સત્રાજિતઃ સૂર્યભૃત્યો દેવાત્પ્રાપ મણીશ્વરમ્ । ઘાતયિત્વા હ્યુપાયેન જગ્રાહ મણિકન્યકામ્
સત્રાજિત, સૂર્યદેવનો સેવક, દેવ પાસેથી અમૂલ્ય મણિ મેળવ્યો હતો; પછી કાવતરાથી તેને મારીને મણિ અને તેની કન્યાને પાડી લીધી.
કુરુપાણ્ડવયુદ્ધં ચ કારયિત્વા ચ દારુણમ્ । યુધિષ્ઠિરસ્ય યજ્ઞે ચ શિશુપાલં જઘાન સઃ
કુરુ અને પાંડવો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ કરાવ્યું; અને યુધિષ્ઠિરના યજ્ઞમાં શિશુપાલને મારી નાખ્યો.
દન્તવક્ત્રં ચ શાલ્બં ચ જરાસંધં ચ દારુણઃ । સંજહાર ભુવો ભૂપસમૂહમતિદારુણમ્
દંતવક્ત્ર, શાલ્વ અને ક્રૂર જરાસંધને નાશ કર્યો; અને પૃથ્વી પરના અત્યંત ક્રૂર રાજાઓના ટોળાને પણ સમાપ્ત કરી દીધા.
ઉપાયાન્નરકં હત્વા સર્વસ્વં તજ્જહાર સઃ । દુર્બલો રાજભીતશ્ચસમુદ્રં શરણં ગતઃ
કાવતરાથી નરકાસુરને મારીને તેનો આખો ખજાનો લઈ લીધો; પોતે નબળો અને રાજાઓથી ડરતો, દરિયાની શરણમાં ગયો.
જિત્વા ચ ભ્રાતરં શક્રં ભાર્યાયા વચનેન ચ । જગ્રાહ પારિજાતં ચ પુષ્પં ચ સ્વર્ગદુર્લભમ્
પત્નીના કહેવા પર પોતાના ભાઈ ઇન્દ્રને હરાવીને, સ્વર્ગમાં દુર્લભ એવા પારિજાત વૃક્ષ અને ફૂલ લઈ આવ્યો.
કંસં નિહત્યાધર્મિષ્ઠો ભ્રાતરં માતુરેવ ચ । જગ્રાહ તસ્ય સર્વસ્વં પરં કિં કથયામિ તે
અધર્મી કંસ અને તેના ભાઈને, તથા પોતાની માતાને પણ મારીને, તેમનું બધું સંપત્તિ પાડી લીધી; હવે તને વધુ શું કહું?
જત્વા ચ ભલ્લુકં યુદ્ધે જગ્રાહ તસ્ય કન્યકામ્ । તત્પિતુર્ભગિની કુન્તી ચતુર્ણાં કામિની ભુવિ
યુદ્ધમાં ભલ્લુકને હરાવીને તેની પુત્રીને લઈ ગયો; તેની પિતાની બહેન કુંતી પૃથ્વી પર ચાર પુરુષોની પ્રિય હતી.
દ્રૌપદી ભ્રાતૃપત્ની ચ પ़ઞ્ચાનાં કામિની તથા । ગોષ્ઠીનો યોનિલુબ્ધશ્ચ શશ્વત્પરમલમ્પટઃ
દ્રૌપદી, ભાઈઓની પત્ની, પાંચ જણાની પ્રિય હતી; ગોપોમાં તો એ હંમેશા સ્ત્રીઓ માટે લલચતો અને અતિ લંપટ રહ્યો.
તજ્જ્યેષ્ઠો બરદેવશ્ચ શશ્વત્પિબતિ વારુણીમ્ । યમુનાં ભ્રાતૃપત્નીં ચ કરોત્યાહ્વાનમીપ્સિતમ્
તેનો મોટો ભાઈ બલદેવ હંમેશા વારીણી પીતો; અને યમુનાને, જે ભાઈની પત્ની છે, પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે બોલાવે છે.
જહાર ભગિનીં તસ્ય કૌઃતેયઃ શક્રનન્દનઃ । સુભદ્રાં માતુલસુતાં સંનિબોધ કુલક્રમમ્
કૌસ્તેય, ઇન્દ્રપુત્ર, તેની બહેન સુભદ્રાને, જે મમેરાની દીકરી હતી, લઈ ગયો; વંશનો ક્રમ સમજ.
