રત્નકેયુરવલયરત્નમઞ્જીરરઞ્જિતમ્ । રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાજિતમ્
તે યુવાનના હાથમાં રત્નના કડાં, હાથકડી અને પગમાં પાયલ પહેરેલી હતી, અને તેના ગાલે રત્નના સુંદર કાનના કુંડળ ઝગમગતા હતા.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં ભૂષિતં પીતવાસસા । સુચારુમાલતીમાલ્યવક્ષઃ સ્થલસમુજ્જ્વલમ્
તેના આખા શરીરે ચંદન લગાવેલું હતું, પીળા કપડાં પહેરેલા હતા અને તેની છાતી પર તાજી માળતીની સુંદર વણાવેલી માળા શોભી રહી હતી.
શયાનં રત્નપર્યઙ્કે પુષ્પચન્દનચર્ચિતે । તં દૃષ્ટ્વા સહસા સાધ્વી તન્મૂલં પ્રયયૌ મુદા
તે રત્નશયનપથ પર સુતો હતો, આસપાસ ફૂલ અને ચંદનનો સુગંધ હતો; તેને અચાનક જોઈને, સતી સ્ત્રીએ આનંદપૂર્વક તેની પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
ઉવાચ મધુરં સાધ્વી હૃદયેન વિદૂયતા । કામાત્મજપ્રિયા કાન્તા કામબાણપ્રપીડિતા
હૃદયમાં ઉથલપાથલ અનુભવી, સતી સ્ત્રીએ મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી; તે પ્રેમથી વ્યાકુળ હતી, અને કામદેવના પુત્રને ખૂબ જ પ્રિય હતી.
ઊષોવાચ કસ્ત્વં કામુક ભદ્રં તે માં ભજસ્વ સ્મરાતુરામ્ । અતિપ્રૌઢાં નવોઢાં ચ નવસંગમલાલસામ્
ઊષાએ કહ્યું: 'તમે કોણ છો, હે પ્રેમાળ? તમારું કલ્યાણ થાય! હું પ્રેમથી તપાઈ રહી છું, નવી-નવેલી અને મિલન માટે આતુર છું, મને સ્વીકારો.'
તવાનુરક્તાં ભક્તાં ચ ગાન્ધર્વેણ સમુદ્વહ । વિવાહાષ્ટપ્રકારેષુ ગાન્ધર્વઃ સુલભો નૃણામ્
'હું તમારી પ્રત્યે પ્રેમથી જોડાઈ ગઈ છું અને ભક્તિપૂર્વક તમારું વરદાન માગું છું; ગાંધર્વ વિધિથી મારો લગ્ન કરો, કારણ કે આઠ પ્રકારના લગ્નોમાંથી ગાંધર્વ લગ્ન પુરુષો માટે સહેલું છે.'
અનુરક્તાં પ્રિયાં પ્રાપ્ય ત્યજેદ્યઃ કપટી પુમાન્ । તસ્માદ્યાતિ મહાલક્ષ્મીઃ શાપં દત્ત્વા સુદારુણમ્
'જે પુરુષ પ્રેમાળ અને ભક્તિભરી પ્રિયાને પામ્યા પછી પણ છેતરપિંડીથી તેને ત્યાગે છે, તેને મહાલક્ષ્મી પોતે ભયાનક શાપ આપે છે.'
પુમાનુવાચ અહં કૃષ્ણસ્ય પૌત્રશ્ચ કામદેવાત્મજઃ સ્વયમ્ । કથં ગૃહ્ણામિ ત્વાં કાન્તે તયોરનુમતિં વિના
તે યુવાને કહ્યું: 'હું કૃષ્ણનો પૌત્ર અને કામદેવનો પુત્ર છું; હે સુંદર, બંનેની મંજૂરી વિના હું તમને કેવી રીતે સ્વીકારી શકું?'
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ પુમાનન્તર્ધાનં ચકાર સઃ । કામેન વ્યાકુલા કાન્તા ન દૃષ્ટ્વા કાન્તમીપ્સિતમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી તે યુવાન અદૃશ્ય થઈ ગયો; પ્રેમથી વ્યાકુળ થયેલી પ્રિયાએ પોતાના મનગમતા પ્રિયતમને જોઈ શક્યા નહીં.
નિદ્રાં ત્યક્ત્વા સમુત્થાય તલ્પાદેવ મનોહરાત્ । વિષસાદ સખીમધ્યે પ્રમત્તા રુદતી ભૃશમ્
તેણે ઊંઘ છોડી, મનમોહક શયનપથ પરથી ઊભી રહી, અને પોતાની સખીઓ વચ્ચે ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડવા લાગી.
