શ્રીરામકદલીસ્તમ્ભનિન્દિતોરુસ્થલોજ્જ્વલામ્ । અત્યુચ્ચૈર્વર્તુલાકારસ્તનયુગ્મવિભૂષિતામ્
તેના જાંઘ કદળીના ડાંગરને પણ લજાવતી હતી અને તેની ઊંચી, ગોળ અને સુંદર છાતી ખૂબ જ આકર્ષક હતી.
નિતમ્બભારન મ્રાં ચ કામબાણપ્રપીડિતામ્ । કામુકીં કમનીયાં ચ પશ્યન્તીં વક્રચક્ષુષા
તેના નિતંબ ભારે અને નમ્ર હતા, કામદેવના બાણોથી વ્યાકુળ, કામુક અને મનોહર, અને તે વાંકા દૃષ્ટિથી જોઈ રહી હતી.
કુઙ્કુમાલક્તરક્તાક્તપાદપદ્મવિરાજિતામ્ । વાયુપ્રેરણવસ્ત્રેણ વ્યક્તગુવ્તસ્થલોજ્જ્વલામ્
કુંકુમ અને લાલ ચંદનથી રંગાયેલા તેના કમળ જેવા પગ ખૂબ જ સુંદર લાગતા હતા. પવનથી હલનચલન થતા વસ્ત્રે તેની છુપાયેલી જગ્યા પણ તેજસ્વી બનાવી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા કામપુત્રશ્ચ કામોન્મથિતમાનસઃ । ઉવાચ મધુરં રમ્યં કામમત્તાં સુકોમલામ્
તેને જોઈને, કામદેવપુત્રનું મન ઇચ્છાથી ઉથલપાથલ થઈ ગયું અને તેણે એ સુંદર, પ્રેમમાં મગ્ન અને નાજુક સ્ત્રીને મીઠા અને મનમોહક શબ્દોમાં વાત કરી.
ચારુચમ્પકવર્ણાભાં કામેન પુલકાન્વિતામ્ । અતિપ્રૌઢાં નવોઢાં ચ શૃઙ્ગાનેચ્છાસુચઞ્ચલામ્
તે સ્ત્રી સુંદર ચંપકના ફૂલ જેવી કાંતિવાળી, કામથી રોમાંચિત, ખૂબ જ પરિપક્વ અને નવી જ લગ્નિત હતી, અને પ્રેમની રમતમાં ભાગ લેવા આતુર હતી.
અનિરુદ્ધ ઉવાચ કિં દેવી કિં ચ ગાન્ધર્વોકા ત્વં કામિનિકાનને । કસ્ય સત્રી કસ્ય કન્યા વા કં વા વાઞ્છસિ સુન્દરિ
અનિરુદ્ધે કહ્યું: દેવી, તમે કોણ છો? શું તમે ગાંધર્વ સ્ત્રી છો કે કામના વનમાં રહેતી છો? સુંદરિ, તમે કોની પત્ની કે કોની પુત્રી છો અને કોને ઇચ્છો છો?
ત્રૈલોક્યાતુલસૌન્દર્યા મુનિમાનસમોહિની । ન બિભેષિ કથં બ્રૂહિ સ્વયમેકાકિની ચ મામ્
ત્રણે લોકમાં તમારી સુંદરતાને કોઈ સરખામણી નથી, તમે ઋષિઓના મનને પણ મોહી લો છો; મને કહો, તમે અહીં એકલી હોવા છતાં કેમ ડરતી નથી?
અહં ત્રૈલોક્યનાથસ્ય પૌત્રઃ કામાત્મજોઽધુના । કાન્તેઽહમનિરુદ્ધશ્ચ નવીનયૌવનાહતઃ
હું હવે ત્રિલોકના સ્વામીનો પૌત્ર અને કામનો પુત્ર છું; પ્રિયે, હું અનિરુદ્ધ છું અને યુવાનીથી ભરપૂર છું.
કમનીયશ્ચ કામી ચ કામશાસ્ત્રવિશારદઃ । કામુકીકામનાં પૂર્ણાં કર્તુમેવેશ્વરઃ સ્વયમ્
હું આકર્ષક અને ઇચ્છાવાન છું, પ્રેમશાસ્ત્રમાં નિષ્ણાત છું અને સ્વયં એ ઈશ્વર છું જે પ્રેમાળ સ્ત્રીઓની તમામ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
માં ભજસ્વ સુશીરે ત્વં સુવેષં ચ સુશીલકમ્ । રતિશૂરં રતિરસપ્રાજ્ઞં રતિરસપ્રિયમ્
હે સુંદરી, મને સ્વીકારી લો, હું સારી રીતે વસ્ત્રધારી, સારા સ્વભાવવાળો, પ્રેમમાં પરાક્રમી, પ્રેમની કલામાં કુશળ અને પ્રેમરસમાં પ્રિય છું.
