ધ્યાનાનુરોધહેતું ચ નિત્યદેહમનુત્તમમ્ । દૃષ્ટિમાત્રાત્કુરુ નૃપ સ્વજન્મકર્મખણ્ડનમ્
જે ધ્યાન અને ભક્તિનો આધાર છે, શાશ્વત અને સર્વોત્તમ સ્વરૂપ છે, તેને માત્ર જોવાથી, હે રાજા, તમારું જન્મ અને કર્મનું બંધન તોડી નાખો.
યં ન જાનન્તિ ચત્વારો વેદાઃ સંતશ્ચ દેવતાઃ । સિદ્ધેન્દ્રાશ્ચ મુનીન્દ્રાશ્ચ દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા
જેને ચારે વેદ, સંતો, દેવતાઓ, સિદ્ધો, મહર્ષિઓ અને બ્રહ્મા આદિ દેવતાઓ પણ ઓળખી શકતા નથી.
ધ્યાયન્તે ધ્યાનપૂતાશ્ચ યોગિનો ન વિદન્તિ યમ્ । સરસ્વતી જડીભૂતા વેદાઃ શાસ્ત્રાણિયાનિ ચ
ધ્યાનથી પવિત્ર થયેલા યોગીઓ પણ જેને ધ્યાન કરે છે પણ ઓળખી શકતા નથી; સરસ્વતી મૌન થઈ જાય છે અને વેદો તથા બધા શાસ્ત્રો પણ નિર્વાક થાય છે.
સહસ્રવક્ત્રઃ શેષશ્ચ પઞ્ચવક્ત્રઃ સદાશિવઃ । ચતુર્મુખો જગદ્ધાતા કુમારઃ કાર્તિકસ્તથા
સહસ્રમુખ શેષ, પંચમુખી સદાશિવ, ચતુર્મુખ બ્રહ્મા, જગતના સર્જનહાર, કુમાર અને કાર્તિકેય પણ—
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ ભક્તાઃ પરમવૈષ્ણવાઃ । અક્ષમાઃ સ્તવને યસ્ય ધ્યાનાસાધ્યશ્ચ યોગિનામ્
ઋષિઓ, મુનિઓ અને પરમ વૈષ્ણવ ભક્તો પણ જેમની સ્તુતિમાં અસમર્થ છે, અને ધ્યાન દ્વારા યોગીઓને પણ અપ્રાપ્ય છે.
બાલકોઽહં મહારાજ તદ્ગુણં કથયામિ કિમ્ । શતાનન્દવચઃ શ્રુત્વા પ્રફુલ્લવદનો નૃપઃ
હે મહારાજ, હું તો બાળક છું—એમના ગુણોનું વર્ણન હું શું કરી શકું? શતાનંદના વચન સાંભળી રાજાનું મુખ આનંદથી ખીલી ઉઠ્યું.
આનિઙ્ગનં દદૌ તસ્મૈ સમુત્થાય જવેન ચ । નાનારત્નં મુવર્ણ ચ વસ્ત્રં ચ રત્નભૂષણમ્
તે તુરંત ઊભો થયો અને તેને સુંદર હાર, વિવિધ રત્નો, સોનાં દાગીના, કપડાં અને રત્નોથી શોભિત આભૂષણો આપ્યા.
દદૌ તસ્મૈ પ્રદાનં ચ પ્રસાદસુમુખો નૃપઃ । ગજેન્દ્ર તુરગં શ્રેષ્ઠં રથં ચ મણિનિર્મિતમ્
રાજાએ આનંદભેર, પ્રસન્ન ચહેરે, તેને ભેટમાં હાથી, શ્રેષ્ઠ ઘોડો અને રત્નોથી સજ્જ રથ આપ્યો.
રત્નસિહાસનં રમ્યં ધનં ચ વિપુલં તથા । ભૂમિં ચ સર્વસસ્યાઢ્યાં શશ્વદ્વૃષ્ટિકરીં શુભામ્
તેને સુંદર રત્નસિંહાસન, ઘણું ધન અને સર્વ પ્રકારની પાકથી ભરપૂર, હંમેશા વરસાદથી પોષાયેલી શુભ જમીન પણ આપી.
અકૃષ્ટસાધ્યાં પૂજ્યાં ચ ગ્રામં સર્વપ્રશંસિતમ્ । એતસ્મિન્નન્તરે રુક્મિશ્ચુકોપ નૃપનન્દનઃ
પલાણ વગર પકવાય તેવી, સર્વે દ્વારા પૂજાય અને વખાણાયેલી ગામ પણ આપી. એ દરમિયાન, રાજકુમાર રુક્મિ ગુસ્સે થયો.
