સર્વં જ્ઞાત્વા ચ સર્વજ્ઞો ભગવાન્હરિરીશ્વરઃ । સ્વપ્ને સુવેષં પુરુષં દર્શયામાસ કન્યાકામ્
બધું જાણનારા, સર્વજ્ઞ ભગવાન હરિએ, ઇચ્છાવાળી કન્યાને સ્વપ્નમાં સુંદર વેશવાળો પુરુષ દેખાડ્યો.
સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા યુવાનં યુવાતી સતી । પરમેચ્છા ભવેત્તસ્યા ધર્મભીત્યા નિવર્તતે
સુંદર યુવાનને જોઈને, યુવાન સતી કન્યાના મનમાં પ્રબળ ઇચ્છા જાગે છે, પણ ધર્મના ભયથી એ પોતાને રોકે છે.
સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા પુંશ્ચલી પાપવંશજા । ત્યેજેન્નિદ્રાં ચ સ્વાહારં પતિં પુત્રં ધનં ગૃહમ્
પણ પાપી વંશની દુષ્ટ સ્ત્રી જો સુંદર પુરુષને જુએ, તો એ ઊંઘ, પોતાનું ખોરાક, પતિ, પુત્ર, ધન અને ઘર બધું છોડી દે છે.
ચેતનં ગૃહકાર્ય ચ કુલલજ્જાં કુલદ્વયમ્ । યુવાનં રતિશૂરં ચાપ્યતિનીચ ન હિ ત્યજેત્
એવો સ્ત્રી પોતાનું સમજણ, ઘરકામ, કુટુંબની લાજ, બંને કુળનો માન બધું છોડી દે છે; પણ યુવાન રતિશૂર પ્રેમીને તો અતિ નીચ સ્ત્રી પણ કદી છોડતી નથી.
ત્યજેજ્જાતિં ચ ધર્મં ચ પ્રાણાંશ્ચ પરિણામતઃ । તસ્માત્પ્રાજ્ઞઃ પ્રયત્નેન પ્રાણેભ્યો યુવતીં સદા
એ જાત, ધર્મ અને અંતે તો પોતાનો જીવ પણ છોડી શકે છે; એટલે જ બુદ્ધિશાળી માણસે હંમેશા યુવતીનું પોતાના જીવથી પણ વધારે રક્ષણ કરવું જોઈએ.
પરિરક્ષેચ્ચ સતતં માયાયુક્તાં ન વિશ્વસેત્ । હૃદયં ક્ષુરધારાભં નારીણાં મધુરં વચઃ
માયાવાળી યુવતી પર કદી વિશ્વાસ ન કરવો, હંમેશા તેનું રક્ષણ કરવું; સ્ત્રીઓના વચન તો મીઠાં હોય છે, પણ હૃદય તો કટારી જેવું તીખું હોય છે.
તાસાં મનો ન જાનન્તિ સન્તો વેદાશ્ચ વૈદિકા । પ્રયાતુ દ્વારકાં સદ્યાશ્ચિત્રલેખા સુયોગિનીં
સ્ત્રીઓના મનને તો વિદ્વાન અને વેદજ્ઞ પણ ઓળખી શકતા નથી; હવે ચિત્રલેખા, સુપટુ યોગિની, તરત દ્વારકા જાય.
અનિરુદ્ધં સમાહર્તું પ્રમાત્તમવલીલયા । ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવો ગણેશં તમુવાચ હ
અનિરુદ્ધ, જે બેધ્યાન અને મોહમાં પડ્યો છે, તેને લાવવા માટે; આવું સાંભળીને મહાદેવજીએ ગણેશજીને કહ્યું.
ન શ્રુણોતિ યથા બાણઃ શુભકાર્યં તથા કુરુ । ચિત્રલેખા યયૌ તુર્ણં દ્વારકાભવનં હરેઃ
જેમ બાણ સારા કામની વાત સાંભળતો નથી, તેમ જ તું પણ કર; ચિત્રલેખા ઝડપથી દ્વારકામાં હરિજીના ઘેર પહોંચી.
સર્વેષામપિ દુર્લઙ્ધ્યં લીલયા પ્રવિવેશ સા । નિદ્રિતં ચાનિરુદ્ધં ચ સમાહૃત્ય ચ યોગતઃ
જ્યાં બધાને જવું અશક્ય હતું, ત્યાં એ સહેલાઈથી પહોંચી ગઈ; યોગબળથી ઊંઘેલા અનિરુદ્ધને બહાર લાવી લીધા.