રતિપુત્રં રતિરસં પ્રમત્તં રસિકં પ્રિયે । યુવાનં વ્યાધિહીનં ચ કામુકં કામુકીચ્છતિ
હું રતિનો પુત્ર, પ્રેમનો સ્વરૂપ, મસ્ત અને રસિક છું, પ્રિયે, યુવાન અને રોગરહિત છું; પ્રેમાળ સ્ત્રીને પ્રેમાળ પુરુષ જ ભાવે છે.
વિદગ્ધામુ વિદગ્ધં ચ કાન્તમાયાતિ કામતઃ । વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમો ગુણવાન્ભવેત્
ચતુર સ્ત્રી ઇચ્છાથી ચતુર પુરુષને પસંદ કરે છે; ચતુર અને ચતુરનો મિલન સાચો ગુણવાન કહેવાય.
પ્રચ્છાદ્ય લોજનાસ્યં ચ નવસંગમલજ્જિતા । વિલોકયન્તી વક્રાક્ષિકોણેન તમુવાચ સા
નવા મિલનની લજ્જાથી તેણે પોતાનું ચહેરું અને આંખો ઢાંકી, આંખના કોનાથી તેને જોયું અને પછી બોલી.
કામિન્યુવાચ કામુકઃ કામપુત્રોઽસિ કામેન વ્યાકુલોઽધુના । ભવાંશ્ચેત્કામુકીયોગ્યો ન કામશ્ચિન્તિતઃ કથમ્
સ્ત્રીએ કહ્યું: તમે પ્રેમાળ પુરુષ અને કામપુત્ર છો, હવે ઇચ્છાથી વ્યાકુળ છો; જો તમે સાચે પ્રેમાળ સ્ત્રી માટે યોગ્ય હો, તો તમારી ઇચ્છા પૂરી કેમ નથી થતી?
પૌત્રસ્ત્રૈલોક્યનાથસ્ય સ્વતઃ સંભાવિતસ્ય ચ । સ્વયં યોગ્યો યોગ્યપુત્રો વિવાહં ન કથં (વ્યધાઃ) ચન
તમે ત્રિલોકના સ્વામીના પૌત્ર અને સ્વયં પ્રતિષ્ઠિત છો; પોતે પણ યોગ્ય અને યોગ્ય પિતા ના પુત્ર હોવા છતાં તમે હજુ સુધી લગ્ન કેમ નથી કર્યા?
વિવાહીતા યજ્ઞપત્ની સા ચ પુણ્યવ્રતા સતી । નિશ્ચલા સતતં સાધ્યા વર્ધિની સઙ્ગિની સદા
લગ્નિત પત્ની યજ્ઞમાં સાથી, પુણ્યવતી, પતિપ્રતિ, હંમેશાં સ્થિર, હંમેશાં લાડકવાય, વૃદ્ધિ લાવનારી અને સદા સંગીણી હોય છે.
ભયપ્રીતિદાનસાધ્યા ગુપ્તપત્ની ત્વનિશ્ચલા । નૈમિત્તિકા ન નીત્યા સા સા ચ વેદવિવર્જિતા
પ્રેમ અને ભયથી જીતાયેલી, ગુપ્તપત્ની હંમેશાં અડગ હોય છે; તે માત્ર પ્રસંગ માટે હોય છે, નિયમથી નહીં, અને એ વેદથી વિમુખ હોય છે.
પરં નરકસોપાના પરત્રેહાયશસ્કરા । સાધુસ્તત્ર ન હિ રતો વંશજો વૈષ્ણવો યદિ
આવો સંબંધ નરક તરફ લઈ જાય છે, આ લોક અને પરલોકમાં અપમાન લાવે છે; સારા લોકો તેમાં આનંદ નથી લેતા, ખાસ કરીને જો કોઈ વૈષ્ણવ વંશજ હોય તો.
યદિ પૂર્વ ભવેદ્ભ્રાન્તો નિવૃત્તઃ સાધુસઙ્ગતઃ । પ્રવૃત્તિરેષા ભૂતાનાં નિવૃત્તિસ્તુ મહાફલા
જો કોઈએ અગાઉ ભૂલ કરી હોય પણ હવે સારા લોકોની સંગતમાં આવીને પછતાય છે, તો આવી સંયમ જ જીવ માટે મહાન ફળદાયી છે.
પ્રાયશ્ચિત્તી પુનર્લિપ્તો નિવૃત્તઃ પાતકી યદિ । ઉવહાસ્યો ભુવિ ભવેત્સર્વં કુઞ્જરશૌચવત્
પાપી માણસ પ્રાયશ્ચિત્ત અને સંયમથી શુદ્ધ થયો હોય, તો પણ દુનિયામાં તેનો ઉપહાસ થાય છે, જેમ હાથીનું સ્નાન વ્યર્થ જાય છે.
