શિશુપાલ ઉવાચ અહો ભુવિ કિમાશ્ચર્ય દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા । મુનીન્દ્રા બ્રહ્મણઃ પુત્રાશ્ચાઽઽયયુર્માનવાજ્ઞયા
શિશુપાલે કહ્યું: અરે, પૃથ્વી પર આ શું અજાયબી છે, દેવો! બ્રહ્મા અને બીજા બધા પણ! મહાન ઋષિઓ, બ્રહ્માના પુત્રો, મનુષ્યના આદેશે આવી ગયા છે.
દન્તવક્ત્ર ઉવાચ સંતતં બ્રાહ્મણા લુબ્ધા દેવાશ્ચ ભક્તવત્સલાઃ । આયયુર્બ્રહ્મપુત્રાશ્ચ નન્દપુત્રાજ્ઞયા કથમ્
દંતવક્ત્રે કહ્યું: બ્રાહ્મણો તો હંમેશા લોભી છે અને દેવો પોતાના ભક્તોને પ્રેમ કરે છે; પણ નંદપુત્રના આદેશે બ્રહ્માના પુત્રો કેમ આવ્યા?
તેષાં ચ વચનં શ્રુત્વા ચુકોપ દેવસંધકઃ । મુનિરાજેન્દ્રસંઘશ્ચ લાઙ્ગલીત્યાદયસ્તથા
આ બધાનું વચન સાંભળી દેવોના દુશ્મનને ગુસ્સો આવ્યો; અને ઋષિ-રાજાઓનો સમૂહ તથા હલધારી પણ રોષે ભરાયા.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદનાo રુક્મિણ્યુદ્વાહે ષડધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડમાં નારદે વર્ણવેલા 'રુક્મિણીના લગ્ન' નામના એકસો છઠ્ઠા અધ્યાયનું સમાપન થાય છે.
અથ સપ્તાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ અથ કોપપીતશ્ચ બલદેવો મહાબલઃ । હલેન રુક્મિયાનં ચ બભઞ્જ મુનિપુંગવ
હવે એકસો સત્તેર અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણે કહ્યું: ત્યારબાદ મહાબલી અને ગુસ્સે ભરેલા બલરામે, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, હલ વડે રુક્મિનું રથ તોડી નાખ્યું.
ઘોટકાન્સારથિં ચૈવ નિહત્ય જગતીપતિઃ । ભુમિષ્ઠં ચાપિ પાપિષ્ઠં રુક્મિં હન્તું જગામ સઃ
પછી પૃથ્વીના સ્વામીએ ઘોડા અને સારથીને મારી નાખ્યા અને ભૂમિ પર પડેલા પાપી રુક્મિને મારવા માટે આગળ વધ્યા.
રુક્મી ચ શરજાલેન વારયામાસ લીલયા । નાગાસ્ત્રં યોજયામાસ બદ્ધું હલિનમીશ્વરમ્
રુક્મિએ હળવાળા પર તીરવર્ષા કરીને તેને સહેલાઈથી રોકી દીધો અને હળધારીને બાંધવા માટે નાગાસ્ત્ર તૈયાર કર્યું.
નાગાસ્ત્રં ગારુડેનૈવ સંજહાર હલી સ્વયમ્ । જગ્રાહ કોપાદ્રુક્મી ચ પરં પાશુપતં મુને
પણ હળધારીએ ગરુડાસ્ત્ર વડે નાગાસ્ત્રને નિષ્ફળ બનાવ્યું; પછી ગુસ્સે ભરેલા રુક્મિએ પરમ પાશુપતાસ્ત્ર ઉઠાવ્યું, હે મુનિશ્રેષ્ઠ.
અવ્યર્થં વૈરિમર્દ ચ શતસૂર્યસમપ્રભમ્ । અભિતો હલિના રુક્મી જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ જૃમ્ભિતઃ
સૌર્યથી તેજસ્વી રુક્મિ, જે શત્રુ પર હુમલો કરતો હતો, હળવાળાના જૃંભણાસ્ત્રથી નિષ્ક્રિય થઈ ગયો અને તેનો પ્રહાર વ્યર્થ ગયો.
