ઉર્ધ્વં વિંશતિહસ્તેભ્યઃ પ્રાકારં ન શુભપ્રદમ્ । સૂત્રધારં તૈલાકારં સ્વર્ણકારં ચ હીરકમ્
વીસ હાથથી વધુ ઊંચી દીવાલ શુભ નથી; સુતરધાર, તેલ બનાવનાર, સોનાર અને હીરાવાળા માટે પણ એ જ છે.
વાટીમૂલે ગ્રામમધ્યે ન કુર્યાત્સ્થાપનં બુધઃ । બ્રાહ્મણં ક્ષત્ત્રિયં વૈશ્યં સચ્છૂદ્રં ગણકં શુભમ્
વાડીના છેડે કે ગામના મધ્યમાં ઘર સ્થાપવું યોગ્ય નથી; બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, સચ્ચુદ્ર અને શુભ ગણકને ત્યાં વસવું યોગ્ય છે.
ભટ્ટં વૈદ્યં પુષ્પકારં સ્થાપયેચ્છિબિરાન્તિકે । પ્રસ્થે ચ પરિખામાનં શતહસ્તં પ્રશસ્તકમ્
શિબિરની નજીક એક પૂજારી, એક વૈદ્ય અને ફૂલ ગોઠવનારો રાખવો. શિબિરની આસપાસ સો હાથ પહોળી અને સારી રીતે બનાવેલી ખાઈ પણ ખોદવી.
પરિતઃ શિબિરાણાં ચ ગમ્ભીરં દશહસ્તકમ્ । સંકેતપૂર્વકં ચૈવ પરિખાદ્વારમીપ્સિતમ્
શિબિરને ચારેય બાજુ દસ હાથ ઊંડી ખાઈ બનાવવી. ખાઈમાં પ્રવેશ માટે મનગમતું દરવાજું પહેલેથી નક્કી કરીને રાખવું.
શત્રોરગમ્યં મિત્રસ્ય ગમ્યમેવ સુખેન ચ । શાલ્મલીનાં તિન્તિડીનાં હિન્તાલાનાં તથૈવ ચ
એવી વ્યવસ્થા કરવી કે દુશ્મન માટે એ જગ્યા અપ્રાપ્ય રહે અને મિત્રોને સરળતાથી પ્રવેશ મળે. શાલમળી, તિંતિડી અને હિંતાળ જેવા વૃક્ષો પણ વાપરવા.
નિમ્બાણાં સિન્ધુવારાણાં બદરીણામભદ્રકમ્ । ધત્તૂરાણાં વટાનાં ચાપ્યેરણ્ડાનામવાઞ્છિતમ્
નીમ, સિંધવાડ, બોર, અભદ્ર, ધતૂરો, વટવૃક્ષ અને એરંડના વૃક્ષો પણ જરૂર મુજબ વાપરી શકાય.
એતેષામતિરિક્તાનાં શિબિરે કાષ્ઠમીપ્સિતમ્ । વૃક્ષં ચ વજ્રહસ્તં ચ ભૂધરો વર્જયેદધઃ
આ સિવાય પણ બીજા પ્રકારની લાકડીઓ શિબિર માટે યોગ્ય છે, પણ વીજળી પડેલી કે દીમડાની ઉપર ઉગેલા વૃક્ષોનો ઉપયોગ ન કરવો.
પુત્રદારધનં હન્યાદિત્યાહ કમલોદ્ભવઃ । કથિતં લોકશિક્ષાર્થં કુરુ કાષ્ઠં વિના પુરીમ્
કમલમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ કહ્યું છે કે આવા વૃક્ષો સંતાન, પત્ની અને ધનનો નાશ કરે છે. એથી જગતને શીખવા માટે આ કહેલું છે—આવી લાકડીઓ વગર જ શહેર બનાવવું.
