નિર્ગુણચ નીરીહશ્ચ નિર્લિપ્તઃ સર્વકર્મણામ્ । કર્મણાં સાક્ષિરૂપશ્ચ ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહઃ
જે ગુણથી રહિત છે, ઇચ્છા વગર છે, બધા કર્મોથી અસ્પૃશ્ય છે; કર્મોનો સાક્ષી છે અને ભક્તો પર કૃપા કરે છે.
પરં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ પરમેશઃ પરાત્પરઃ । પરમાત્મા ચ સર્વેષાં સૂતો નરરથસ્થિતઃ
પરમ બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ, સર્વોચ્ચ ભગવાન, સર્વથી પર, સર્વનો પરમાત્મા, માનવ રથમાં સારથિ તરીકે ઊભો રહ્યો.
ત્વયા કુબ્જા ચ સંભુક્તા વૃદ્ધા ક્ષત્રિયકામિની । અપુત્રિણી ચાધિકાઙ્ગી યૂનાઽસ્પૃશ્યા ચ
તારા દ્વારા, કુબજા, વૃદ્ધ ક્ષત્રિય સ્ત્રી, સંતાન વગર અને વધેલા અંગોવાળી, અને યુવાન અસ્પૃશ્ય સ્ત્રીનો ભોગ લીધો.
ત્વયા ચ નિહતઃ કંસો માતુલઃ કેન હેતુના । આયાસ્યતીતિ કૃત્વા ચ ગત્તં ન પુનરાગતમ્
તારા દ્વારા, કંસો, તારો માતુલ, મારવામાં આવ્યો; કયા કારણથી? આવું કહીને, તે ગયો અને ફરી આવ્યો નહીં.
નિહત્ય યાદવાન્સર્વાન્વિભજ્ય દ્વારકાં પુરીમ્ । ત્વાં નિબધ્ય સમાનેતુમીશ્વરી વારિતા જનૈઃ
યાદવોને માર્યા પછી અને દ્વારકાને વિભાજિત કરી, તને બાંધીને લાવવામાં આવ્યો; ઈશ્વરીને લોકો દ્વારા રોકવામાં આવી.
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા દેવી ભૃશમુચ્ચૈ રુરોદ સા । મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ સહસા નિનિઃશ્વાસા બભૂવ હ
આ રીતે બોલીને, રાધિકા દેવી જોરથી રડી; એ અચાનક બેહોશ થઈ ગઈ અને ઊંડા શ્વાસ લીધા.
ગોપ્યો ગવાક્ષજાલસ્થાઃ શુશ્રુવુર્દદૃશુસ્તથા । દૃષ્ટ્વા તમાયયુઃ સર્વા ઊચૂ રાધા મૃતેતિ ચ
ગોપીઓ ઝાલરવાળાં બારીકાં ખિડકીઓ પાસે ઊભી રહીને સાંભળ્યું અને જોયું; એ જોઈને બધી ગોપીઓ દોડી આવી અને બોલી: 'રાધા તો મરી ગઈ.'
ઉચ્ચૈસ્તા રુરુદુઃ સર્વાઃ ક્રોડે કૃત્વા ચ રાધિકામ્ । ઊચુસ્તા રક્ષરક્ષેતિ હરે નરહરે પ્રભો
બધી ગોપીઓએ રાધિકાને ગળે લગાવીને ઉંચા અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું; અને બોલી: 'હે હરિ, હે નરહરિ, હે પ્રભુ, એને બચાવો, બચાવો.'
ગોપ્ય ઊચુઃ કિં કૃતં કિં કૃતં કૃષ્ણ ત્વયા રાધા મૃતા ચ નઃ । રાધાં જીવય ભદ્રં તે યાસ્યામઃ કાનનં વયમ્
ગોપીઓએ કહ્યું: 'કૃષ્ણ, તું શું કર્યું, શું કર્યું? રાધા તો અમારે માટે મરી ગઈ! રાધાને જીવાડ, તને કલ્યાણ મળે; નહિ તો અમે જંગલમાં જઈશું.'
અન્યથા સ્ત્રીવધં તુભ્યં દાસ્યામઃ સર્વયોષિતઃ । ગોપીનાં વચનં શ્રુત્વા રાધિકાયાશ્ચ માધવઃ
'નહીંતર અમે બધી સ્ત્રીઓની હત્યા તારા પર મૂકી દેશું.' ગોપીઓ અને રાધિકાના શબ્દો સાંભળીને માધવે—
ઉવાચ જીવયામાસ મુધાદૃષ્ટ્યા ચ નારદ । ઉત્તસ્થૌ રાધિકા દેવી રુદતી માનિની સતી
—કહ્યું અને દયાભરી નજરથી રાધાને જીવાડી દીધી, હે નારદ. રાધિકા દેવી રડતી, મનમાં ગૌરવ અને પવિત્રતા સાથે ઊભી થઈ.
