હે રતિ ત્વં મયા શપ્તા દૈત્યગ્રસ્તા ભવાધુના । વિજિત્યદેવાન્સેન્દ્રાશ્ચ શમ્બરસ્ત્વા હરિષ્યતિ
'હે રતિ, મેં તને શાપ આપ્યો છે: હવે તને દૈત્ય પકડી લેશે; શમ્બર દેવો અને ઇન્દ્રોને જીતીને તને લઈ જશે.'
પુનરુવતં વરં પ્રાદાત્સતીત્વાં તે ન યાસ્યતિ । છાયાં દત્ત્વા તિષ્ઠ ગેહે યાવજ્જીવતિ તે પતિઃ
પછી તેણે ફરી વરદાન આપ્યું: 'તું પતિવ્રતા રહેશે; તારી છાયાને મૂકી, પતિ જીવતો હોય ત્યાં સુધી ઘરમાં રહે.'
ઇતિ તે કથિતં સર્વમિતિહાસં પુરાતનમ્ । દેવાનાં ગુપ્તચરિતં શ્રૃણુ દૈત્યેન્દ્ર સાંપ્રતમ્
હું તને આખું પ્રાચીન ઇતિહાસ કહી દીધું; હવે, હે દૈત્યરાજ, દેવતાઓના ગુપ્ત કૃત્યો સાંભળ.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર સુભદ્રશ્ચ મહાબલઃ । કુમ્ભાણ્ડભ્રાતા બલવાન્બાણસેનાપતીશ્વરઃ
એજ સમયે ત્યાં સુભદ્ર, મહાબળવાન, કુંભાંડનો ભાઈ અને બાણસેના સેનાપતિ આવ્યો.
નિર્ભત્સર્ય બાણં સમરે શસ્ત્રપાણિર્મહારથઃ । શ્રીકૃષ્ણપૌત્રં શૂલં ચ ચિક્ષેપ પ્રલયાગ્નિવત્
એ મહારથી, હાથમાં શસ્ત્ર લઈને, યુદ્ધમાં બાણને ધિક્કાર્યો; તેણે કૃષ્ણના પૌત્ર પર પ્રલયાગ્નિ જેવું શૂળ ફેંક્યું.
અર્ધયન્દ્રેણ તચ્છૂલં ચિચ્છેદ કામપુત્રકઃ । શક્તિં ચિક્ષેપ ભદ્રશ્ચ શતસૂર્યસમપ્રભામ્
કામપુત્રકે અર્ધચંદ્રબાણથી એ શૂળને બે ભાગમાં કાપી નાખ્યું; ભદ્રાએ સો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું શસ્ત્ર ફેંક્યું.
વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ ચિચ્છેદ તાં શક્તિં કામપુત્રકઃ । નારાયણાસ્ત્રં ચિક્ષેપ સુભદ્રો રણમૂર્ધનિ
કામદેવના પુત્રએ વૈષ્ણવ અસ્ત્રથી એ શસ્ત્રને કાપી નાખ્યું; પછી સુભદ્રાએ યુદ્ધના મધ્યમાં નારાયણ અસ્ત્ર છોડ્યું.
પ્રણમ્ય શેતે નિર્ભીતો મદનસ્ય સુતો બલી । ઊર્ધ્વમસ્ત્રં ચ બભ્રામ શતસૂર્યસમપ્રભમ્
મદનપુત્રે નમસ્કાર કરીને નિર્ભય થઈ સૂઈ ગયો અને પછી એણે સો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી ઉપર દિશામાં અસ્ત્ર ફેરવ્યું.
પ્રલીનમસ્ત્રમાકાશે વિશ્વસંહારકારણમ્ । અસ્ત્રે ગતે સોઽનિરુદ્ધો ગૃહીત્વા ચ મહાનસિમ્
એ અસ્ત્ર, જે સમગ્ર જગતનો વિનાશ કરી શકે એવું હતું, આકાશમાં લય પામ્યું; અસ્ત્ર વિલિન થતાં અનિરુદ્ધએ મોટું તલવાર હાથમાં લીધી.
પ્રબભઞ્જભદ્રરથં જઘાનાશ્વાંશ્ચ સારથિમ્ । જઘાન તં સુભદ્રં ચ લીલયા રણમૂર્ધનિ
એણે સુભદ્રાનું રથ તોડી નાખ્યું, ઘોડા અને સારથીને મારી નાખ્યા અને યુદ્ધના મથકમાં સરળતાથી સુભદ્રાને પણ પરાજય આપ્યો.
