કિન્નર્યશ્ચાપિ નર્તક્યો ગાયકા વાદ્યભાણ્ડકાઃ । ભિક્ષુકા ભાણ્ડકાશ્ચૈવ ભટ્ટાશ્ચગણકાસ્તથા
નૃત્ય કરતી કિન્નર સ્ત્રીઓ, ગાયક, વાદ્ય વગાડનાર, ભિક્ષુક, ભાંડો, વિદ્વાન અને જ્યોતિષીઓ પણ આવ્યા.
નાનાદેશો દ્ભવા ભૂપા વૈદ્યાશ્ચાન્યે ચ માનવાઃ । સંન્યાસિનશ્ચ યતયોઽવધૂતા બ્રહ્મચારિણઃ
વિવિધ દેશોમાં જન્મેલા રાજાઓ, વૈદ્યો, અન્ય મનુષ્યો, સંન્યાસી, યતિ, અવધૂત અને બ્રહ્મચારી પણ આવ્યા.
આયયુર્મુનયઃ સર્વે સશિષ્યાઃ સિદ્ધપુંગવાઃ । સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ ત્તીયશ્ચ સનાતનઃ
બધા ઋષિઓ પોતાના શિષ્યો સાથે, સિદ્ધ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તથા સનક, સનંદન અને ત્રીજા સનાતન પણ આવ્યા.
સનત્કુમારો ભગવાઞ્જ્ઞાનિનાં ચ ગુરોર્ગુરુઃ । શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધ પઞ્ચવર્ષા દિગમ્બરઃ
સનત્કુમાર, જ્ઞાની લોકોના ગુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ત્રીસ કરોડ પાંચ વર્ષના દિશાઓમાં વસ્ત્રધારી શિષ્યો સાથે આવ્યા.
શિષ્યૈસ્ત્રિલક્ષૈઃ સહિતો દુર્વાસા ભગવાનજઃ । લક્ષશિષ્યૈઃ કશ્યપશ્ચ વાલ્મીકિશ્ચ ત્રિલક્ષકૈઃ
ભગવાન દુર્વાસા ત્રણ લાખ શિષ્યો સાથે, કશ્યપ એક લાખ શિષ્યો સાથે અને વાલ્મીકિ ત્રણ લાખ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
લક્ષશિષ્યૈર્ગૌ તમશ્ચ કૌટિભિશ્ચ બૃહસ્પતિઃ । શુક્રસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધ ભરદ્વાજશ્ચ લક્ષકૈઃ
ગૌતમ એક લાખ શિષ્યો સાથે, બૃહસ્પતિ દસ કરોડ, શુક્ર ત્રીસ કરોડ અને ભરદ્વાજ એક લાખ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધમઙ્ગિરા ભગવાનજઃ । વસિષ્ઠઃ કોટિભિઃ શિષ્યૈઃ પ્રચેતાઃ કોટિભિસ્તથા
અંગિરા ત્રીસ કરોડ શિષ્યો સાથે, વસિષ્ઠ દસ કરોડ અને પ્રચેતાસ પણ દસ કરોડ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
ત્રિલક્ષૈશ્ચ પુલસ્ત્યશ્ચાપ્યગસ્ત્યઃ કોટિભિઃ સહ । પુલહો લક્ષશિષ્યૈશ્ચ ક્રતુર્લક્ષૈસ્થૈવ ચ
પુલસ્ત્ય ત્રણ લાખ, અગસ્ત્ય દસ કરોડ, પુલહ એક લાખ અને ક્રતુ પણ એક લાખ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
અત્રિસ્ત્રિકોટિભિઃ શિષ્યૈર્ભૃગુશ્ચ પઞ્ચકોટિભિઃ । ત્રિકોટિભિર્મરીચિશ્ચ શતાનન્દઃ સહસ્રકૈઃ
અત્રિ ત્રીસ કરોડ, ભૃગુ પચાસ કરોડ, મરીચિ ત્રીસ કરોડ અને શતાનંદ હજાર શિષ્યો સાથે આવ્યા.
