રથમારોહયામાસ નિદ્વિતં બાલકં મુદા । સા મનોયાયિની ભદ્રા ગૃહીત્વા બાલકં મુને
એ ખુશીથી ઊંઘેલા બાલકને રથ પર બેસાડ્યો; મનથી જ જવા વાળી ભદ્રાએ એ બાલકને લઈ લીધો, મુનિ.
મુહૂર્તાચ્છોણિતપુરં કૃત્વા શઙ્ખધ્વનિં યયૌ । અથાઽઽશ્રમાભ્યન્તરે ચ રુરુદુઃ સર્વયોષિતઃ
થોડા જ ક્ષણે શંખનાદ કરીને એ શોણિતપુર પહોંચી ગઈ; પછી આશ્રમમાં બધી સ્ત્રીઓ રડવા લાગી.
અહો બાણહરો વત્સઃ ક્વગતઃ પ્રાણવલ્લભઃ । કૃષ્ણસ્તાશ્ચ સમાશ્વાસ્ય સર્વજ્ઞઃ સર્વતત્ત્વવિત્
'અરે, બાણનો લાડકવાયો દીકરો, આપણા પ્રાણપ્રિય ક્યાં ગયો?' કૃષ્ણજી, સર્વજ્ઞ અને સર્વતત્વ જાણનારા, બધાને શાંત કર્યા.
સામ્બકામબલૈઃ સાર્ધ કૃષ્ણાઃ સાત્યકિના તથા । ગૃહીત્વા ગાનુડં વીરં રથમારુહ્ય સત્વરઃ
સાંબ, કામબલા અને સાત્યકી સાથે કૃષ્ણજી, વીર ગાણુડને લઈને, ઝડપથી રથ પર ચડી બેઠા.
સુદર્શનં પાઞ્ચજન્યં પદ્મં કૌમોદકીં ગદામ્ । પશ્ચાદ્યાસ્યતિદેવેશો નગરં શોણિતં તથા
દેવોના સ્વામી પછી શોણિતનગરમાં સુદર્શન, પાંજજન્ય, કમળ, કૌમોદકી અને ગદા લઈને પહોંચશે.
સગણૈઃશંકેરણૈવ પાર્વત્યા પરિરક્ષિતમ્ । અથ સા યોગિની ધન્યા પુણ્યા માન્યા ચ યોષિતામ્
પાર્વતીની રક્ષા હેઠળ, શંકર પોતે પોતાના સંગાથીઓ સાથે ત્યાં આવ્યા. ત્યારબાદ, તે યોગિની, જે સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પુણ્યવંતી અને માન્ય હતી,
શિષ્યા દુર્વાસસઃ શાન્તા સિદ્ધયોગેન સિદ્ધિદા । બારકં બોધયામાસ રુદન્તં માતરં સ્મરન્
દુર્વાસાના શિષ્યા શાંતા, યોગસિદ્ધિથી સિદ્ધિ આપનારી, રડતા બારકાને, જે માતાને યાદ કરી રહ્યો હતો, જાગૃત કરી.
સ્નાપયિત્વા દદૌ તસ્મૈ માલ્યચન્દનભૂષણમ્ । કૃત્વા સુવેષં બાલસ્ય કન્યાન્તઃ પુરમીપ્સિતમ્
તેણે તેને સ્નાન કરાવી, માળા, ચંદન અને આભૂષણ આપ્યાં; બાળકને સુંદર રીતે શણગારી, તેને કન્યાના ઇચ્છિત અંતઃપુરમાં લઈ ગઈ.
ચક્રે પ્રવેશં યોગેન રક્ષકૈશ્ચાપિ રક્ષિતમ્ । તામૂષાં નિદ્રિતાં દૃષ્ટ્વા નિરાહારાં કૃશોદરીમ્
યોગબળથી અને રક્ષકોની રક્ષા હેઠળ, તેણે બારકાને અંદર પ્રવેશ અપાવ્યો; ત્યાં ઊષાને, જે ઉપવાસમાં, પાતળી કમરે અને ઊંઘમાં હતી, જોઈ.
શીઘ્રં ચ બોધયામાસ સખીભિઃ પરિરક્ષિતામ્ । ઊષાં કૃત્વા ચ સુસ્નાતાં વસ્ત્રભૂષણભૂષિતામ્
તેણે તરત જ સખીઓથી રક્ષિત ઊષાને જાગૃત કરી; ઊષાને સારી રીતે સ્નાન કરાવી, વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શણગારી.
