બાણ ઉવાચ શૃણુ માતઃ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તાત મહેશ્વર । શૃણુ ભ્રાતર્ગણપતે શૃણુ ભ્રાતશ્ચ કાર્તિક
બાણે કહ્યું: મા, સાંભળ, હું કહું છું; પિતા મહેશ્વર, સાંભળો; ભાઈ ગણપતિ, સાંભળ; અને ભાઈ કાર્તિકેય, તું પણ સાંભળ.
શુભશુભં પ્રાક્તનેન પ્રાણિનાં કર્મિણાં તથા । કૃતકર્માતિરિક્તં ચ કાર્ય કેષાં ચ વર્તતે
પ્રાણીઓ પર જે સારા કે ખરાબ ફળ આવે છે, એ બધું તેમના પૂર્વકર્મથી જ થાય છે; જે કરવું બાકી છે, એ પણ કેટલાંક માટે રહે છે.
નાપ્રાપ્તકાલો મ્રિયતે વિદ્ધઃ શરશતૈરપિ । તૃણાગ્રેણાપિ સંસ્પૃષ્ટઃ પ્રાપ્તકાલો ન જીવતિ
જ્યારે સમય આવ્યો નથી, ત્યારે સો બાણ વાગે, તો પણ મરણ થતું નથી; પણ સમય આવી જાય ત્યારે ઘાસના પાનથી પણ સ્પર્શ થાય તો જીવતો રહેતો નથી.
યસ્માચ્ચ યસ્ય નિર્વાણં વિધાત્રા લિખિતં પુરા । તદેવ નિત્યં સત્યં ચ નિષેકઃ કેન વાર્યતે
જે મુક્તિ દરેક માટે સર્જનહાર દ્વારા પહેલેથી જ લખાઈ છે, એ જ સત્ય અને શાશ્વત છે; જે નિશ્ચિત થયું છે, તેને કોણ અટકાવી શકે?
સંગ્રામે કાતરો યો હિ નિષ્ફલં તસ્ય જીવનમ્ । જયી યશસ્ચ લભતે મૃતઃ સ્વર્ગં ચ ગચ્છતિ
યુદ્ધમાં જે ડરપોક હોય છે, તેનું જીવન વ્યર્થ જાય છે; જીતનારને યશ મળે છે અને જે મરે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે.
પ્રવિશ્ય કન્યાં ગૃહ્ણાતિ નગરં શિવરક્ષિતમ્ । પાર્વત્યા ચ ગણેશેન યુદ્ધેન બલિના તથા
એ શહેર, જે શિવ, પાર્વતી, ગણેશ અને બલવાન કાર્તિકેયે રક્ષાયું છે, તેમાં પ્રવેશી, કન્યાને ઝપટે છે—યુદ્ધ દ્વારા.
કો વા ગૃહ્ણાતિ કન્યાં ચ કસ્ય વા જીવિતસ્ય ચ । સગર્ભા તવ કન્યેતિ સભાયાં રક્ષકો વદેત્
કન્યાને કોણ પકડી શકે? જીવન પણ કોનું છે? જો તારી દીકરી ગર્ભવતી હોય, તો સભામાં રક્ષક એ વાત જાહેર કરે.
ઇતિ મે વજ્રતુલ્યં ચ શ્રુતિકૌટં પરં વચઃ । અતોઽનિરુદ્વં હત્વા ચ ઘાતયિષ્યામિ કન્યકામ્ અન્યથા જ્વલદગ્નૌ ચ ત્યક્ષ્યામિ ચ કલેવરમ્
મારા શબ્દો વજ્ર જેવાં મજબૂત અને અવગણવા અઘરા છે; એટલે, અનિરુદ્ધને મારીને હું કન્યાનો પણ અંત લાવીશ, નહિ તો જ્વલંત અગ્નિમાં પોતે કૂદી જઈશ.
કોટર્યુવાચ શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ માતાઽહં તેઽપિ ધર્મતઃ । તુરન્તેનાપિ પૃત્રેણ પિત્રોર્દુઃર્ખ પદે પદે
કોટરીએ કહ્યું: વત્સ, સાંભળ, હું પણ ધર્મ પ્રમાણે તારી માતા છું. પિતા જલદીમાં પણ માતા-પિતાને દરેક પગલે દુઃખ આપે છે.
