તીર્થાન્યપિ ચ પૂતાનિ વૈષ્ણવસ્પર્શમાત્રતઃ । સર્વેષામાશ્રમાણાં ચ પૂજિતો બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ
માત્ર વૈષ્ણવના સ્પર્શથી પણ તીર્થો પવિત્ર થાય છે. બધા આશ્રમોમાં પવિત્ર બ્રાહ્મણની પૂજા થાય છે.
તતોઽધિકઃ પૂજિતોઽપિ બ્રાહ્મણો યદિ વૈષ્ણવઃ । ન હિ પૂતં ચ પશ્યમિ વૈષ્ણવબ્રાહ્મણાત્પરમ્
જો બ્રાહ્મણ વૈષ્ણવ હોય તો તેની પૂજા વધુ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ કરતાં વધુ પવિત્ર હું કંઈ જોતો નથી.
સ પૂતઃ પવનાદેવ સ પૂતશ્ચ હુતાશાનાત્ । તીર્થેમ્યોઽપિ ચ સર્વેભ્યો બિભેતિ ચ તતઃ સુરઃ
તે વાયુથી પણ પવિત્ર થાય છે, અગ્નિથી પણ પવિત્ર થાય છે. બધા તીર્થો કરતાં તે શ્રેષ્ઠ છે અને દેવતાઓ પણ તેની મહિમાથી ડરે છે.
ન હિ પાપાનિ તદ્દેહે વહ્નૌ શુષ્કતૃણાદિવત્
તેના શરીરમાંના પાપો અગ્નિમાં સુકાં ઘાસ જેવી રીતે ભસ્મ થાય છે.
બલિરુવાચ કથં સ્તૌષિ જગન્નાથ ભૃત્યમસ્તવ્યમીશ્વરઃ । પ્રદત્તં પરમેશ્વર્ય ત્વયા નાથ સુદુલ્રભમ્
બલિ બોલ્યા: જગન્નાથ, તમે તમારા ભક્તની કેવી રીતે સ્તુતિ કરો છો? પરમેશ્વર, તમે મને અત્યંત દુર્લભ વર આપ્યો છે.
અધુના સ્થાપિતો દૈવાત્સર્વાધઃ સુતલેઽપિ ચ । ઇન્દ્રાય દત્તમૈશ્વર્ય મત્તો ભક્તાત્સુરેશ્વર
હવે, ભાગ્યવશાત્ હું સુતલમાં સર્વથી નીચે રાખાયો છું અને ઇન્દ્રને આપેલું રાજ્ય પણ મારા, તમારા ભક્ત પાસેથી ગયું છે, હે દેવેશ.
ત્વયા વામનરૂપેણ સર્વરૂપોઽસિ સર્વતઃ । બાણં બોધય ભદ્રં ચ મમ પ્રાણાત્મજં પરમ્
તમે વામન રૂપે સર્વત્ર અને સર્વરૂપ છો. મારા પ્રિય પુત્ર બાણને જાગૃત કરો અને તેને આશીર્વાદ આપો.
આત્મના સહ યુદ્ધં ચ દેવેષ્વપિ વિગર્હિતમ્ । ઇત્યુક્ત્વા ચ શિવં નત્વા શિરસા પ્રણનામ તમ્
દેવતાઓમાં પણ પોતાના પર લડવું નિંદનીય છે. આવું કહીને તેણે શિવને નમસ્કાર કરીને માથું ઝુકાવ્યું.
સામવેદોક્તસ્તોત્રેણ તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્ । પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગઃ સાશ્રુનેત્રોઽતિવિહ્વલઃ
સામવેદના સ્તોત્રથી તેણે પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી. તેનો આખો દેહ આનંદથી રોમાંચિત થયો, આંખોમાં આંસુઓ છલકાયા અને તે અત્યંત ભાવવિભોર થયો.
ધ્યાયમાનશ્ચ નિત્યં યો હૃત્પદ્મે સુમનોહરે । શુક્રેણ દત્તં મન્ત્રં ચ જપ્ત્વા ચૈકાદશાક્ષરમ્
હંમેશા પોતાના હૃદયના સુંદર કમળમાં તેનું ધ્યાન ધરી, તેણે શુક્ર દ્વારા મળેલું અગિયાર અક્ષરનું મંત્ર જપ્યું.
