મયા પ્રસ્થાપિતઃ સ્કન્દો મહાયુદ્ધે સુદારુણે । મૃતો બાણશ્ચ સંગ્રામે તેન સ્કન્દેન રક્ષિતઃ
મારે સ્કંદને ભયાનક મહાયુદ્ધમાં મોકલ્યો હતો; બાણ યુદ્ધમાં મર્યો પણ એ સ્કંદે તેને બચાવ્યો હતો.
સ્કન્દાનિરુદ્ધયોર્યુદ્ધે સમત્વં તુ ગણેશ્વર । અષ્ટૌ ચ ભૈરવાઃ સર્વે રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવ તે
સ્કંદ અને અનિરુદ્ધ વચ્ચેના યુદ્ધમાં સમતા રહી, હે ગણપતિ; એ યુદ્ધમાં બધા આઠ ભૈરવ અને અગિયાર રુદ્રો હાજર હતા.
અષ્ટૌ ચ વસવશ્ચૈતે દેવાઃ શક્રાદયસ્તથા । તથૈવ દ્વાદશાદિત્યાઃ સર્વે દૈત્યેશ્વરાસ્તથા
આ આઠ વસુઓ, ઇન્દ્રથી શરૂ થતા દેવતાઓ, એ જ રીતે બાર અદિત્ય અને બધા દૈત્યોના રાજા—બધા અહીં હાજર છે.
દેવાનામગ્રણીઃ સ્કન્દો બાણશ્ચ સગણસ્તથા । સર્વે તે ચાનિરુદ્ધં ચ સંગ્રામે જેતુમક્ષમાઃ
દેવતાઓમાં અગ્રણિ સ્કંદ, બાણ અને તેના બધા સાથીઓ, અને અનિરુદ્ધ—બધા મળીને પણ યુદ્ધમાં તેને હરાવી શકતા નથી.
અનિરુદ્ધઃ સ્વયં બ્રહ્મા પ્રદ્યુમ્નઃ કામ એવ ચ । બલદેવઃ સ્વયં શેષઃ કૃષ્ણશ્ચ પ્રકૃતેઃ પરઃ
અનિરુદ્ધ સ્વયં બ્રહ્મા છે, પ્રદ્યુમ્ન તો કામદેવ છે, બલદેવ એ શેષ છે અને કૃષ્ણ તો પ્રકૃતિથી પર છે.
એતત્તે કથિતં સર્વં બાણં રક્ષ ગણેશ્વર । ભવાઞ્શુભસ્વરૂપશ્ચ વિઘ્નખણ્ડનકારકઃ
હું તને બધું કહી દીધું છે, હવે તું બાણની રક્ષા કર, હે ગણેશ્વર. તું શુભરૂપ છે અને વિઘ્નો દૂર કરનાર છે.
આરાદાયાસ્યતિ હરિર્ગૃહીત્વા ચ સુદર્શનમ્ । અવ્યર્થમસ્ત્રપ્રવરં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્
હરિ જલ્દી જ સુદર્શન ચક્ર લઈને આવશે, જે અવિનાશી અને સર્વશ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર છે અને જેનું તેજ કરોડો સૂર્ય જેટલું છે.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદનાo બાણયુદ્ધે શિવલમ્બોદરસંo સપ્તદશાધિકશાતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે મહાપ્રભુ બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં, નારદ દ્વારા વર્ણવાયેલ 'શિવ અને લંબોદર આધાર બાણયુદ્ધ' નામના સત્તરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
અથાષ્ટાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ ગણેશં બોધયિત્વા તુ શંભુરમ્યન્તરં યયૌ । તત્ર સિંહાસને રમ્યે દુર્ગા દુર્ગતિનાશિની
હવે અઢી સો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણ બોલ્યા: ગણેશને સમજાવીને શંભુ બીજું સુંદર સ્થાન પર ગયા, જ્યાં દુર્ગા, દુઃખ દૂર કરનારી, સુંદર સિંહાસન પર બેઠી હતી.
ભૈરવી ભદ્રકાલી ચ ઉગ્રચણ્ડા ચ કોટરી । તાઃ સમુત્થાય સહસા પ્રણેમુર્જગદીશ્વમ્
ભૈરવી, ભદ્રકાળી, ઉગ્રચંડા અને કોટરી—આ દેવીઓ તુરંત ઊભી રહીને જગતના સ્વામીની વંદના કરવા લાગી.