કન્યા પરગૃહીતા સાઽપ્યન્યસ્મૈ દાતુમક્ષમા । શ્રીકૃષ્ણસ્યાપિ પૌત્રાય પ્રદ્યુમ્નસ્ય સુતાય ચ
કોઈ કન્યા એકવાર બીજાના ઘરમાં સ્વીકારાઈ જાય, તો તેને બીજાને આપી શકાય નહીં—even શ્રીકૃષ્ણના પૌત્ર કે પ્રદ્યુમ્નના પુત્રને પણ નહીં.
અનિરુદ્ધાય મહતે સ્વેચ્છયા દેહિ કન્યકામ્ । પૂતોઽસિ ભારતે વર્ષે સપ્તભિઃ પિતૃભિઃ સહ
મોટા અનિરુદ્ધને તારી ઈચ્છાથી કન્યા આપી દે. આ રીતે તું ભારતભૂમિમાં સાત પેઢી પિતૃઓ સાથે પવિત્ર થઈશ.
યૌતુકં દેહિ સર્વસ્વં યશસે મહસે ભુવિ । અન્યથા રણમધ્યે ચ ત્વાં હનિષ્યતિ માધવઃ
યશ અને મહાનતા માટે પાત્ર dowry પૂરું આપ. નહિંતર માધવ તને યુદ્ધના મેદાનમાં મારશે.
સુદશંનેન ચકેણ કો વા ત્વાં રક્ષિતું ક્ષમઃ । કોટરીવચનં શ્રુત્વા ચુકોપ દૈત્યપુંગવઃ
સુદર્શન ચક્ર સામે તને કોણ બચાવી શકે? કોઠરીના વચન સાંભળી દૈત્યમુખ્ય ગુસ્સે થઈ ગયો.
પ્રયયૌ રથમારુહ્ય યત્ર પૌત્રો હરેર્મુને । સ્કન્દઃ સેનાપતિર્ભૂત્વા પ્રયયૌ શંકરાજ્ઞયા
પછી તે રથ પર ચડીને હરિના પૌત્ર જ્યાં હતો ત્યાં ગયો. સ્કંદે સેના નાયક બની શંકરજીની આજ્ઞાએ રવાના થયો.
બાણઃ સ્વસ્ત્યયનં ચક્રે ગણેશશ્ચ શિવઃ સ્વયમ્ । બાણં શુભાશિષં ચક્રે પાર્વતી કોટરી તથા
બાણે શુભ કાર્ય કર્યું, ગણેશ અને શિવે પણ તેને આશીર્વાદ આપ્યા. પાર્વતી અને કોઠરીએ પણ બાણને શુભકામનાઓ આપી.
અષ્ટૌ ચ ભૈરવાશ્ચૈવ રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવ તે । સર્વે યુદ્ધાય હન્તારો બભૂવુઃ શસ્ત્રપાણયઃ
અઠવાડિયા ભૈરવો અને અગિયાર રુદ્ર—all શસ્ત્રો હાથમાં લઈને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
એતસ્મિન્નન્તરે દૂતોઽપ્યનિરુદ્ધમુવાચ હ । પાર્વત્યા પ્રેરિતશ્ચૈવ બાણપત્ન્યા ચ સત્વરમ્
એ સમયે પાર્વતી અને બાણપત્ની દ્વારા તરત મોકલેલો દૂત અનિરુદ્ધ પાસે ગયો અને સંદેશ આપ્યો.
દૂત ઉવાચ અનિરુદ્ધોત્તિષ્ઠ ભદ્રં પાર્વતીવચનં શૃણુ । ભવ સાંનાહિકો વત્સ કુરુ યુદ્ધં બહિર્ભવ
દૂતે કહ્યું: અનિરુદ્ધ, ઉઠ, સર્વ શુભ થાય. પાર્વતીના વચન સાંભળ. વત્સ, શસ્ત્ર ધારણ કર અને યુદ્ધ માટે બહાર નીકળ.
ભીતોષા રુદતી ત્રસ્તા સસ્માર પાર્વતીં સતીમ્ । રક્ષ રક્ષ મહામાયે મત્પ્રણેશ્વરમીપ્સિતમ્
ભયભીત ઉષાએ રડીને સત્પાર્વતીને યાદ કરી: 'મહામાયે, મારા મનપસંદ સ્વામીની રક્ષા કર, રક્ષા કર!'
અભેયેઽપ્યભયં દેહિ સંગ્રામે ઘોરદારુણે । ત્વમેવ જગતાં માતા સ્નેહસ્તે સર્વતઃ સમઃ
મોટા ભયમાં પણ સુરક્ષા આપ, ભયાનક યુદ્ધમાં પણ. તું જ જગતની માતા છે, તારો સ્નેહ બધાને સમાન છે.