વસ્ત્રૈર્માલ્યૈશ્ચન્દનૈશ્ચ સિન્દૂરપત્રકૈઃ શુભૈઃ । દ્વયોઃ સંભાષણં તત્ર માહેન્દ્રે ચ શુભક્ષણે
વસ્ત્રો, માળાઓ, ચંદન અને શુભ સિંદૂરપત્રોથી શોભિત કરીને, ત્યાં શુભ ક્ષણે બંને વચ્ચે વાતચીત થઈ.
કારયામાસ ગુપ્ત્યા ચ સખીનાં સંમતેન ચ । પતિવ્રતા પતિં દૃષ્ટ્વા સા રેમે વિગતજ્વરા
સખીઓની સંમતિ અને ગુપ્ત રીતે તેમનો મેળાપ કરાવ્યો; પતિવ્રતા પત્નીએ પતિને જોઈને, દુઃખ વિના આનંદ માણ્યો.
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન તામુવાહ સ્મરાત્મજઃ । રતિર્બભૂવ સુચિરમુભયોઃ સુખકારણમ્
ગાંધીર્વ વિવાહથી સ્મરપુત્રએ ઊષાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી; બંનેનો મિલન લાંબા સમય સુધી આનંદદાયક રહ્યો.
દિવાનિશં ન બુબુધે સ્મરપુત્રઃ સ્મરાતુરઃ । ઊષા કામાતુરા પ્રૌઢા નવોઢા નવસંગમાત્
દિવસ-રાત સ્મરપુત્ર પ્રેમમાં મગ્ન રહી, કંઈ જ જાણતો ન હતો; ઊષા, નવી વહુ અને પ્રૌઢા, તાજા મિલનથી કામાસક્ત હતી.
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ પુંસશ્ચ સ્પર્શમાત્રેણ કામુકી । એવં નિત્યં ચ રહસિ સંગમઃ સુમનોહરઃ બભૂવ સુચિરં વિપ્ર રાજા શુશ્રાવ રક્ષકાત્
માત્ર સ્પર્શથી જ કામુક ઊષા બેભાન થઈ જતી; એમ ગુપ્ત રીતે તેમનો મનોહર મિલન લાંબા સમય સુધી ચાલ્યો, અને રાજાએ રક્ષક પાસેથી આ વાત સાંભળી.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદાનાo ઊષાનિરુદ્ધયોઃ સંગમે ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડના નારદવર્ણિત ઊષા-અનિરુદ્ધના મિલન વિષયક ચૌદશો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
અથ પઞ્ચદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ અથ ભીતા રક્ષકાસ્તે સમૂતુર્બાણમીશ્વરમ્ । સ્કન્દં ગણેશં દુર્ગાં ચ દણ્ડવત્પ્રણિપત્ય ચ
હવે પંદરમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણે કહ્યું: ત્યારબાદ ડરાયેલા રક્ષકો બાણના દરબારમાં ભેગા થયા; તેમણે સ્કંદ, ગણેશ અને દુર્ગાને દંડવત્ પ્રણામ કર્યા.
રક્ષકા ઊચુઃ અહો દુષ્ટશ્ચ કાલોઽયમતીવ દુરતિક્રમઃ । સ્વતન્ત્રા બાલિકા પ્રૌઢા પતિમિચ્છતિ સાંપ્રતમ્
રક્ષકોએ કહ્યું: અરે! આ દુષ્ટ સમય બહુ જ મુશ્કેલ છે; હવે અમારી કન્યા પ્રૌઢ થઈ પોતાના ઇચ્છાથી પતિ ઇચ્છે છે.
અસઙ્ગસંગમં નાથ સાધૂનાં દુઃખકારણમ્ । સંસર્ગજા ગુણા દોષા ભવન્તિ સતતં નૃણામ્
હે સ્વામી, અસંગ મિલન સજ્જનો માટે દુઃખનું કારણ બને છે; સંગથી સદા માણસોમાં ગુણ અને દોષ ઊભા થાય છે.
ચિત્રલેખા સ્વયં દૂતી સમાનીય પરં વરમ્ । રણશૂરં મહાવીરં નૃપેન્દ્રં ચ મહારથમ્
ચિત્રલેખાએ પોતે દૂત બની, ઉત્તમ વર લાવ્યો—યુદ્ધવીર, મહાન વીર, રાજા અને શક્તિશાળી રથસ્વાર.
યુવાનં વ્યાધિહીનં ચ કન્દર્પાદપિ સુન્દરમ્ । સંભોગં કારયામાસ બુબુધે ન દિવાનિશમ્
યુવાન, રોગરહિત અને કામદેવ કરતા પણ સુંદર, એમનો મિલન ચિત્રલેખાએ કરાવ્યો; એ દિવસ-રાત જાણતો જ ન હતો.