હતે સુભદ્રે બાણશ્ચ મહાબલપરાક્રમઃ । વાણાનાં શતકં ચાપિ ચક્ષેપ રણમૂર્ધનિ
સુભદ્રા માર્યા ગયા પછી, મહાબળશાળી બાણએ યુદ્ધના મધ્યમાં સો બાણ છોડ્યા.
કામાત્મજોઽગ્નિબાણેન બાણોધં પ્રદદાહ સઃ । બાણશ્ચિક્ષેપ બ્રહ્માસ્ત્રં સૃષ્ટિસંહારકારણમ્
કામદેવના પુત્રએ અગ્નિબાણથી બાણના શરીરને દહન કર્યું; ત્યારબાદ બાણએ સર્જન અને વિનાશનું કારણ એવા બ્રહ્માસ્ત્રનું સંधान કર્યું.
દૃષ્ટ્વા કામાત્મજઃ શીઘ્રં સબીજં મન્ત્રપૂર્વકમ્ । બ્રહ્મસ્ત્રેણૈવ સહસા સંજહારાવલીલયા
આ જોઈને, કામદેવના પુત્રએ મંત્રોચ્ચાર સાથે તરત જ બ્રહ્માસ્ત્રને સરળતાથી નિષ્ક્રિય કરી દીધું.
બાણઃ પાશુપતં ક્ષેપ્તું સમારેભે ચ કોપતઃ । નિષિદ્ધશ્ચ ગણેશેન સ્કન્દેન શંભુના તથા
બાણે ગુસ્સામાં પાશુપત અસ્ત્ર છોડવાની તૈયારી કરી, પણ ગણેશ, સ્કંદ અને શંભુએ તેને અટકાવ્યો.
તદ્દૃષ્ટ્વા સોઽનિરુદ્ધસ્તં ધનુર્બાણૌઘ સંયુતમ્ । મુમોચ જૃમ્ભણે યુદ્ધે શીઘ્રં તં ચ મહારથમ્
આ જોઈને, અનિરુદ્ધએ તણાયેલું ધનુષ્ય અને તયાર બાણ સાથે યુદ્ધમાં ઝડપથી જૃંભણ અસ્ત્ર એ મહારથ પર છોડ્યું.
જડો બભૂવ બાણશ્ચ નિશ્ચેષ્ટો રણમૂર્ધનિ । પુનશ્ચિક્ષેપ નિદ્રાસ્યં નિદ્રિતં તં ચકાર સઃ
યુદ્ધના મેદાનમાં બાણ જડ અને અચળ થઈ ગયો; પછી અનિરુદ્ધએ ફરી નિદ્રાસ્ત્ર છોડ્યું અને તેને ઊંઘમાં તોળી દીધો.
બાણં તં નિદ્રિતં દૃષ્ટ્વા ગૃહીત્વા ખડ્ગમુત્તમમ્ । બાણં હન્તું સમુદ્યન્તં વારયામાસ કાર્તિકઃ
બાણને ઊંઘમાં જોયા પછી, અનિરુદ્ધએ ઉત્તમ ખડગ ઉઠાવ્યો અને તેને મારવા જતો હતો, ત્યારે કાર્તિકેયે તેને રોકી લીધો.
સ્કન્દશ્ચ શતબાણૌશ્ચ વારયામાસ લીલયા । અનિરુદ્ધં મહાભાગં બલવાન્તં ધનુર્ધરમ્
સ્કંદ અને શતબાણે પણ આનંદપૂર્વક અનિરુદ્ધ, એ મહાન, બળવાન ધનુર્ધારીને અટકાવ્યો.
અનિરુદ્ધશ્ચ સહસા તથા શક્ત્યા દુરત્યયા । બભઞ્જ કાર્તિકરથં રત્નેન્દ્રસારનિર્મિતમ્
પછી અનિરુદ્ધએ અપરાજેય શક્તિથી, અચાનક જ રત્નોથી બનેલું કાર્તિકેયનું રથ તોડી નાખ્યું.
ગદયા કાર્તિકઃ ક્રુદ્ધોઽપ્યનિરુદ્ધરયં મુદા । બભઞ્જ લીલયા તત્ર ક્ષણેન રણમૂર્ધનિ
કાર્તિકેયે ગુસ્સામાં હોવા છતાં આનંદથી અનિરુદ્ધનું રથ ગદા વડે, યુદ્ધના મેદાનમાં એક ક્ષણમાં સરળતાથી તોડી નાખ્યું.