ગોપ્યસ્તાં બોધયામાસુઃક્રોડે કૃત્વા પુનઃ પુનઃ
ગોપીઓએ રાધાને ફરી-ફરીને ગળે લગાવીને શાંત કરી.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ શ્રૃણુ રાધે પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનમાધ્યાત્મિકં પરમ્ । યચ્છ્રુત્વા હાલિકો મૂર્ખઃ સદ્યો ભવતિ પણ્ડિતઃ
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'રાધે, સાંભળ, હું તને સર્વોચ્ચ આત્મજ્ઞાન કહું છું; જે સાંભળીને મૂર્ખ હાળી પણ તરત જ વિદ્વાન થઈ જાય છે.'
જાત્યાઽહં ચગતાં સ્વામી કિં રુક્મિણ્યાદિયોષિતામ્ । કાર્યકારણરૂપોઽહં વ્યક્તો રાધે પૃથક્ પૃથક્
'મૂળથી હું સર્વ જીવનો સ્વામી છું—રુક્મિણી અને બીજીઓનું શું? હું કારણ અને પરિણામ રૂપે અલગ-અલગ પ્રગટું છું, હે રાધે.'
એકાત્માઽહં ચ વિશ્વેષાં જાત્યા જ્યોતિર્મયઃ સ્વયમ્ । સર્વપ્રાણિષુ વ્યક્ત્યા ચાપ્યાબ્રહ્માદિતૃણાદિષુ
'હું સર્વનો એક આત્મા છું, સ્વયં પ્રકાશરૂપ; સર્વ જીવોમાં, બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણાં સુધી, હું પ્રગટ છું.'
એકસ્મિંશ્ચ ભુક્તવતિ ન તુષ્ટોઽન્યો જનસ્તથા । મય્યાત્મનિ ગતેઽપ્યેકો મૃતોઽપ્યન્યઃ સુજીવતિ
'એકજ વ્યક્તિ ભોગવે ત્યારે બીજાને સંતોષ થતો નથી; અને કોઈ મને પ્રાપ્ત થાય તો પણ બીજો જીવતો જ રહે છે.'
જાત્યાઽહં કૃષ્ણરૂપશ્ચ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્ । ગોલોકે ગોકુલે પુણ્યે ક્ષેત્રે વૃન્દાવને વને
'મૂળથી હું કૃષ્ણરૂપ, સર્વેમાં સર્વોત્તમ પૂર્ણ છું; ગોલોક, ગોકુલ, પવિત્ર ભૂમિ અને વૃંદાવનના વનમાં છું.'
દ્વિભુજો ગોપવેષશ્ચ સ્વયં રાધાપતિઃ શિશુઃ । ગોપાલૈર્ગોપિકાભિશ્ચ સહિતઃ કામધેનુભિઃ
'બે હાથવાળો, ગોપાળ વેશમાં, હું રાધાનો પતિ, બાળરૂપે, ગોપાલો, ગોપીઓ અને કામધેનુઓ સાથે રહું છું.'
ચતુર્ભુજોઽહં વૈકુણ્ઠે દ્વિધારૂપઃ સનાતનઃ । લક્ષ્મીસરસ્વતીકાન્તઃ સતતં શાન્તવિગ્રહઃ
'ચારે હાથવાળો, વૈકુંઠમાં, સદા બે સ્વરૂપે, લક્ષ્મી અને સરસ્વતીનો પ્રિય, અને હંમેશાં શાંત સ્વરૂપે રહું છું.'
યન્માનસી સિન્ધુકન્યા મર્ત્યલક્ષ્મીપતિર્ભુવિ । શ્વેતદ્વીપે ચ શ્રીરીદે તત્રાપિ ચ ચતુર્ભુજઃ
'મનથી ઉત્પન્ન, સમુદ્રકન્યા, પૃથ્વી પર મરનાર લક્ષ્મીનો પતિ છું; શ્વેતદ્વીપમાં પણ શ્રીરૂપે, ત્યાં પણ ચારે હાથવાળો છું.'