પપ્રચ્છ તાં વરાઽઽલીનાં કિં કિમિત્યેવ નિશ્ચિતમ્ । ઉવાચ બૌધયામાસ ચિત્રલેખા સુયોગિની
તેની શ્રેષ્ઠ સખીએ વારંવાર પૂછ્યું: 'શું થયું? શું થયું?' ત્યારે યોગકુશળ ચિત્રલેખાએ તેને શાંત પાડવાનું શરૂ કર્યું.
ચેતનં કુરુ કલ્યાણિ કસ્માતે ભીતિરુલ્બણા ।સ્વયં શંભુઃ શિવા સાક્ષાદ્દુર્લઙ્ધ્યે નગરે સતિ
ચિત્રલેખાએ કહ્યું: 'હે શુભે, મન મજબૂત રાખો! તમને એટલું ભય કેમ? અહીં તો શિવ અને પાર્વતી પોતે હાજર છે, આ શહેર કોઈ તોડી ન શકે.'
શિવસ્મરણમાત્રેણ સર્વારિષ્ટં પલાયતે । શિવં ભવતિ સર્વત્ર શિવ એવ શિવાલયઃ
માત્ર શિવનું સ્મરણ કરતાં જ બધું અશુભ દૂર થઈ જાય છે; જ્યાં જ્યાં જુઓ ત્યાં શુભતા છે, કારણ કે શિવ પોતે શુભતાનો આધાર છે.
ધ્યાનાદ્દુર્ગતિનાશિન્યાઃ સર્વં દુર્ગં વિનશ્યતિ । દદાતિ મઙ્ગલં તસ્મૈ સર્વમઙ્ગલમહ્ગલા
દુર્ગાનું ધ્યાન કરતાં જ બધું દુઃખ અને મુશ્કેલી દૂર થઈ જાય છે; સર્વમંગલાની કૃપાથી તે વ્યક્તિને શુભતા મળે છે.
ચિત્રલેખાવચઃ શ્રુત્વા કિંચિન્નોવાચ સુન્દરી । ત્યક્ત્વાઽઽહારં ચ નિદ્રાં ચ પુરુષં ચિન્તયેત્સદા
ચિત્રલેખાની વાત સાંભળ્યા પછી સુંદર સ્ત્રીએ કંઈ બોલ્યું નહીં; તેણે ભોજન અને ઊંઘ છોડીને સતત એ પુરુષનો વિચાર કરવો શરૂ કર્યો.
ચિત્રલેખા સખી ગત્વા બાણમાહ ચ તત્પ્રિયામ્ । દુર્ગાં ચ શંકરં સ્કન્દં ગણેશં યોગિનાં ગુરુમ્
ચિત્રલેખા, તેની સખી, બાણની પ્રિયાને મળવા ગઈ અને દુર્ગા, શંકર, સ્કંદ, ગણેશ અને યોગિનીઓના ગુરુને પણ યાદ કર્યા.
ચિત્રલેખાવચઃ શ્રુત્વા રુરોદોચ્ચૈર્ભૃશં સતી । બાણશ્ય શંકરાભ્યાશે વિષસાદ પ્રમૂર્ચ્છિતઃ જહાસ શંકરો દુર્ગા કાર્તિકેયો ગણેશ્વરઃ
चित्रलेખાના શબ્દો સાંભળીને સતી જોરથી રડી ઉઠી; બાણ શંકરજીની પાસે બેસી બેભાન થઈ ગયો; શંકર, દુર્ગા, કાર્તિકેય અને ગણેશજી હસવા લાગ્યા.
ગણેશ્વર ઉવાચ યો દદાતિ ધ્રુવં દુઃખમન્યસ્મૈ દમભમોહિતઃ । સક્ષ્મધર્મવિચારેણ સ વિન્દતિ ચતુર્ગુણમ્
ગણેશજી બોલ્યા: જે માણસ અભિમાનમાં આવીને બીજાને ચોક્કસ દુઃખ આપે છે, તે સાચા ન્યાયથી એ દુઃખને ચારગણું વળતું મેળવે છે.
શિવેશયોશ્ચ ક્રીડાં ચ દૃષ્ટ્વા યા કામમોહિતા । વરં તસ્યૈ દદૌ દુર્ગા વરમેવ સુદુર્લભમ્
શિવજી અને પાર્વતીજીની રમણિય લીલા જોઈને જે સ્ત્રી કામવશ થઈ ગઈ હતી, તેને દુર્ગાજીએ એક દુર્લભ વરદાન આપ્યું.
સ્વપ્ને ગત્વા સ્વયં દેવી મત્તં કૃત્વા સમરાત્મજમ્ । અધુના વામપાર્શ્ચે ચ શંભોસ્તિષ્ઠતિ મૂક્વત્
દેવી સ્વપ્નમાં જઈને યુદ્ધના દીકરાને મદમાં ચૂર કરી દીધો; હવે તે શંભુના ડાબા બાજુએ મૌન ઊભી છે.