ભૂમિષ્ઠઃ સ્થાણુમદ્રુક્મી નિદ્રાસ્ત્રેણૈવ નિદ્રિતઃ । શાલ્વસ્તં નિદ્રિતં દૃષ્ટ્વા શતબાણાન્મુમોચ તમ્
ભૂમિ પર સ્થિર ઊભેલા રુક્મિને નિદ્રાસ્ત્ર વડે ઊંઘમાં મૂકી દીધો; તેને આવું નિદ્રિત જોઈને શાલ્વે તેના પર સો તીરો છોડ્યા.
શૈલવૃષ્ટિં શિલાવૃષ્ટિં જલવૃષ્ટિં ચકાર સઃ । જ્વલદઙ્ગારવૃષ્ટિં ચ શરવૃષ્ટિં ચકાર હ
શાલ્વે પથ્થરોની વરસાદ, શિલાઓની વરસાદ, પાણીની વરસાદ, અગ્નિચિંચાળાની વરસાદ અને તીરોની વરસાદ વરસાવી.
બલાચ્ચાસ્ત્રેણ સર્વાણિ વારયામાસ લાઙ્ગલી । હલેન તદ્રથં ચૂર્ણ ચકાર રણમધ્યતઃ
પણ હળવાળાએ પોતાની શક્તિ અને અસ્ત્રોથી આ બધું રોકી દીધું અને હલ વડે યુદ્ધમધ્યે શાલ્વનું રથ ચૂરચૂર કરી નાખ્યું.
ઘોટકાન્સારથિં ચૈવ જઘાન ચૈવ લીલયા । કોપાદ્બલેન તં હન્તું વાગ્બભૂવાશરીરિણી
પછી તેણે સહેલાઈથી ઘોડા અને સારથીને પણ માર્યા; અને ગુસ્સે ભરેલા બલરામ તેને મારવા જતાં, ત્યારે આકાશવાણી થઈ.
ત્યજ શાલ્વં કૃષ્ણવધ્યં તવ કિં પૌરુષં રણે । યસ્ય મૂર્ધ્નિ ચ બ્રહ્માણ્ડં શૂર્પે ચ સર્ષપે યથા
શાલ્વને છોડ, કારણ કે તેનો સંહાર કૃષ્ણના હાથેથી destined છે; જેના માથા પર આખું બ્રહ્માંડ છે, એના સામે યુદ્ધમાં તને શું યશ મળશે?
તચ્છ્રુત્વા બલદેવશ્ચ હલેન તસ્ય મસ્તકમ્ । ચકાર ચૂર્ણ વ્યથિતઃ પપાત રણમૂર્ધનિ
આ સાંભળીને બલરામે હલ વડે તેનો માથું ચૂરચૂર કરી નાખ્યું; દુઃખી થઈને તે યુદ્ધભૂમિ પર પડી ગયો.
શાલ્વસ્ય પતનં દૃષ્ટ્વા શિશુપાલો મહાબલી । ચકાર શરવૃષ્ટિં ચ જલવૃષ્ટિં યથા ભુવિ
શાલ્વના પતનને જોઈ મહાબલી શિશુપાલે પૃથ્વી પર વરસાદ જેવો તીરોનો મારો કર્યો.
હલી તસ્ય રથં ચૂર્ણ ચકાર લાઙ્ગલેન ચ । અર્ધચન્દ્રેણ તદ્વાણાન્વારયામાસ લીલયા
હલીએ પોતાના હલથી તેનું રથ ભૂક્કા કરી નાખ્યું અને અર્ધચંદ્રાકાર હલના ફલકથી રમતમાં જ તેના બાણો અટકાવી દીધા.
તં હન્તું શંકરઃ સાક્ષાન્નિષેધં ચ ચકાર તમ્ । કૃષ્ણવધ્યં ત્યજ બલ પાર્ષદપ્રવરં હરઃ
શંકરે પોતે જ તેને મારવામાં રોકાણ કર્યું અને કહ્યું: 'બલ, કૃષ્ણથી ન મરનાર એ શ્રેષ્ઠ સહાયને તું છોડી દે.'
દન્તવક્ત્રસ્ય દન્તં ચ બભઞ્જ સ હલેન ચ । સુપ્રવૃત્તસ્ય યુદ્ધેન તે સર્વે જહસુશ્ચ તમ્
હલીએ દંતવક્ત્રનું દાંત તોડી નાખ્યું; અને જોરદાર યુદ્ધ પછી બધા એણે તેને છોડી દીધો.