સાંપ્રતં તવ કન્યા સાઽપ્યૂષાગર્ભવતી સતી । કુલજા કુલયોશ્ચૈવ તપ્તાઙ્ગારસ્વરૂપિણી
હવે, હે સ્વામી, તમારી દીકરી ઊષા ગર્ભવતી છે; કુળવંતી અને કુળજાત, તે તપતા અંગારા જેવી છે.
દૌહિત્રો વાઽપિ દૌહિત્રી બભુવ સાંપ્રતં તવ। કન્યાં પશ્ય મહાપ્રૌઢાં નગરીં નાગરાન્વિતામ્
હવે તારી દોહિત્રી પુખ્ત યુવાન કન્યા બની છે; એ મહાન શોભાવાળી, શહેર અને નાગરો સાથે સજ્જ કન્યાને જોઈ.
નખવિક્ષતસર્વાઙ્ગીં વરાધીનાં ચ ચઞ્ચલામ્ । પુંસશ્ચ સઙ્ગિરીં શશ્વદ્રહસ્યે રતિસઙ્ગિનીમ્
એના આખા શરીર પર નખના નિશાન છે; એ પસંદ કરેલા વર પર આધાર રાખે છે, ચંચળ છે અને પુરુષ સાથે ગુપ્ત મિલન માટે હંમેશા આતુર રહે છે.
સસ્મિતાં સકટાક્ષાં ચ ચ़ઞ્ચલેક્ષણવીક્ષતામ્ । એવં શ્રુત્વા લજ્જિતશ્ચ બાણસ્તત્ર ચુકોપ હ
એ હસે છે, કટાક્ષ કરે છે અને ચંચળ દ્રષ્ટિથી જુએ છે; આ સાંભળીને બાણ લજ્જિત થયો અને ત્યાં ગુસ્સે થયો.
યુદ્ધાય ચ મતિં ચક્રે વારિતઃ શભુના ભૃશમ્ । વારિતશ્ચ ગણેશેન સ્કન્દેન શિવયા તથા
એ યુદ્ધ કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, પણ શંભુએ તેને મજબૂતીથી અટકાવ્યો; ગણેશ, સ્કંદ અને શિવાએ પણ તેને રોક્યો.
ભૈરવ્યા ભદ્રકાલ્યા ચ યોગિનીભિશ્ચ સંતતમ્ । અષ્ટભિર્ભૈરવૈશ્ચૈવ રુદ્રૈરેકાદશાત્મકૈઃ
ભૈરવી, ભદ્રકાળી, યોગિનીઓ, આઠ ભૈરવો અને અગિયાર રુદ્રોએ સતત તેને અટકાવ્યો.
ભૂતૈઃ પ્રેતૈશ્ચ કૂષ્માણ્ડૈર્વેતાલૈર્બ્રહ્મરાક્ષસૈઃ । યોસીન્દ્રૈરપિ સિદ્ધેન્દ્રૈ રુદ્રૈશ્ચણ્ડાદિભિસ્તથા
ભૂત, પ્રેત, કુસ્માંડ, વેતાળ, બ્રહ્મરાક્ષસ, યોગી અને સિદ્ધોના સ્વામી, તથા ચંડાદિ ભયાનક રુદ્રોએ પણ તેને રોક્યો.
કોટર્યા પ્રામદેવ્યા ચ યથા માત્રા હિતાય ચ । ઉવાચ શંકરો બાણં મૂઢં પણ્ડિતમાનિનમ્ હિતં સત્યં નીતિશાસ્ત્રં પરિણામસુખાવહમ્
કોટરી, પ્રામદેવી અને તેની માતાએ પણ તેના હિત માટે કહ્યું; ત્યારે શંકરે, પોતાને બુદ્ધિશાળી માને છે એવો મૂર્ખ બાણને, હિત, સત્ય અને સુખ આપતી નીતિશાસ્ત્રની વાતો કહી.
મહાદેવ ઉવાચ શૃણુ બાણ પ્રવક્ષ્યામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્ । ભુવો ભારાવતરણે ભારતે સ્વયમીશ્વરઃ
મહાદેવ બોલ્યા: બાણ, સાંભળ, હું તને આ પ્રાચીન વાર્તા કહું છું; જ્યારે ધરતીનો ભાર ઉતારવાનો હતો, ત્યારે ભગવાને પોતે ભારતમાં અવતાર લીધો.