રથમારોહયામાસ નિદ્વિતં બાલકં મુદા । સા મનોયાયિની ભદ્રા ગૃહીત્વા બાલકં મુને
એ ખુશીથી ઊંઘેલા બાલકને રથ પર બેસાડ્યો; મનથી જ જવા વાળી ભદ્રાએ એ બાલકને લઈ લીધો, મુનિ.
મુહૂર્તાચ્છોણિતપુરં કૃત્વા શઙ્ખધ્વનિં યયૌ । અથાઽઽશ્રમાભ્યન્તરે ચ રુરુદુઃ સર્વયોષિતઃ
થોડા જ ક્ષણે શંખનાદ કરીને એ શોણિતપુર પહોંચી ગઈ; પછી આશ્રમમાં બધી સ્ત્રીઓ રડવા લાગી.
અહો બાણહરો વત્સઃ ક્વગતઃ પ્રાણવલ્લભઃ । કૃષ્ણસ્તાશ્ચ સમાશ્વાસ્ય સર્વજ્ઞઃ સર્વતત્ત્વવિત્
'અરે, બાણનો લાડકવાયો દીકરો, આપણા પ્રાણપ્રિય ક્યાં ગયો?' કૃષ્ણજી, સર્વજ્ઞ અને સર્વતત્વ જાણનારા, બધાને શાંત કર્યા.
સામ્બકામબલૈઃ સાર્ધ કૃષ્ણાઃ સાત્યકિના તથા । ગૃહીત્વા ગાનુડં વીરં રથમારુહ્ય સત્વરઃ
સાંબ, કામબલા અને સાત્યકી સાથે કૃષ્ણજી, વીર ગાણુડને લઈને, ઝડપથી રથ પર ચડી બેઠા.
સુદર્શનં પાઞ્ચજન્યં પદ્મં કૌમોદકીં ગદામ્ । પશ્ચાદ્યાસ્યતિદેવેશો નગરં શોણિતં તથા
દેવોના સ્વામી પછી શોણિતનગરમાં સુદર્શન, પાંજજન્ય, કમળ, કૌમોદકી અને ગદા લઈને પહોંચશે.
સગણૈઃશંકેરણૈવ પાર્વત્યા પરિરક્ષિતમ્ । અથ સા યોગિની ધન્યા પુણ્યા માન્યા ચ યોષિતામ્
પાર્વતીની રક્ષા હેઠળ, શંકર પોતે પોતાના સંગાથીઓ સાથે ત્યાં આવ્યા. ત્યારબાદ, તે યોગિની, જે સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પુણ્યવંતી અને માન્ય હતી,
શિષ્યા દુર્વાસસઃ શાન્તા સિદ્ધયોગેન સિદ્ધિદા । બારકં બોધયામાસ રુદન્તં માતરં સ્મરન્
દુર્વાસાના શિષ્યા શાંતા, યોગસિદ્ધિથી સિદ્ધિ આપનારી, રડતા બારકાને, જે માતાને યાદ કરી રહ્યો હતો, જાગૃત કરી.
સ્નાપયિત્વા દદૌ તસ્મૈ માલ્યચન્દનભૂષણમ્ । કૃત્વા સુવેષં બાલસ્ય કન્યાન્તઃ પુરમીપ્સિતમ્
તેણે તેને સ્નાન કરાવી, માળા, ચંદન અને આભૂષણ આપ્યાં; બાળકને સુંદર રીતે શણગારી, તેને કન્યાના ઇચ્છિત અંતઃપુરમાં લઈ ગઈ.
ચક્રે પ્રવેશં યોગેન રક્ષકૈશ્ચાપિ રક્ષિતમ્ । તામૂષાં નિદ્રિતાં દૃષ્ટ્વા નિરાહારાં કૃશોદરીમ્
યોગબળથી અને રક્ષકોની રક્ષા હેઠળ, તેણે બારકાને અંદર પ્રવેશ અપાવ્યો; ત્યાં ઊષાને, જે ઉપવાસમાં, પાતળી કમરે અને ઊંઘમાં હતી, જોઈ.
શીઘ્રં ચ બોધયામાસ સખીભિઃ પરિરક્ષિતામ્ । ઊષાં કૃત્વા ચ સુસ્નાતાં વસ્ત્રભૂષણભૂષિતામ્
તેણે તરત જ સખીઓથી રક્ષિત ઊષાને જાગૃત કરી; ઊષાને સારી રીતે સ્નાન કરાવી, વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શણગારી.