તત્રાઽઽયયૌ ગણેશશ્ચ કાર્તિકેયશ્ચ વીર્યવાન્ । બાણશ્ચ વીરભદ્રશ્ચ સ્વયં નન્દી સુનન્દકઃ
ત્યાં ગણેશ, પરાક્રમી કાર્તિકેય, બાણ, વિરભદ્ર, નંદી અને સુનંદક પણ આવ્યા.
મહાકાલો મહામન્ત્રી હ્યથાષ્ટૌં ભૈરવાસ્તથા । સિદ્ધેન્દ્રાશ્ચાપિ યોગીન્દ્રા રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવ તે
મહાકાલ, મહામંત્રી, પછી આઠ ભૈરવ, સિદ્ધોના રાજા, યોગીઓ અને અગિયાર રુદ્રો પણ હાજર હતા.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર મણિભદ્રઃ સમાયયૌ । સિહદ્વારે સ્વયં દ્વારી તભીશ્વરમુવાચ સઃ
એ જ સમયે, ત્યાં મણિભદ્ર આવ્યા; તેઓ પોતે સિંહદ્વાર પર દ્વારપાળ હતા અને તેમણે ભગવાનને સંબોધન કર્યું.
મણિભદ્ર ઉવાચ અસંખ્યાનિ ચ સૈન્યાનિ યાદવાનાં મહેશ્વર । બલદેવશ્ચ પ્રદ્યુમ્નઃ સામ્બશ્ચ સાત્યકિસ્તથા
મણિભદ્ર બોલ્યા: 'મહેશ્વર, અહીં યાદવોની અનગણિત સેના આવી છે, સાથે બલદેવ, પ્રદ્યુમ્ન, સાંબ અને સાત્યકી પણ છે.'
રાજા મહોગ્રસેનશ્ચ ભીમશ્ચ સ્વયમર્જુનઃ । અક્રૂનશ્ચોદ્યવશ્ચૈવ જયન્તઃ શક્રનન્દનઃ
'મહોગ્રસેન રાજા, ભીમ, સ્વયં અર્જુન, અક્રૂર, ઉદ્ધવ અને શક્રપુત્ર જયંત પણ આવ્યા છે.'
રત્નેનદ્રસારનિર્માણરથેન્દ્રે સુમનોહરે । વિધેર્વિધાતા ભગવાઞ્છ્રીકૃષ્ણઃ પરમેશ્વરઃ
'અતિ સુંદર રત્નોથી બનેલા રથ પર પરમેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ, જે વિધાતા છે, બેઠા છે.'
સપ્તભિઃ પાર્ષદૈગોંપૈઃ સેવિતઃ શ્વેતયામરૈઃ । કન્દર્પકોટિલીલાભો વનમાલાવિભૂષિતઃ
'સાત મુખ્ય સાથીઓ સાથે, સફેદ યમરાઘોડાઓ દ્વારા સેવા પામતા, કરોડો કામદેવ જેટલી સુંદરતા ધરાવતા અને વનમાળાથી શોભતા છે.'
દધાર ચક્રમતુલં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્ । ગદાં કૌમોદકીં શૂલમવ્યર્થં સંનિધાય ચ
'તેમણે અતુલ્ય ચક્ર ધારણ કર્યું છે, જે કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે, કૌમોદકી ગદા અને અવિનાશી શૂલ પણ સાથે રાખ્યા છે.'
રથમધ્યે મહાશઙ્ખં વિશ્વસંહારકારણમ્ । મહારથાનાં લક્ષૈશ્ચ રથાનાં ચ ત્રિકોટિભિઃ
'રથના મધ્યમાં મહાશંખ છે, જે વિશ્વના વિનાશનું કારણ છે, અને લાખો મહારથીઓ તથા ત્રણ કરોડ રથો સાથે છે.'
ત્રિકોટિભિર્ગજેન્દ્રાણાં મલ્લાનાં ચ ત્રિકોટિમિઃ । શતકોટિભિરશ્વાનાં ચર્મિણાં તચ્ચતુર્ગુણૈઃ
'ત્રણ કરોડ ગજરાજો, ત્રણ કરોડ મલ્લ, કરોડો ઘોડા અને એના ચાર ગણા રથચાલકો પણ છે.'
ખડ્ગિનાં તત્સપ્તગુણૈર્દ્વિગુણૈસ્તદ્ધનુષ્મતામ્ । એભિઃ સાર્ધ ચ ત્વરિતમાયયૌ શોણિતં પુરમ્
તેજસ્વી ખડગધારી યોદ્ધાઓ, જેમની તાકાત સાતગણી હતી, અને ધનુષધારી યોદ્ધાઓ, જેમની શક્તિ એના કરતાં બે ગણી હતી, એ બધાને સાથે રાખીને તે ઝડપથી શોણિતપુર તરફ આગળ વધ્યો.