કમ્પિતોઽધર્મયુક્તશ્ચ રક્તાસ્યો રક્તલોચનઃ । ઉવાચ પિતરં વ્રિપ્રં સભાયામસ્થિરસ્તદા
અધર્મી અને કાંપતો, લાલ ચહેરો અને લાલ આંખોવાળો રુક્મિ એ સમયે સભામાં અસ્થિર થઈ પિતાને સંબોધી બોલ્યો.
ઉત્યાય તિષ્ઠન્પુરતઃ સર્વેષાં ચ સભાસદામ્
પછી તે બધાં સભાસદો સામે ઊભો રહીને બોલવા લાગ્યો.
રુક્મિરુવાચ શ્રૃણુ રાજેન્દ્ર વચનં હિતં તથયં પ્રશંસિતમ્ । ત્યજ વાક્યં ભિક્ષુકાણાં લોભિનાં ક્રોધિનામહો
રુક્મિએ કહ્યું: રાજાધિરાજ, આ હિતકારી અને વખાણેલી વાતો સાંભળો; ભીખ માંગનાર, લોભી અને ગુસ્સાવાળાની વાતો ન માનશો.
નર્તકાનાં ચ વૈશ્યાનાં ભટ્ટાનામર્થિનામપિ । કાયસ્થાનાં ચ ભિક્ષૂણામસત્યં વચનં સદા
નૃત્યકારો, વેપારીઓ, ભાડે કામ કરનાર, વિનંતી કરનાર, લેખક અને ભીખારીઓની વાતો હંમેશા ખોટી જ હોય છે.
ઘટકાનાં નાટકાનાં સ્ત્રીલુબ્ધાના ચ કામિનામ્ । દરિદ્રાણાં ચ મૂર્ખાણાં સ્તુતિપૂર્વ વચઃ સદા
કુંભારો, નાટ્યકારો, સ્ત્રીલોલુપો, કામી, ગરીબ અને મૂર્ખ લોકોની વાતો હંમેશા ચાટુકારિતાથી ભરેલી હોય છે.
નિહત્ય કાલયવનં રાજેન્દ્રં દૂરતો ભિયા । ઉવાયેન મહાબાહો લબ્ધં કૃષ્ણેન તદ્ધનમ્
કાળયવનને મારીને, કૃષ્ણે ડરથી દૂર રહી એ ધન ચાલાકીથી મેળવ્યું, હે મહાબાહુ રાજા.
દ્વારકાયા ધની કૃષ્ણો યવનસ્ય ધનેન ચ । જરાસંધભયેનૈવ સમુદ્રાભ્યન્તરે ગૃહી
કૃષ્ણ દ્વારકામાં યવનના ધનથી ધનવાન બન્યો અને જરાસંધના ડરે દરિયાની અંદર વસવા ગયો.
જરાસંધશતં ચૈવ ક્ષણેનૈવ ચ લીલયા । ક્ષમોઽહં હન્તુમેકાકી રાજ્ઞશ્ચાન્યસ્ય કા કથા
હું એકલો જ ક્ષણેમાં સો જરાસંધને પણ સહેલાઈથી મારી શકું છું; તો બીજાં રાજાની તો વાત જ શું!
દુર્વાસસશ્ચ શિષ્યોઽહં રણશાસ્ત્રવિશારદઃ । ધ્રુવં ભીષ્મક તેનૈવ વિશ્વં સંહર્તુમીશ્વરઃ
હું દુર્વાસાનો શિષ્ય છું અને યુદ્ધકલા જાણું છું; હે ભીષ્મક, માત્ર એ જ કારણે હું આખું જગત નાશ કરી શકું છું.
મત્સમઃ પર્શુરામશ્ચ શિશુપાલશ્ચ મત્સમઃ । સખા ચ બલવાઞ્છૂરઃ સ્વર્ગં જેતું સ ચ ક્ષમઃ
મારા સમાન પરશુરામ છે અને શિશુપાલ પણ મારા સમાન છે; મારો મિત્ર પણ બલવાન અને શૂરવીર છે, જે સ્વર્ગ પણ જીતવા સક્ષમ છે.