અહં નારાયણર્ષિશ્ચ નરો ધર્મઃ સનાતનઃ । ધર્મવક્તા ચ ધર્મિષ્ઠો ધર્મવર્ત્મપ્રવર્તકઃ
'હું નારાયણ ઋષિ છું, હું નર અને સનાતન ધર્મ છું; ધર્મ કહેનારો, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મના માર્ગ સ્થાપક છું.'
શાન્તિર્લક્ષ્મીસ્વરૂપા ચ ધર્મિષ્ઠા ચ પતિવ્રતા । અત્ર તસ્યાઃ પતિરહં પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે
'શાંતિ એ લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ છે, ધર્મનિષ્ઠ અને પતિવ્રતા છે; અહીં, પવિત્ર ભારતભૂમિમાં, હું તેનો પતિ છું.'
સિદ્ધેશઃ સિદ્ધિદઃ સાક્ષાત્કપિલોઽહં સતીપતિઃ । નાનારૂપધરોઽહં ચ વ્યક્તિભેદેન સુન્દરિ
'હું સિદ્ધોનો સ્વામી, સિદ્ધિ આપનાર, સાચો કપિલ અને સતીનો પતિ છું; સુંદરે, વિવિધ રૂપે પ્રગટ થાઉં છું.'
અહં ચતુર્ભુજઃ શશ્વદ્દ્વાર્વત્યાં રુક્મિણીવતિઃ । અહં ક્ષીરોદશાયી ચ સત્યભામાગૃહે શુભે
'હંમેશાં દ્વારકામાં ચારે હાથવાળો, રુક્મિણીનો પતિ છું; અને ક્ષીરસાગરમાં શયન કરનાર, શુભ સત્યભામાના ઘરમાં છું.'
અન્યાસાં મન્દિરેઽહં ચ કાયવ્યૂહાત્પૃથક્પૃથક્ । અહં નારાયણર્ષિશ્ચ ફાલ્ગુનસ્યાસ્ય સારથિઃ
બીજાઓના મંદિરોમાં પણ, મારા શરીરના વિવિધ રૂપોથી હું અલગ છું; હું નારાયણ છું, ઋષિ છું અને આ ફાલ્ગુનનો સારથિ છું.
સ નરર્ષિર્ધર્મપુત્રો મદંશો બલવાન્ભુવિ । તપસાઽઽરાધિતસ્તેન સારથ્યેઽહં ચ પુષ્કરે
એ મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મપુત્ર, પૃથ્વી પર મારી જ અંશરૂપે શક્તિશાળી છે; તેણે તપ દ્વારા મારી ઉપાસના કરી, તેથી પુષ્કરમાં હું તેનો સારથિ બન્યો.
યથા ત્વં રાધિકા દેવી ગોલેકે ગોકુલે તથા । વૈકુણ્ઠે ચ મહાલક્ષ્મીર્ભવતી ચ સરસ્વતી
જેમ તમે, રાધિકા દેવી, ગોલોક અને ગોકુલમાં છો, તેમ વૈકુંઠમાં તમે મહાલક્ષ્મી છો અને તમે સરસ્વતી પણ છો.
ભવતી મર્ત્યલક્ષ્મીશ્ચ ક્ષીરોદશાયિનઃ પ્રિયા । ધર્મપુત્રવધૂસ્ત્વં ચ શાન્તિર્લક્ષ્મીસ્વરૂપિણી
તમે માનવી રૂપે લક્ષ્મી છો, ક્ષીરસાગર શયનારા પ્રિય છો; તમે ધર્મપુત્રની પત્ની છો, શાંતિ અને લક્ષ્મી સ્વરૂપા છો.
કપિલસ્ય પ્રિયા કાન્તાભારતે ભવતી સતી । ત્વં સીતા મિથિલાયાં ચ ત્વચ્છાયા દ્રૌપદી સતી
તમે કપિલની પ્રિય અને કાંતા છો, ભારતમાં સતી રૂપે છો; મિથિલામાં તમે સીતાં છો અને તમારી છાયામાં દ્રૌપદી સતી છે.
દ્વારવત્યાં મહાલ્ક્ષ્મીર્ભવતી રુક્મિણી સતી । પઞ્ચાનાં પાણ્ડવાનાં ચ ભવતી કલયા પ્રિયા
દ્વારકામાં તમે મહાલક્ષ્મી છો, અને રુક્મિણી રૂપે પણ પવિત્ર છો; પાંચ પાંડવો માટે તમે તમારી અંશથી પ્રિય છો.