પરિતો વેષ્ટયામાસ લઙ્કાં દાશરથિર્યથા । સહસ્રતાલમાનાં ચ જ્વલદગ્નિશિખોજ્જ્વલામ્
તે લંકાને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધી, જેમ દશરથપુત્રે કર્યું હતું, અને ત્યાં હજાર તાડના વૃક્ષ જેટલી ઊંચી અગ્નિશિખાઓ પ્રજ્વલિત થઈ રહી હતી.
ઊર્ધ્વે ચ પરિખાયુક્તાં દુર્લઙ્ધ્યામસુરૈઃ સુરૈઃ । સ્વર્ગગઙ્ગામ્બુરાશીનાં સમૂહૈર્વૃષ્ટિભિસ્તથા
ઉપરથી કાંટાળું ખાડું હતું, જેને દેવતાઓ કે અસુરો પણ પાર કરી શકતા નહોતા, અને આકાશમાંથી સ્વર્ગગંગા અને સમુદ્ર જેવી મેઘમાળા સતત વરસાદ વરસાવી રહી હતી.
પક્ષીન્દ્રો ગરુડઃ સાક્ષાન્નિર્વાણં ચ ચકાર સઃ । મણીન્દ્રસારનિર્માણં પ્રાકારાભ્રંલિહં પુરમ્
પક્ષીરાજ ગરુડ પોતે ત્યાં મુક્તિ લાવ્યો; અને રત્નોથી બનેલા પ્રાચીર આકાશમાં વાદળોને અડકતા હતા.
બભઞ્જ લક્ષં મલ્લાનાં બલદેવશ્ચ લાઙ્ગલૈઃ । ઉદ્યાનાનાં ત્રિલક્ષં ચ ચકારોત્પાટનં પ્રભો
બલદેવજીએ પોતાના હળથી લાખો મલ્લોનો નાશ કર્યો અને ત્રણ લાખ બાગો ઉખાડી નાખ્યા, હે પ્રભુ!
પ્રવિવેશ મહાદ્વારં દ્વારપાલાન્નિપત્ય ચ । એવં શ્રુત્વા મહાદેવશ્ચોવાચ સુરસંસદિ
તે મહાદ્વારમાંથી પ્રવેશ્યો અને દ્વારપાળોને પરાજય આપ્યો; આ સાંભળીને મહાદેવે દેવસભામાં વચન કહ્યાં.
પાર્વતી ભદ્રકાલી ચ સ્કન્દં ગણપતિં તથા । અષ્ટૌ ચ ભૈરવાંશ્ચૈવ રુદ્રાશ્ચ વીરભદ્રકમ્ મહાકાલં નન્દિનં ચ સર્વાન્સેનાપતીન્નવ
પાર્વતી, ભદ્રકાળી, સ્કંદ, ગણપતિ, આઠ ભૈરવો, રુદ્રો, વીરભદ્ર, મહાકાલ, નંદી અને બધા સેનાપતિઓ—
મહાદેવ ઉવાચ ગોલોકનાથો ભગવાંશ્ચક્રપાણિઃ સમાગતઃ । વિશ્વૌઘં ભઙ્ક્તુમીશો યઃ ક્ષણેન નગરં ચ કિમ્
મહાદેવ બોલ્યા: ગોલોકના સ્વામી, ચક્રધારી ભગવાન અહીં પધાર્યા છે; જે પળમાં આખું વિશ્વ અને શહેરનો વિનાશ કરી શકે છે, તો પછી બીજું શું બાકી રહ્યું?
સર્વોપાયૈશ્ચ સર્વે તે બાણં રક્ષન્તુ યત્નતઃ । બાણો ગચ્છતુ સંગ્રામં સ્મૃત્વા લમ્બોદરં પરમ્
તમામ ઉપાયો અપનાવીને, તમે બધા યત્નપૂર્વક બાણની રક્ષા કરો; બાણ યુદ્ધ માટે જાય ત્યારે પરમ લંબોદરનું સ્મરણ કરે.
બાણસ્ય દક્ષિણો સ્કન્દઃ પુરતશ્ચ ગણેશ્વરઃ । વામે ચ ભૈરવા રુદ્રાઃ સ્વયં નન્દી સહારથઃ
બાણના જમણા બાજુ સ્કંદ, સામે ગણેશ્વર, ડાબી બાજુ ભૈરવો અને રુદ્રો, અને નંદી પોતે રથ સાથે છે.