા ત્યારે રાધાના સ્વામી પોતે વાંસળીનો એવો મોહક ધ્વનિ કર્યો કે ત્રણેય લોક મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા.
મૂર્ચ્છાંપ્રાપુર્દેવગણા મુનયશ્ચાપિ નારદ । અચેતના બભૂવુશ્ચ માયયા પાર્વતીં વિના
દેવતાઓ, ઋષિઓ અને નારદ પણ મૂર્છિત થઈ પડ્યા; પાર્વતી સિવાય બધાં માયાના પ્રભાવથી અચેતન થઈ ગયા.
ઉવાચ પાર્વતી દેવી ભગવન્તં સનાતનમ્ । વિષ્ણુમાયા ભગવતી સર્વરૂપા સનાતની
પાર્વતી દેવી એ સનાતન ભગવાનને કહ્યું: 'વિષ્ણુમાયાદેવી સર્વરૂપ અને સનાતન છે.'
પરબ્રહ્મસ્વરૂપા યા પરમાત્મસ્વરૂપિણી । સગુણા નિર્ગુણા સા ચ પરા સ્વેચ્છામયી સતી
જે પરબ્રહ્મ સ્વરૂપ છે, પરમાત્મા સ્વરૂપ ધરાવે છે, તે ગુણવાળી અને નિર્ગુણ બંને છે, સર્વોચ્ચ, પોતાની ઇચ્છાથી ચલાવનારી અને પવિત્ર છે.