શુભક્ષણં ચાપ્યધુના ગચ્છ વત્સ યથાસુખમ્ । વિશ્વકર્મા હરિં નત્વા જગામ્ પક્ષિણા સહ
હવે શુભ ઘડી છે, વત્સ, તું મનગમતું જઈ શકે છે. વિશ્વકર્માએ હરિને વંદન કરીને પંખી સાથે પ્રસ્થાન કર્યું.
સમુદ્રસ્ય સમીપં ચ વટમૂલં મનોહરમ્ । સુષ્વાપ તત્ર નક્તં ચ કારુશ્ચ પક્ષિણા સહ
સમુદ્રની નજીક, મોહક વટવૃક્ષની નીચે, એ કારીગર પંખી સાથે રાતે ત્યાં સુઈ ગયો.
સ્વપ્ને દ્વારવતીં રમ્યાં દદર્શ ગરુડસ્તથા । યત્કિંચિત્કથિતં કારું કૃષ્ણેન પરમાત્મના
સપનામાં ગરુડને સુંદર દ્વારકાનું દર્શન થયું અને જે કંઈthing કૃષ્ણે કારીગરને કહ્યું હતું, એ બધું પણ દેખાયું.
તદેવ લક્ષણં સર્વં દદર્શ નગરે મુને । કારું હસન્તિ સ્વપ્ને ચ સર્વે તે શિલ્પકારિણઃ
હે મુનિ, એ શહેરમાં તેને બધું જ એવું જ દેખાયું, જેમ વર્ણવાયું હતું. સપનામાં બધા શિલ્પીઓ કારીગર પર હસી રહ્યા હતા.
ગરુડં ગરુડાશ્ચાન્યે બલવન્તશ્ચ પક્ષિણઃ । બુદ્ધો દદર્શ ગરુડો વિશ્વકર્મા ચ લજ્જિતઃ
તેને ગરુડ, બીજા ગરુડો અને શક્તિશાળી પક્ષીઓ દેખાયા. ગરુડે સમજ્યું અને વિશ્વકર્મા શરમાઈ ગયો.
અતીવ દ્વારકાં રમ્યાં શતયોજનવિસ્તૃતામ્ । બ્રહ્માદીનાં ચ નગરં વિજિત્ય ચ વિરાજિતામ્
તેને દ્વારકા અત્યંત સુંદર અને સો યોજન જેટલી વિશાળ દેખાઈ, જે બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓનું વિજયી અને તેજસ્વી શહેર હતું.
અથ ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા ભવાન્યા ચ ભવઃ સ્વયમ્ । અનન્તશ્ચાપિ ધર્મશ્ચ ભાસ્કરશ્ચ હુતાશનઃ
પછી ચૌસઠમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નારાયણે કહ્યું: એ દરમિયાન બ્રહ્મા, ભવાની સાથે ભવ, અનંત, ધર્મ, ભાસ્કર અને અગ્નિ આવ્યા.
કુબેરો વરુણશ્ચૈવ પવનશ્ચ યમસ્તથા । મહેન્દ્રશ્ચપિ ચન્દ્રશ્ચ રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવ તે
કુબેર, વરુણ, પવન, યમ, મહેન્દ્ર, ચંદ્ર અને અગિયાર રુદ્રો પણ આવ્યા.
અન્યે દેવાશ્ચ મુનયો વસવઃ સપ્ત એવ ચ । આદિત્યાશ્ચાપિ દૈત્યાશ્ચ ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાસ્તથા
બીજા દેવતાઓ, મુનિઓ, સાત વસુઓ, આદિત્યો, દૈત્ય, ગંધર્વો અને કિનરાઓ પણ આવ્યા.
આયયુર્દ્વારકાં દ્રષ્ટું શ્રીકૃષ્ણં ચ બલં તથા । આગચ્છન્તં ચ સહસા વટમૂલં મનોહરમ્
બધા શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામને જોવા દ્વારકામાં આવ્યા અને તરત જ મોહક વટવૃક્ષની નીચે પહોંચી ગયા.