બાણસ્ય વચનં શ્રુત્વા ચુકોપ કામનન્દનઃ । ઉવાચ પરમાર્થં ચ યોગ્યં પ્રત્યુત્તરં મુને
બાણના વચન સાંભળી, કામપુત્ર ક્રોધિત થયો; અને મુનિને યોગ્ય અને સાચું ઉત્તર આપ્યું.
અનિરુદ્ધ ઉવાચ પિતા મે કામદેવશ્ચ બ્રહ્મપુત્રઃ પુરા શુચિઃ । યસ્યાસ્ત્રેણ વશીભૂતં ત્રૈલોક્યં સતતં શૃણુ
અનિરુદ્ધ બોલ્યો: મારા પિતા કામદેવ, બ્રહ્માના પુત્ર, પહેલાં પવિત્ર હતા; જેમના બાણથી ત્રણેય લોક હંમેશા વશ રહેતા, એ સાંભળ.
શિવકોપાનલેનૈવ ભસ્મીભૂતઃ સ્વકર્મતઃ । કૃષ્ણસ્ય પુત્રોઽપ્યધુના સર્વેષાં પરમાત્મનઃ
શિવના ક્રોધાગ્નિથી, પોતાના કર્મથી, એ ભસ્મ થયો; હવે તો કૃષ્ણપુત્ર પણ સર્વનો પરમાત્મા છે.
પતિવ્રતા રતિર્માતા પતિશોકેન સાંપ્રતમ્ । શમ્બરસ્ય ગૃહે તસ્થૌ હૃતા તેન બલેન ચ
મારી માતા રતિ પતિવ્રતા છે, પણ પતિના શોકમાં આજે શમ્બરાના ઘરમાં છે, કારણ કે એણે બળજબરીથી તેને પાડી લીધી છે.
છાયાં માયાવતીં દત્ત્વા માયયા શયનેન ચ । રતિં સ્વધર્મ સંરક્ષ્ય ધર્મસાક્ષી ચ તદ્ગૃહે
માયાવતીને પોતાની છાયાની જેમ આપી, માયાના જાદૂથી અને શયન દ્વારા, તેણે પોતાના ધર્મને જાળવી રાખી, ધર્મને સાક્ષી રાખીને એ ઘરમાં મિલન કર્યું.
નિહત્ય શમ્બરં શત્રું ગૃહીત્વા સ્વપ્રિયાં સતીમ્ । આજગામ દ્વારકાં ચ ચન્દ્રસુર્યૌ ચ સાક્ષિણૌ
શમ્બર નામના દુશ્મનને મારીને, પોતાની પ્રિય અને પવિત્ર પત્નીને લઈને, ચંદ્ર અને સૂર્યને સાક્ષી રાખીને, તે દ્વારકામાં આવ્યો.
પિતામહં વાસુદેવં ત્વં કિં જાનામિ મૂઢવત્ । યં ચ સન્તોન જાનન્તિ વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ
પિતામહ વસુદેવ, હું શું જાણું, જાણે હું અજ્ઞાન છું. જેને સંતો પણ ઓળખી શકતા નથી, અને ચારેય વેદ પણ જાણતા નથી.
વાસુઃ સર્વનિવાસશ્ચ વિશ્વાનિ યસ્ય લોમસુ । તસ્ય દેવઃ પરં બ્રહ્મ વાસુદેવ ઇતિ સ્મૃતઃ
વાસુ સર્વનો નિવાસ છે; જેના રોમમાં આખું જગત વસે છે. એ દેવ, પરમ બ્રહ્મ, વસુદેવ તરીકે ઓળખાય છે.
શંકરં પૃચ્છ સાક્ષાચ્ચ યસ્ય ભૃત્યોઽધુના ભવાન્ । કૃષ્ણભૃત્યસ્ય ચ બલેઃ પુત્રોઽસિ કિંકરાત્મજઃ
શંકરને સીધા જ પુછો, જેના તમે હવે દાસ છો; તમે બલિના પુત્ર છો, જે કૃષ્ણના ભક્તના સેવક છો.
ગોકુલે વૈશ્યપુત્રત્વં બ્રૂહિ ત્વં જ્ઞાનદુર્બલ । ભોજનં વેદવિહિતં શશ્વત્ક્ષત્ત્રિયવૈશ્યયોઃ
ગોકુલમાં વૈશ્યપુત્ર તરીકે જન્મ વિશે કહો, હે જ્ઞાનમાં નબળા; વેદોમાં જે ભોજન નિર્ધારિત છે, તે હંમેશા ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે જ છે.