અથાનિરુદ્ધઃ સંનાહી શસ્ત્રપાણિર્બભૂવ હ । ઊષાદત્તં રથં પ્રાપ્ય ચકારાઽઽરોહણં મુદા
પછી અનિરુદ્ધે શસ્ત્ર ધારણ કર્યા. ઉષાએ આપેલો રથ પામી આનંદથી તે ચઢ્યો.
બહિઃ સંભૂય શિબિરાદ્દદર્શ બાણમીશ્વરઃ । સાંનાહિકં શસ્ત્રપાણિં રક્તાસ્યલોચનં પરમ્
શિબિરની બહાર આવીને સ્વામી બાણને જોયો—યુદ્ધ માટે તૈયાર, શસ્ત્રો સાથે, લાલ મોઢું અને આંખો, ખૂબ ભયાનક.
દૃષ્ટ્વાઽનિરુદ્ધં બાણશ્ચ તમુવાચ રુષાઽન્વિતઃ । ઘોરસંગ્રામમધ્યે ચ વિષોક્તિં પ્રજ્વલન્નિવ
અનિરુદ્ધને જોઈ બાણ ગુસ્સાથી બોલ્યો—ભયાનક યુદ્ધમાં તે ક્રોધથી ધધકી રહ્યો હતો.
બાણ ઉવાચ અયે વીર મહાદુષ્ટ નીતિશાસ્ત્રવિવર્જિત । ચન્દ્ર વંશકુલાઙ્ગાર પુણ્યક્ષેત્રેઽયશસ્કર
બાણે કહ્યું: અરે વીર, તું મહા દુષ્ટ છે, નીતિશાસ્ત્રથી રહિત છે. ચંદ્રવંશનું કલંક, પુણ્યભૂમિમાં અપયશ લાવનાર.
પિતા તે શમ્બરં હત્વા જગ્રાહ તસ્ય કામિનીમ્ । તતો જાતો ભવનેવ નિરોધં સ્વકુલક્ષમમ્
તારા પિતાએ શમ્બરને મારી તેની પ્રિય સ્ત્રીને લઈ લીધી; એ રીતે તું ઘરમાં જન્મ્યો, પણ આ વર્તન કુળને યોગ્ય નથી.
પિતામહો વાસુદેવો મથુરાયાં ચ ક્ષત્રિયઃ । ગોકુલે વૈશ્યપુત્રશ્ચ નામ્ના ચ નન્દનન્દનઃ
તારા પિતામહ વસુદેવ મથુરામાં ક્ષત્રિય હતા; ગોકુલમાં તેઓ વૈશ્યપુત્ર હતા, નામે નંદનંદન.
વૃન્દાવને ચ ગોપસ્ય નન્દસ્ય પશુરક્ષકઃ । સાક્ષાજ્જારશ્ચ ગોપીનાં દુષ્ટઃ પરમલમ્પટઃ
વૃંદાવનમાં, ગોપ નંદના પશુઓની રક્ષા કરતો હતો; એ જ સાચે ગોપીઓનો પરપુરુષ પ્રેમી, દુષ્ટ અને અતિ લંપટ હતો.
જઘાન પૂતનાં સદ્યો નારીઘાતી હ્યધાર્મિકઃ । આગત્ય મથુરાં કુબ્જાં જઘાન મૈથુનેન ચ
પોતાનાં પાપી અને સ્ત્રીહંતક પૂતનાને તરત જ મારી નાખી; પછી મથુરામાં આવીને કુબજાને ભોગવીને જીતેલી.
દુર્બલં નરકં હત્વા સ્ત્રીસમૂહં મનોહરમ્ । જગ્રાહ યોનિલુબ્ધશ્ચ સ્વપુત્રમતિનિષ્ઠુરઃ
નબળા નરકાસુરને મારીને, સુંદર સ્ત્રીઓના ટોળાને પોતાના માટે પકડી લીધા; અને પોતાના પુત્ર પ્રત્યે પણ બહુ કઠોર રહ્યો.
ભીષ્મકં માનવં જિત્વા તત્પુત્રં ચાપિ દુર્બલમ્ । જગ્રાહ કન્યકાં તસ્ય દેવયોગ્યાં ચ રુક્મિણીમ્
ભીષ્મક અને તેના નબળા પુત્રને હરાવીને, દેવોને પણ યોગ્ય એવી તેની પુત્રી રુક્મિણીને લઈ ગયો.