સાર્ધ ત્રિકોટિભિઃ શિષ્યૈર્ઋષ્યશૃઙ્ગો વિભાણ્ડકઃ । પાપિનિઃ કોટિભિઃ શિષ્યૈર્લક્ષૈઃ કાત્યાયનસ્તથા
ઋષ્યશૃંગ અને વિભાંડક ત્રીસ કરોડ શિષ્યો સાથે, પાપિની દસ કરોડ અને કાત્યાયન એક લાખ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
યાજ્ઞવલ્ક્યઃ સહસ્રૈશ્ચ વ્યાસઃ શિષ્યત્રિકોટિભિઃ । શિષ્યૈર્લક્ષૈશ્ચ સહિતો ગર્ગઃ કુલપુલોહિતઃ
યાજ્ઞવલ્ક્ય હજાર શિષ્યો સાથે, વ્યાસ ત્રીસ કરોડ અને કુળપુલોહિત ગર્ગ એક લાખ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
ગાલવશ્ચ સહસ્રૈશ્ચ સહસૈઃ સૌભરિસ્તથા । ત્રિકોટિભિર્લોમશશ્ચ માર્કણ્ડેયસ્ત્રિકોટિભિઃ
ગાલવ અને સૌભરી હજાર-હજાર શિષ્યો સાથે, લોમશ ત્રીસ કરોડ અને માર્કંડેય પણ ત્રીસ કરોડ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
કોટિભિર્વામદેવશ્ચ જૈગીષવ્યસ્ત્રિકોટિભિઃ । સાંદીપનિર્દેવલશ્ચ સચ્છિષ્યૈશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ
વામદેવ દસ કરોડ, જયગીષવ્ય ત્રીસ કરોડ, તથા સાંદીપનિ અને દેવલ પણ ત્રીસ કરોડ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
વોઢુઃ શિષ્યૈઃ કોટિભિશ્ચ લક્ષૈઃ પઞ્ચશિખસ્તથા । અહં નારાયણશ્ચૈવ નરો મમ સહોદરઃ
વોઢુ દસ કરોડ, પંચશિખ એક લાખ શિષ્યો સાથે, હું, નારાયણ અને મારા સહોદર નર પણ આવ્યા.
શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધં વિશ્વામિત્રશ્ચ કોટિભિઃ । ત્રિકોટિભિર્જરત્કારુરાસ્તીકશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ
વિશ્વામિત્ર ત્રીસ કરોડ, વિશ્વામિત્ર દસ કરોડ, જરત્કારુ ત્રીસ કરોડ અને આસ્તીક પણ ત્રીસ કરોડ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
ત્રિકોટિભિઃ પર્શુરામો વત્સો લક્ષૈશ્ચ શિષ્યકૈઃ । દક્ષસ્ત્રિલક્ષૈઃ શિષ્યૈશ્ચ કપિલઃ પઞ્ચકોટિભિઃ
પરશુરામ ત્રીસ કરોડ, વત્સ એક લાખ, દક્ષ ત્રણ લાખ અને કપિલ પચાસ કરોડ શિષ્યો સાથે આવ્યા.
સંવર્તશ્ચ ત્રિલક્ષૈશ્ચાપ્યુતથ્યશ્ચ તથૈવ ચ । સહસ્રૈર્જૈમિનિશ્ચૈવ પૈલો લક્ષૈસ્તથૈવ ચ
સંવર્ત પાસે ત્રણ લાખ શિષ્યો હતા, એ જ રીતે ઉતથ્ય પણ હતા; જયમિની પાસે હજારો શિષ્યો હતા અને પૈલ પાસે પણ લાખો શિષ્યો હતા.
સુવણંશ્ચ સહસ્રૈશ્ચ વૈશમ્પાયન એવ ચ । શિષ્યૈર્લક્ષૈઃ સમેતશ્ચ વ્યાસશિષ્યઃ પુરોગમઃ
સુવણ પાસે હજારો શિષ્યો હતા અને વૈશંપાયન પણ હતા; એ બધા વ્યાસના શિષ્યના નેતૃત્વમાં લાખો શિષ્યો સાથે આવ્યા હતા.
લક્ષૈઃ શિષ્યૈસ્તથા શૃઙ્ગી ચોપમન્યુસ્તથૈવ ચ । સહસ્રૈશ્ચ ગૌરમુખઃ કચો લક્ષૈર્ગુરોઃ સુતઃ
શૃંગી પાસે પણ લાખો શિષ્યો હતા, અને ઉપમન્યુ પણ એ જ રીતે હતા; ગૌરમુખ પાસે હજારો શિષ્યો હતા અને ગુરુપુત્ર કચ પાસે પણ લાખો શિષ્યો હતા.
અશ્વત્થામા તથા દ્રોણઃ કૃપાચાર્યઃ સશિષ્યકઃ । ભીષ્મઃ કર્ણશ્ચ શકુની રાજા દુર્યોધનસ્તથા
અશ્વત્થામા, દ્રોણ, કૃપાચાર્ય પોતાના શિષ્યો સાથે, ભીષ્મ, કર્ણ, શકુની અને રાજા દુર્યોધન પણ ત્યાં હતા.