મહેન્દ્રં સગણં જેતુમહમીશઃ ક્ષણેન ચ । જિત્વા યુદ્ધે જરાસંધં દુર્બલં યોગિનં નૃપ
હું ક્ષણેમાં મહેન્દ્ર અને તેના સહયોગીઓને પણ જીતવા સક્ષમ છું; અને જરાસંધ જે દુર્બળ યોગીને યુદ્ધમાં હરાવી શક્યો છું, હે રાજા.
અહંકારયુતઃ કૃષ્ણો પીરં સ્વં મન્યતે ધિયા । યદ્યાયાસ્યતિ મદ્ગ્રામં વિવાહં કર્તુમીપ્સિતમ્
કૃષ્ણ અહંકારથી ભરેલો છે અને પોતાને વીર માને છે; જો તે મારા ગામમાં લગ્ન માટે આવશે—
ધ્રુવં પ્રસ્થાપયિષ્યામિ ક્ષણેન યમમન્દિરમ્ । અહો નન્દસ્ય વૈશ્યસ્ય તસ્મૈ ગોરક્ષકાય ચ
તો હું તેને ક્ષણેમાં યમલોક મોકલી દઈશ; અરે, એ નંદ અને ગૌરક્ષકને પણ—
સાક્ષાજ્જારાય ગોપીનાં ગોપાલોચ્છિષ્ટભોજિને । કરોષિ કન્યાસ્વીકારં દેવયોગ્યાં ચ રુક્મિણીમ્
જે ગોપીઓના બચેલા જમવાનું ખુલ્લેઆમ ખાય છે, ગોપાળોના ઉચ્છિષ્ટ ભોજન કરે છે, એને તમે દેવતાને યોગ્ય એવી રુક્મિણી માટે વર તરીકે પસંદ કરો છો?
દાતુમિચ્છસિ વાક્યેન ભિઙુકસ્ય દ્વિજસ્ય ચ । રાજેન્દ્ર બુદ્ધિહીનોઽસિ વચનાદ્વદ્ગ(દુર્બ) લસ્ય ચ
રાજા, જો તમે ફક્ત બોલીથી ભીખારી અને બ્રાહ્મણને કંઈક આપવાનું ઇચ્છો છો, તો તમે ખરેખર સમજણ વગરના છો, જેમ કે તમે મૂર્ખ અને દુષ્ટના શબ્દો સાંભળો છો.
મા રાજપુત્રો માશૂરો મ કુલીનશ્ચ મા શુચિઃ । મા દાતા મા ધનાઢ્યશ્ચ મા યોગ્યો મા જિતેન્દ્રિયઃ
તે વ્યક્તિ ન રાજકુમાર હોય, ન શૂરવીર, ન ઉંચી જાતિનો, ન શુદ્ધ; ન દાનશીલ, ન ધનવાન, ન યોગ્ય, અને ન ઇન્દ્રિયજિત.
કન્યાં દેહિ સુપુત્રાય શિશુપાલાય ભૂમિપ । બલેન રુદ્રતુષ્ટાય રાજેન્દ્રતનયાય ચ
રાજા, તારી દીકરીને સારા પુત્રને, શિશુપાલને, અને જે પોતાની તાકાતથી રુદ્રને પ્રસન્ન કરે છે એવા રાજાના પુત્રને આપ.
નિમન્ત્રણં કુરુ નૃપ નાનાદેશભવાન્નૃપાન્ । બાન્ધવાંશ્ચ મુનીન્દ્રાંશ્ચ પત્રદ્વારા ત્વરાન્વિતઃ
રાજા, તું વિવિધ દેશોના રાજાઓને, સંબંધીઓને અને મહાન ઋષિઓને પત્ર દ્વારા ઝડપથી આમંત્રણ મોકલ.
મહારાષ્ટ્રં વિરાટં ચ મુદ્ગલં ચ મુરઙ્ગકમ્ । ભલ્લકં ગલ્લકં ખર્વ દુર્ગં પ્રસ્થાપય દ્વિજમ્
મહારાષ્ટ્ર, વિરાટ, મુદગલ, મુરંગક, ભલ્લક, ગલ્લક, ખર્વ અને દુર્ગા પાસે એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણને મોકલ.
ઘૃતકુલ્યાસહસ્રં ચ મધુકુલ્યાસહસ્રકમ્ । દધિકુલ્યાસહસ્રં ચ દુગ્ધકુલ્યાસહસ્રકમ્
હજારો ઘી, હજારો મધ, હજારો દહીં અને હજારો દૂધના માટલાં.