બલિરુવાચ અદિત્યાઃ પ્રાર્થનેનૈવ માતુર્દેવ્યા વ્રતેન ચ । પુરા વામનરૂપેણ ત્વયાઽહં વઞ્ચિતઃ પ્રભો
બલિ બોલ્યા: માતા અદિતીની પ્રાર્થના અને દેવીમાતાના વ્રતથી, હે પ્રભુ, તમે વામન રૂપે મને એક વખત મોહિત કર્યો હતો.
સંપદ્રૂપા મહાલક્ષ્મીર્દત્તા ભક્તાય ભક્તિતઃ । શક્રાય મત્તો ભક્તાય ભ્રાત્રે પુણ્યવતે ધ્રુવમ્
મહાલક્ષ્મી, જે સમૃદ્ધિરૂપ છે, ભક્તિથી ભક્તને અપાઈ હતી; ઇન્દ્રને, મારા ભક્તને, મારા પુણ્યશાળી ભાઈને નિશ્ચયે અપાઈ હતી.
અધુના મમ પુત્રોઽયં બાણઃ શંકરકિંકરઃ । આરાચ્ચ રક્ષિતઃ સોઽપિ તેનૈવ ભક્તબન્ધુના
હવે, મારો પુત્ર બાણ શંકરનો સેવક છે; તે પણ ભક્તોના મિત્ર દ્વારા દૂરથી રક્ષાયેલો છે.
પરિપુષ્ટશ્ચ પાર્વત્યા યથા માત્રા સુતસ્તથા । ગૃહીતવાંશ્ચ તત્કન્યાં બલેન યુવતીં સતીમ્
પાર્વતીએ તેને માતા જેવો પોષણ આપ્યો છે અને તેણે બળપૂર્વક તે સતી યુવતીને પત્ની તરીકે અપનાવી છે.
સમુદ્યતશ્ચ તં હન્તું કાર્તિકેનાપિ વારિતઃ । આગતોઽસિ પુનર્હન્તું પૌત્રસ્ય દમને ક્ષમઃ
તમે તેને મારવા માટે ઊભા થયા હતા, પણ કાર્તિકેયે પણ તમને રોક્યા હતા; હવે ફરીથી પૌત્રને દમન કરવા માટે તમે આવ્યા છો અને એમાં સમર્થ છો.
સર્વાત્મનશ્ચ સર્વત્ર સમભાવઃ શ્રુતૌ શ્રુતઃ । કરોષિ જગતાં નાથ કથમેવં વ્યતિક્રમઃ
શાસ્ત્રોમાં બધામાં અને સર્વત્ર આત્મા સમાન છે એવું સાંભળ્યું છે; હે જગતના સ્વામી, તો પછી તમે આવું અતિક્રમ કેમ કરો છો?
ત્વયા ચ નિહતો યો હિ તસ્ય કો રક્ષિતા ભુવિ । સુદર્શનસ્ય તેજો હિ સૂર્યકોટિનિભં પરમ્
તમારા હાથથી જે મારાયો, તેને પૃથ્વી પર કોણ બચાવી શકે? સુદર્શનનું તેજ તો કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી અને સર્વોચ્ચ છે.
કેષાં સુરાણામસ્ત્રેણ તદેવ ચ નિવારિતમ્ । યથા સુદર્શનં ચૈવમસ્ત્રાણાં પ્રવરં વરમ્
દેવતાઓમાં એ શસ્ત્રને કોણ રોકી શકે? જેમ સુદર્શન શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમ એ સર્વમાં ઉત્તમ છે.
તથા ભવાંશ્ચ દેવાનાં સર્વેષામીશ્વરઃ પરઃ । યથા ભવાંસ્તથા કૃષ્ણો વિધાતા વેધસામપિ
એ જ રીતે, તમે પણ બધા દેવતાઓના પરમ ઈશ્વર છો; જેમ તમે છો, તેમ કૃષ્ણ પણ સર્જનહારના સર્જનહાર છે.
વિષ્ણુઃ સત્ત્વગુણાધારઃ શિવઃ સત્ત્વાશ્રયસ્તથા । સ્વયં વિધાતા રજસઃ સૃષ્ટિકર્તા પિતામહઃ
વિષ્ણુ સત્વગુણનો આધાર છે અને શિવ પણ સત્વમાં સ્થિત છે; અને સર્જનહાર બ્રહ્મા રજોગુણથી સર્જન કરે છે.