બલસ્ય વિક્રમં દૃષ્ટ્વા સર્વે વીરાઃ પલાયિતાઃ । ચક્રુઃ પ્રવેશનં સર્વે કુણ્ડિનં વરયાત્રિકાઃ
બલનું પરાક્રમ જોઈને બધા વીરોએ ભાગી લીધું; અને લગ્નમંડપના બધા મહેમાનો કુણ્ડિન શહેરમાં પ્રવેશી ગયા.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર શતાનન્દો મહામુનિઃ । કોટિભિર્મુનિભિઃ સાર્ધમાજગામ હરેઃ પુરઃ
આ દરમિયાન ત્યાં મહામુનિ શતાનંદ કરોડો મુનિઓ સાથે હરિની સામે આવ્યા.
પુરં પ્રવેશયામાસ શતદ્વારં ચ દુર્ગમમ્ । અગમ્યં ચાપિ શત્રૂણાં મિત્રાણા ચ સુખપ્રદમ્
તેમણે સૌને એ શહેરમાં પ્રવેશ કરાવ્યો, જે સો દરવાજાવાળું, મજબૂત, દુશ્મનો માટે અપ્રાપ્ય અને મિત્રો માટે સુખદાયક હતું.
દેવકન્યા નાગકન્યા રાજકન્યાસ્તથૈવ ચ । મુનિકન્યા વરં દ્રષ્ટું સસ્મિતાશ્ચ સમાયયુઃ
દેવકન્યાઓ, નાગકન્યાઓ, રાજકન્યાઓ અને મુનિની દીકરીઓ, સૌ હસતાં મુખે વરદેખવા આવી.
દદૃશુર્યોષિતઃ સર્વા નિમેષરહિતેન ચ । પ્રસન્નં કારયામાસ સસ્મિતશ્ચન્દ્રશેખરઃ
બધી સ્ત્રીઓએ અખંડ દ્રષ્ટિથી તેમને જોયા; અને ચંદ્રશેખરે સ્મિત સાથે સૌને આનંદિત કર્યા.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણરથસ્થં પરમેશ્વરમ્ । સર્વેષાં પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્
તેમણે સર્વના આત્મા, ભક્તોને કૃપા આપનારા પરમેશ્વરને, ઉત્તમ રત્નોથી બનેલા રથ પર ઉભેલા જોયા.
નવીનજલદશ્યામં શોભિતં પીતવાસસા । યન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં વનમાલાવિભૂષિતમ્
તેમનો વર્ણ નવા મેઘ જેવો શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રોથી શોભિત, ચંદનથી સ્નાન કરેલો અને વનમાળાથી અલંકૃત હતો.
રત્નકેયૂરવલયરત્નમાલાકુલોજ્જ્વલમ્ । રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાચિતમ્
તેમણે રત્નખચિત કાંડા, કંગણ અને હાર પહેર્યા હતા, અને રત્નકુંડલાની જોડીથી ગાલ શોભી રહ્યા હતા.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણક્વણન્મઞ્જીરરઞ્જિતમ્ । સસ્મિતં મુરલીહસ્તં પશ્યન્તં રત્નદર્પણમ્
રત્નોથી બનેલા ઝણઝણતા પાયલથી પગ શોભી રહ્યા હતા, સ્મિતભર્યા મુખે, હાથમાં વાંસળી અને રત્નના દર્પણમાં નિહાળી રહ્યા હતા.
સપ્તભિઃ પાર્ષદૈર્ગોપૈઃ સેવિતં શ્વેતચામરૈઃ । નવયૌવનસંપન્નં શરત્કમલલોચનમ્
સાત ગોપસખાઓએ સફેદ ચામરાથી સેવા કરી રહી હતી; તેઓ નવયૌવનથી ભરપૂર અને શરદકમળ જેવી આંખો ધરાવતા હતા.
શરત્પૂર્ણેન્દુતુલ્યાસ્યં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્ । કોટિકન્દર્પસૌન્દર્યં સત્યં નિત્યં સનાતનમ્
તેમનું મુખ શરદપૂર્ણિમાના ચંદ્ર જેવું, ભક્તોને કૃપા આપનારું, કરોડો કામદેવ જેટલું સુંદર, સત્ય, શાશ્વત અને સનાતન હતું.