અનિરુદ્ધોઽર્ધચન્દ્રેણ ક્ષુરધારેણ લીલયા । ચિચ્છેદ કાર્તિકધનુર્ભલ્લાસ્ત્રેણ નિયોજિતમ્
અનિરુદ્ધએ અર્ધચંદ્ર અને કટાર ધારવાળા બાણથી કાર્તિકેયના ભલ્લાસ્ત્ર લગાવેલા ધનુષ્યને સરળતાથી કાપી નાખ્યું.
જધાન કાર્તિકસ્તં ચ ગદયા ચ દુરન્તયા । ગદાં જગ્રાહ તદ્ધસ્તાજ્જવેન મદનાત્મજઃ
કાર્તિકેયે પોતાની ભયાનક ગદા વડે અનિરુદ્ધને ઘા માર્યો; પણ કામદેવના પુત્રએ ઝડપથી એ ગદા તેના હાથમાંથી પકડી લીધી.
શૂલં ગૃહીત્વા સ્કન્દં ચ તમેવ હન્તુમુ દ્યતમ્ । અનિરુદ્ધશ્ચ કોપેન પ્રેરયામાસ દૂરતઃ
કાર્તિકેયે શૂળ ઉઠાવી તેને મારવા તૈયાર થયો, પણ અનિરુદ્ધે ગુસ્સામાં તેને દૂર ફેંકી દીધો.
કાર્તિકઃ પુનરાગત્ય ગૃહીત્વા કામપુત્રકમ્ । ગૃહીત્વા ચ કરેણૈવ પાતયામાસ ભૂતલે
કાર્તિકેય ફરી પાછો આવી, કામપુત્રને પકડીને પોતાના હાથથી જમીન પર ફેંકી દીધો.
અનિરુદ્ધો ગૃહીત્વાઽસિં પ્રભુસ્તસ્થૌ મહાબલઃ । તયોર્વિરોધં દૂરં ચ પ્રચકાર ગણેશ્વરઃ
અનિરુદ્ધે પોતાના હાથમાં તલવાર લઈને, મહાન બળવાન તરીકે અડગ ઊભો રહ્યો; અને ગણપતિએ બંને વિરોધીઓને દૂર દૂર રાખ્યા.
કાર્તિકઃ પ્રયયૌ ગેહમૂષાગેહં સ્મરાત્મજઃ । સર્વ નિવેદિતું શંભું પ્રયયૌ સ ગણેશ્વરઃ
કાર્તિકેય, જે કામદેવના પુત્ર છે, પોતાના ઘરે ગયો; જ્યારે ગણપતિ બધું શિવજીને જણાવવા માટે ગયા.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારાદનાo બાણયુo ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણના મહાન 'શ્રી કૃષ્ણ જન્મ' નામના અધ્યાયનો એકસો સોળમો અધ્યાય, જે નારદે બાણાસુરને કહ્યો, પૂર્ણ થયો.
અથ સપ્તદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ ગણેશસ્તુ શિવસ્થાનં ગત્વા નત્વા મહેશ્વરમ્ । સર્વ વિજ્ઞાપયામાસ ક્રમેણ ચ પૃથક્પૃથક્
હવે એકસો સત્તરમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણે કહ્યું: ગણેશજી શિવજીના સ્થાને ગયા, મહાદેવને નમસ્કાર કર્યા અને દરેક વાત ક્રમશઃ અલગ અલગ કહી સંભળાવી.
બાણાનિરુદ્ધયોર્યુદ્ધં સુભદ્રનિધનં તથા । સ્કન્દાનિરુદ્ધયોર્યુદ્ધમનિરુદ્ધસ્ય વિક્રમમ્
તેણે બાણ અને અનિરુદ્ધ વચ્ચેનું યુદ્ધ, સુભદ્રાનું મૃત્યુ, સ્કંદ અને અનિરુદ્ધ વચ્ચેનો યુદ્ધ અને અનિરુદ્ધનું શૌર્ય બધું વર્ણવ્યું.
ગણેશવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય ભગવાન્ભવઃ । ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સુગુપ્તં વેદસંમતમ્
ગણેશજીના વચન સાંભળી ભગવાન ભવ હસ્યા અને મૃદુ, ગુપ્ત અને વેદાનુસાર વાણીથી બોલ્યા.