સુશીલા સુન્દરી શાન્તા ધર્મપત્ની પ્રશંસિતા । પતિવ્રતા સુસાધ્યા સા શશ્વત્સુપ્રિયવાદિની
સુશીલ, સુંદર, શાંત અને વખાણપાત્ર એવી ધર્મપત્ની, પતિપ્રતિ નિષ્ઠાવાન, સહેલાઈથી પ્રસન્ન થતી અને હંમેશાં મીઠા બોલતી હોય છે.
કોમલાઙ્ગી વિદગ્ધા ચ શ્યામા રતિસુખપ્રદા । એવંભૂતાં પરિત્યજ્ય વૈષ્ણવસ્તપસે વ્રજેત્
નાજુક અંગવાળી, બુદ્ધિશાળી, શ્યામવર્ણ અને પ્રેમમાં આનંદ આપનારી એવી સ્ત્રીને છોડીને વૈષ્ણવીએ તપ માટે જવું જોઈએ.
સા જેત્પરિણતા સાધ્વી શાન્તા પુત્રવતી યદા । અન્યથા ચ વૃથા સર્વં તપસઃ સ્ખલનં ભવેત્
જ્યારે એ સ્ત્રી પરિપક્વ, સતી, શાંત અને સંતાનવાળી થાય ત્યારે બધું યોગ્ય છે; નહિતર બધું વ્યર્થ જાય છે અને તપ પણ બગડે છે.
અસાધુશ્ચ કુવંશશ્ચેત્પરનારીં પ્રયાતિ ચેત્ । સ યાતિ નરકં ઘોરં પિતુશિઃ સપ્તભિઃસહ
જો દુષ્ટ અને ખરાબ કુળનો પુરુષ બીજા કોઈની સ્ત્રી પાસે જાય, તો એ પોતાનાં પિતા અને સાત પેઢી સાથે ભયાનક નરકમાં જાય છે.
અહમૂષા બાણકન્યા બાણઃ શંકરકિંકરઃ । બાણસ્ત્રૈલોક્યવિજયી શંકરો જગતાં પતિઃ
હું ઉષા, બાણની દીકરી છું; બાણ શંકરનો સેવક છે; બાણ ત્રણેય લોકનો વિજેતા છે અને શંકર સમગ્ર જગતના સ્વામી છે.
ન સ્વતન્ત્રા પરાધીના ત્રિષુ કાલેષુ કામિની । પુંશ્ચલી યા સ્વતન્ત્રા સાઽપ્યસદ્વંશપ્રસૂતિકા
સ્ત્રી ક્યારેય સ્વતંત્ર નથી, ત્રણેય કાળમાં એ પરાધીન રહે છે; જે સ્ત્રી સ્વતંત્ર હોય છે, એ ખરાબ કુળમાં જન્મેલી હોય છે.
પિતા દદાતિ કન્યાં તાં સુયોગ્યાય વરાય ચ । કન્યા વરં ન યાચેત ધર્મ એષ સનાતનઃ
પિતા પોતાની દીકરીને યોગ્ય વર માટે આપે છે; દીકરીએ પોતે વર પસંદ ન કરવો — આ સનાતન ધર્મ છે.
ત્વં ચ યોગ્યોઽસિ યોગ્યાઽહં મામિચ્છસિ યદિ પ્રભો । બાણં પ્રાર્થય શંભું વાઽઽપ્યથવા પાર્વતીં સતીમ્
તમે પણ યોગ્ય છો અને હું પણ યોગ્ય છું; હે પ્રભુ, જો તમે મને ઇચ્છો તો બાણ, શંભુ કે પાવન પાર્વતીને વિનંતી કરો.
ઇત્યુક્ત્વા સુન્દરી સાધ્વી સાન્તર્ધાના બભૂવ હ । નિદ્રાં તત્યાજ સહસા કામી કામાત્મજો મુને
આ રીતે કહીને એ સુંદર અને સતી સ્ત્રી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; કામથી વ્યાકુળ કામદેવપુત્ર અચાનક ઊંઘ છોડીને બેઠો.
બુદ્ધવા સ્વપ્નં સ વિજ્ઞાય કામેન વ્યથિતાન્તરઃ । બભૂવ વ્યાકુલોઽશાન્તો ન દૃષ્ટ્વા પ્રાણવલ્લભામ્
જાગીને, સ્વપ્ન હતું એ સમજ્યા પછી, કામથી મન દુ:ખી થઈ ગયું; પ્રિયાને ન જોઈને એ ચિંતિત અને અશાંત થયો.