સર્વં જ્ઞાત્વા ચ સર્વજ્ઞો ભગવાન્હરિરીશ્વરઃ । સ્વપ્ને સુવેષં પુરુષં દર્શયામાસ કન્યાકામ્
બધું જાણનારા, સર્વજ્ઞ ભગવાન હરિએ, ઇચ્છાવાળી કન્યાને સ્વપ્નમાં સુંદર વેશવાળો પુરુષ દેખાડ્યો.
સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા યુવાનં યુવાતી સતી । પરમેચ્છા ભવેત્તસ્યા ધર્મભીત્યા નિવર્તતે
સુંદર યુવાનને જોઈને, યુવાન સતી કન્યાના મનમાં પ્રબળ ઇચ્છા જાગે છે, પણ ધર્મના ભયથી એ પોતાને રોકે છે.
સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા પુંશ્ચલી પાપવંશજા । ત્યેજેન્નિદ્રાં ચ સ્વાહારં પતિં પુત્રં ધનં ગૃહમ્
પણ પાપી વંશની દુષ્ટ સ્ત્રી જો સુંદર પુરુષને જુએ, તો એ ઊંઘ, પોતાનું ખોરાક, પતિ, પુત્ર, ધન અને ઘર બધું છોડી દે છે.
ચેતનં ગૃહકાર્ય ચ કુલલજ્જાં કુલદ્વયમ્ । યુવાનં રતિશૂરં ચાપ્યતિનીચ ન હિ ત્યજેત્
એવો સ્ત્રી પોતાનું સમજણ, ઘરકામ, કુટુંબની લાજ, બંને કુળનો માન બધું છોડી દે છે; પણ યુવાન રતિશૂર પ્રેમીને તો અતિ નીચ સ્ત્રી પણ કદી છોડતી નથી.
ત્યજેજ્જાતિં ચ ધર્મં ચ પ્રાણાંશ્ચ પરિણામતઃ । તસ્માત્પ્રાજ્ઞઃ પ્રયત્નેન પ્રાણેભ્યો યુવતીં સદા
એ જાત, ધર્મ અને અંતે તો પોતાનો જીવ પણ છોડી શકે છે; એટલે જ બુદ્ધિશાળી માણસે હંમેશા યુવતીનું પોતાના જીવથી પણ વધારે રક્ષણ કરવું જોઈએ.
પરિરક્ષેચ્ચ સતતં માયાયુક્તાં ન વિશ્વસેત્ । હૃદયં ક્ષુરધારાભં નારીણાં મધુરં વચઃ
માયાવાળી યુવતી પર કદી વિશ્વાસ ન કરવો, હંમેશા તેનું રક્ષણ કરવું; સ્ત્રીઓના વચન તો મીઠાં હોય છે, પણ હૃદય તો કટારી જેવું તીખું હોય છે.
તાસાં મનો ન જાનન્તિ સન્તો વેદાશ્ચ વૈદિકા । પ્રયાતુ દ્વારકાં સદ્યાશ્ચિત્રલેખા સુયોગિનીં
સ્ત્રીઓના મનને તો વિદ્વાન અને વેદજ્ઞ પણ ઓળખી શકતા નથી; હવે ચિત્રલેખા, સુપટુ યોગિની, તરત દ્વારકા જાય.
અનિરુદ્ધં સમાહર્તું પ્રમાત્તમવલીલયા । ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવો ગણેશં તમુવાચ હ
અનિરુદ્ધ, જે બેધ્યાન અને મોહમાં પડ્યો છે, તેને લાવવા માટે; આવું સાંભળીને મહાદેવજીએ ગણેશજીને કહ્યું.
ન શ્રુણોતિ યથા બાણઃ શુભકાર્યં તથા કુરુ । ચિત્રલેખા યયૌ તુર્ણં દ્વારકાભવનં હરેઃ
જેમ બાણ સારા કામની વાત સાંભળતો નથી, તેમ જ તું પણ કર; ચિત્રલેખા ઝડપથી દ્વારકામાં હરિજીના ઘેર પહોંચી.
સર્વેષામપિ દુર્લઙ્ધ્યં લીલયા પ્રવિવેશ સા । નિદ્રિતં ચાનિરુદ્ધં ચ સમાહૃત્ય ચ યોગતઃ
જ્યાં બધાને જવું અશક્ય હતું, ત્યાં એ સહેલાઈથી પહોંચી ગઈ; યોગબળથી ઊંઘેલા અનિરુદ્ધને બહાર લાવી લીધા.