કાલાગ્નિરુદ્રો ભગવાન્વિશ્વચસંહારકારકઃ । તમસશ્ચાઽઽશ્રયઃ સોઽપિ રુદ્રાણાં પ્રવરો મહાન્
કાલાગ્નિ રુદ્ર, ભગવાન, સમગ્ર વિશ્વના વિનાશનું કારણ છે; તે તમોગુણનો આધાર છે અને બધા રુદ્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સ એવ શંકરાંશશ્ચાપ્યન્યે રુદ્રાશ્ચ તત્કલાઃ । ભવાંશ્ચ નિર્ગુણસ્તેષાં પ્રકૃતેશ્ચ પરસ્તથા
એ જ શંકરનો અંશ છે અને બીજા બધા રુદ્રો તેના અંશરૂપ છે; તમે ગુણોથી પર છો અને પ્રકૃતિથી પણ પર છો.
સર્વેષાં પરમાત્મા વૈ પ્રણા વિષ્ણુસ્વરૂપિણઃ । માનસં ચ સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયં જ્ઞાનાત્મકઃ શિવઃ
બધાના પરમાત્મા તો વિષ્ણુરૂપ પ્રાણ છે; મન સ્વયં બ્રહ્મા છે અને જ્ઞાનરૂપ સ્વયં શિવ છે.
પ્રવરા સર્વશક્તીનાં બુદ્ધિઃ પ્રકૃતિરીશ્વરી । સ્વાત્મનઃ પ્રતિબિભ્બસ્તે જીવઃ સર્વેષુ દેહિષુ
બધી શક્તિઓમાં બુદ્ધિ શ્રેષ્ઠ છે અને પ્રકૃતિ સ્વયં ઈશ્વરી છે; જીવ તો તમારા સ્વરૂપનો પ્રતિબિંબ છે, જે સર્વ દેહધારીઓમાં વસે છે.
જીવઃ સ્વકર્મણાં ભોગી સ્વયં સાક્ષી ભવાંસ્તથા । સર્વે યાન્તિ ત્વયિ ગતે નરદેવે યથાઽનુગાઃ
જીવ પોતાનાં કર્મોનું ફળ ભોગવે છે અને તમે સર્વના સાક્ષી છો; હે મનુષ્યરાજ, જ્યારે તમે જાઓ છો ત્યારે બધા તમારા પાછળ જાય છે.
સદ્યઃ પતતિ દેહશ્ચ શવોઽસ્પૃશ્યસ્ત્વયા વિના । બુદ્ધાઃ સન્તો ન જાનન્તિ વઞ્ચિતાસ્તવ માયયા
તમારા વિના શરીર તરત જ પડી જાય છે અને મૃતદેહ અસ્પૃશ્ય બની જાય છે; વિદ્વાનો અને સંતો પણ તમારી માયાથી મોહિત થઈને સાચું જાણતા નથી.
ત્વાં ભજન્ત્યેવ યે સન્તો માયામેતાં તરન્તિ તે । ત્રિગુણા પ્રકૃતિર્દુર્ગા વૈષ્ણવી ચ સનાતની
જે સંતો માત્ર તમારું ભજન કરે છે, તેઓ આ માયાને પાર કરી જાય છે; ત્રણ ગુણથી બનેલી પ્રકૃતિ દુર્ગા છે, જે વૈષ્ણવી અને શાશ્વત છે.
પરા નારાયણીશાની તવ માયા દુરત્યયા । ત્વદંશાઃ પ્રતિવિશ્વેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકાઃ
પરમ નારાયણી, ઈશ્વરી, તમારી દુર્લંઘ્ય માયા છે; તમારા અંશો સર્વ વિશ્વોમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવરૂપે છે.
સર્વેષામપિ વિશ્વેષામાશ્રયો યો મહાન્વિરાટ્ । સ સેતે ચ જલે યોગાદ્વિશ્વેશો ગોકુલે યથા
મહાન વિરાટ, જે બધા વિશ્વોનો આશ્રય છે, તે યોગબળે જળ પર શયન કરે છે, જેમ વિશ્વના ઈશ્વર ગોકુલમાં છે.
સ એવ વાસુર્ભગવાંસ્તસ્ય દેવો ભવાન્પરઃ । વાસુદેવ ઇતિ ખ્યાતઃ પુરાવિદ્ભિઃ પ્રકીર્તિતઃ
એ જ સ્વયં વાસુદેવ છે, અને તમે તેના પણ પરમ દેવ છો; વાસુદેવ તરીકે પ્રાચીન ઋષિઓએ તેની સ્તુતિ કરી છે.