દ્રોણઃ પ્રજાપતિઃ શ્રેષ્ઠા ધરા તસ્ય પ્રિયા સતી । પુત્રં ચ તપસા લેભે પરમાત્માનમીશ્વરમ્
દ્રોણ, શ્રેષ્ઠ પ્રજાપતિ, અને તેની પ્રિય પત્ની ધરાએ, તપસ્યા દ્વારા પરમાત્મા, ઈશ્વર તરીકે પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.
દ્રોણો નન્દો વૈશ્યરાજો યશોદા સા ધરા સતી । વૃષભાનસુતા રાધા સુદામ્નઃ શાપકારણાત્
દ્રોણ નંદ બન્યા, વૈશ્યરાજા; યશોદા એ ધરા, પવિત્ર પત્ની હતી. વૃષભાનુની પુત્રી રાધા, સુદામાની શાપના કારણે હતી.
ત્રિંશત્કોટિં ચ ગોપીનાં ગૃહીત્વા ભર્તુરાજ્ઞયા । પુણ્યં ચ ભારતં ક્ષેત્રં ગોલોકાદાજગામસા
પતિની આજ્ઞાથી, ત્રીસઠ કરોડ ગોપીઓને લઈને, તે ગોલોકથી પવિત્ર ભારતભૂમિ પર આવી.
તાભિઃ સાર્ધ સ રેમે ચ સ્વપત્નીભિર્મુદાઽન્વિતઃ । પાણિં જગ્રાહ રાધાયાઃ સ્વયં બ્રહ્મા પુરોહિતઃ
તે ગોપીઓ અને પોતાની પત્નીઓ સાથે આનંદપૂર્વક વિહાર કર્યો; બ્રહ્માએ પોતે પુરોહિત બની, કૃષ્ણે રાધાનો હાથ પકડી લીધો.
ગોપકોટિશ્ચ ગોલોકાદાજગામ્ મૃદાઽન્વિતા । તેજસા હરિતુલ્યાસ્તે પાર્ષદપ્રવરા હરેઃ
એક કરોડ ગોપો ગોલોકથી, ધરાને સાથે રાખીને આવ્યા; તેઓ તેજમાં હરિ સમાન અને હરિના શ્રેષ્ઠ સહચરો હતા.
ગોરક્ષણં હરેરેવ ગોપવેષસ્ય ચાઽઽત્મનઃ । ગોપાનાં શિશુરક્ષાર્થં માયેશસ્યાપિ માયયા
ગાયોની રક્ષા તો હરિએ જ, ગોપના રૂપે કરી; ગોપોના બાળકોની રક્ષા માટે, માયેશ પણ પોતાની માયાનો ઉપયોગ કર્યો.
પૂતના બલિકન્યા ચ ભગિની ચ તવાસુર । દૃષ્ટ્વા ચ વામનં વિન્ધ્યા ચકાર પુત્રમાનસમ્
પૂતના, બલિની પુત્રી અને તારી બહેન, હે અસુર, જ્યારે વિંધ્યમાં વામનને જોઈ, ત્યારે પુત્રની ઈચ્છા કરી.
એવંભૂતો યદિ મમ પુત્રો ભવતિ સાંપ્રતમ્ । સ્તનં દદામિ તનયં કૃત્વા વક્ષસિ સુન્દરમ્
જો આવો પુત્ર હવે મારો થાય, તો હું તેને પોતાનો સ્તન આપું, અને બાળકને પોતાના વક્ષ પર સુંદર બનાવી દઉં.
તસ્યાઃપૂર્ણં માનસં ચ ચકાર ભગવાન્પ્રભુઃ । સ્તનં દત્ત્વા ચ ગોલોકં યયૌ સા રત્નયાનતઃ
ભગવાને તેના મનની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી; સ્તન આપ્યા પછી, તે રત્નમય રથમાં બેસીને ગોલોકમાં ગઈ.
કુબ્જા સા ભગિની પૂર્વં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ । શ્રીરામં ચકમે કામાન્નામ્ના શૂર્પણખા સતી
એ કુબજ સ્ત્રી પહેલાં રાવણની દુષ્ટ બહેન હતી; કામવશ થઈ, શ્રીરામને ઈચ્છી, અને તેનું નામ શૂર્પણખા હતું.