વસ્ત્રૈર્માલ્યૈશ્ચન્દનૈશ્ચ સિન્દૂરપત્રકૈઃ શુભૈઃ । દ્વયોઃ સંભાષણં તત્ર માહેન્દ્રે ચ શુભક્ષણે
વસ્ત્રો, માળાઓ, ચંદન અને શુભ સિંદૂરપત્રોથી શોભિત કરીને, ત્યાં શુભ ક્ષણે બંને વચ્ચે વાતચીત થઈ.
કારયામાસ ગુપ્ત્યા ચ સખીનાં સંમતેન ચ । પતિવ્રતા પતિં દૃષ્ટ્વા સા રેમે વિગતજ્વરા
સખીઓની સંમતિ અને ગુપ્ત રીતે તેમનો મેળાપ કરાવ્યો; પતિવ્રતા પત્નીએ પતિને જોઈને, દુઃખ વિના આનંદ માણ્યો.
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન તામુવાહ સ્મરાત્મજઃ । રતિર્બભૂવ સુચિરમુભયોઃ સુખકારણમ્
ગાંધીર્વ વિવાહથી સ્મરપુત્રએ ઊષાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી; બંનેનો મિલન લાંબા સમય સુધી આનંદદાયક રહ્યો.
દિવાનિશં ન બુબુધે સ્મરપુત્રઃ સ્મરાતુરઃ । ઊષા કામાતુરા પ્રૌઢા નવોઢા નવસંગમાત્
દિવસ-રાત સ્મરપુત્ર પ્રેમમાં મગ્ન રહી, કંઈ જ જાણતો ન હતો; ઊષા, નવી વહુ અને પ્રૌઢા, તાજા મિલનથી કામાસક્ત હતી.
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ પુંસશ્ચ સ્પર્શમાત્રેણ કામુકી । એવં નિત્યં ચ રહસિ સંગમઃ સુમનોહરઃ બભૂવ સુચિરં વિપ્ર રાજા શુશ્રાવ રક્ષકાત્
માત્ર સ્પર્શથી જ કામુક ઊષા બેભાન થઈ જતી; એમ ગુપ્ત રીતે તેમનો મનોહર મિલન લાંબા સમય સુધી ચાલ્યો, અને રાજાએ રક્ષક પાસેથી આ વાત સાંભળી.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદાનાo ઊષાનિરુદ્ધયોઃ સંગમે ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડના નારદવર્ણિત ઊષા-અનિરુદ્ધના મિલન વિષયક ચૌદશો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
અથ પઞ્ચદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ અથ ભીતા રક્ષકાસ્તે સમૂતુર્બાણમીશ્વરમ્ । સ્કન્દં ગણેશં દુર્ગાં ચ દણ્ડવત્પ્રણિપત્ય ચ
હવે પંદરમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણે કહ્યું: ત્યારબાદ ડરાયેલા રક્ષકો બાણના દરબારમાં ભેગા થયા; તેમણે સ્કંદ, ગણેશ અને દુર્ગાને દંડવત્ પ્રણામ કર્યા.
રક્ષકા ઊચુઃ અહો દુષ્ટશ્ચ કાલોઽયમતીવ દુરતિક્રમઃ । સ્વતન્ત્રા બાલિકા પ્રૌઢા પતિમિચ્છતિ સાંપ્રતમ્
રક્ષકોએ કહ્યું: અરે! આ દુષ્ટ સમય બહુ જ મુશ્કેલ છે; હવે અમારી કન્યા પ્રૌઢ થઈ પોતાના ઇચ્છાથી પતિ ઇચ્છે છે.
અસઙ્ગસંગમં નાથ સાધૂનાં દુઃખકારણમ્ । સંસર્ગજા ગુણા દોષા ભવન્તિ સતતં નૃણામ્
હે સ્વામી, અસંગ મિલન સજ્જનો માટે દુઃખનું કારણ બને છે; સંગથી સદા માણસોમાં ગુણ અને દોષ ઊભા થાય છે.
ચિત્રલેખા સ્વયં દૂતી સમાનીય પરં વરમ્ । રણશૂરં મહાવીરં નૃપેન્દ્રં ચ મહારથમ્
ચિત્રલેખાએ પોતે દૂત બની, ઉત્તમ વર લાવ્યો—યુદ્ધવીર, મહાન વીર, રાજા અને શક્તિશાળી રથસ્વાર.