શ્રીભગવાનુવાચ શુભકર્મણિ નિષ્પન્ને યાસ્યન્તિ યે સમાગતાઃ । શિવબ્રહ્માદયો દેવા મુનયશ્ચ તથાઽપરે
શ્રીભગવાન બોલ્યા: શુભ કાર્ય પૂરું થતાં જ અહીં એકઠા થયેલા બધા લોકો—શિવ, બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ, તેમજ ઘણા ઋષિઓ—પછી વિદાય લેશે.
ભવાશ્ચ યાદવૈઃ સાર્ધં પ્રવિશ દ્વારકાં પુરીમ્ । મત્પિત્રા માતૃભિઃ સાર્ધ માહેન્દ્રે ચ ક્ષણે નૃપ
હવે તું યાદવો સાથે, મારા પિતા અને માતાઓ અને ઇન્દ્ર સાથે થોડા સમય માટે દ્વારકા શહેરમાં પ્રવેશ કર, હે રાજા.
અપરે યદવોઽન્યે ચ યાસ્યન્તિ મથુરાં પુરીમ્ । શ્રુત્વેતિ વિરસો રાજા તમુવાચ ભયાકુલઃ
બીજા યાદવો અને બીજા લોકો મથુરા શહેર તરફ જશે; આ સાંભળીને રાજા ઉદાસ અને ભયગ્રસ્ત થઈને એમને કહ્યું.
ઉગ્રસેન ઉવાચ વાસુદેવ ન યાસ્યામિ ભૂમિં તાં પૈતૃકીં પુનઃ । સર્વતીર્થપરાં શુદ્ધાં દૈવે કર્મણિ પૈતૃકે
ઉગ્રસેન બોલ્યા: વાસુદેવ, હું એ પૌત્ર ભૂમિ પર ફરીથી જઇશ નહીં, જે સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ, પવિત્ર અને પિતૃકર્મ માટે નિર્ધારિત છે.
પાવકે ભૂમિદેશે ચ પિતૄણાં નિર્વપેત્તુ યઃ । તદ્ભૂમિઃ સ્વામિપિતૃભિઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ હન્યતે
જે કોઈ એ પવિત્ર પૌત્ર ભૂમિ કે પવિત્ર સ્થળે પિતૃઓ માટે પિંડ આપે છે, એ ભૂમિ પિતૃઓ અને પિતાને માટે શ્રાદ્ધકર્મમાં નિષ્ફળ બને છે.
પિતૄણાં નિષ્ફલં શ્રાદ્ધં દેવાનામપિ પૂજનમ્ । કિંચિત્ફલપ્રદં ચૈવ સંપૂર્ણે પૈતૃકે સ્થલે
પિતૃઓ માટેનું શ્રાદ્ધ અને દેવતાઓની પૂજા એ પૌત્ર ભૂમિ પર નિષ્ફળ થાય છે, અને ત્યાં થતું કોઈ પણ પુણ્ય કાર્ય બહુ ઓછું ફળ આપે છે.
પુત્રપૌત્રકલત્રેભ્યઃ પ્રાણેભ્યઃ પ્રેયસી સદા । દુર્લભા પૈદૃકી ભૂમિઃ પિતુર્માતુર્ગરીંયસી
પૌત્ર ભૂમિ હંમેશા પુત્ર, પૌત્ર, પત્ની અને પોતાના પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય હોય છે; એ બહુ દુર્લભ છે અને પિતા-માતાથી પણ મહાન છે.
તત્સત્યં ચ પવિત્રં ચ દૈવે કર્મણિ પૈતૃકે । ક્રીડાં ચ દત્તે દાનં ચ પરદત્તમશુદ્ધકમ્
દૈવિક અને પૌત્ર કર્મમાં એ સાચું અને પવિત્ર છે; પણ રમણ, દાન કે બીજાએ આપેલું દાન શુદ્ધ નથી.
મ્રિયતે પૈતૃકીભૂમ્યં તીર્થતુલ્યફલં લભેત્ । ગઙ્ગાજલસમં પૂતં પતૃખાતોદકં હરે
જે પૌત્ર ભૂમિ પર મૃત્યુ પામે છે તેને તીર્થ જેટલું ફળ મળે છે; ત્યાંના કુવામાંથી લીધેલું પાણી ગંગાજળ જેટલું પવિત્ર હોય છે, હે હરિ.
તત્ર સ્નાત્વા જલે પૂતે ગઙ્ગાસ્નાનફલં લભેત્ । પિતણાં તર્પણાં તત્ર પવિત્રં દેવપૂજનમ્
ત્યાં શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કરવાથી ગંગાસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે; ત્યાં પિતૃઓને તર્પણ અને દેવતાઓની પૂજા પવિત્ર ગણાય છે.