દૃષ્ટ્વા ચ દેવતાઃ સર્વાસ્તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્ । આકાશાચ્ચ વિમાનૈશ્ચ સંપ્રાપ્ય વટમૂલકમ્
બધા દેવતાઓએ પુરુષોત્તમનું દર્શન કરીને સ્તુતિ કરી. આકાશમાંથી અને પોતાના વિમાનમાં બેઠા રહીને વટમૂળ પાસે આવ્યા.
દદૃશુર્દ્વારકાં રમ્યામતીવ સુમનોહરમ્ । મુક્તામાણિક્યહીરેણા રત્નરાજિવિરાજિતામ્
તેમણે દ્વારકાનું દર્શન કર્યું, જે અતિ સુંદર અને મોહક હતી, મોતી, માનિક, હીરા અને રત્નોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન હતી.
પરિતશ્ચતુરસ્રાં ચ શતયોજનસંમિતામ્ । સપ્તભિઃ પરિખાભિશ્ચ ગમ્ભીરાભિશ્ચ વેષ્ટિતામ્
આ ચારેય બાજુએ ચોરસ આકારનું હતું, જેની લંબાઈ સો યોજન જેટલી હતી અને આસપાસ સાત ઊંડા ખાડાઓથી ઘેરાયેલું હતું.
પ્રાકારૈર્નવભિર્યુક્તાં લક્ષૈઃ ક્રીડાસરોવરૈઃ । મનોહરૈઃ સપદ્મૈશ્ચ સહિતૈશ્ચ મધુવ્રતૈઃ
તેમાં નવ મજબૂત કોટ હતા અને લાખો રમણીય સરોવરો હતા, જેમાં કમળ ખીલી રહ્યા હતા અને મધમાખીઓ ગુંજી રહી હતી.
શોભિતાં સર્વતોભદ્રૈઃ પુષ્પોદ્યાનત્રિલક્ષકૈઃ । પ્રફુલ્લપુષ્પૈઃ પવનૈઃ સર્વત્ર સુરભીકૃતામ્
તેમાં ત્રણ લાખ શુભ ફૂલવાટિકા હતી, અને સર્વત્ર ફૂલોના સુગંધથી પવન મહેકતો હતો.
આમોદિતાં ચ શીતેન મન્દચન્દનવાયુના । તરુભિર્નારિકેલાણાં શોભિતાં શતકોટિભિઃ
શીતળ અને હળવા ચંદનવાસી પવનથી તે સુગંધિત હતું અને કરોડો નાળિયેરના વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
ગુવાકાનાં ચ વૃક્ષૈશ્ચ ભૂષિતાં તચ્ચતુર્ગુણૈઃ । ચતુર્ગુણૈર્ગુવાકાનાં યુક્તામામ્રમહીરુહૈઃ
તેમાં નાળિયેર કરતાં ચાર ગણી સંખ્યામાં ગુવાકા અને એટલી જ સંખ્યામાં કેરીના વૃક્ષો પણ હતા.
પરીતાં પનસાનાં ચ વૃક્ષૈરામ્રસમૈર્મુને । સુશોભિતાં ચ તાલાનાં દ્રુમૈરામ્રસમૈર્મુને
મુને, તે આસપાસ પાનસના વૃક્ષો અને કેરીના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું અને તાડના વૃક્ષો તથા વધુ કેરીના વૃક્ષોથી પણ સુંદર બન્યું હતું.
અશ્વત્થૈર્બદરીભિશ્ચ બિલ્વૈરામ્રાતકૈર્વટૈઃ । શાલ્મલીભિશ્ચ જમ્બૂભિઃ કદમ્બૈશ્ચાપિ શોભિતામ્
તે પીપળ, બોર, બેલ, આમ્રાતક, વટ, સીમળ, જાંબુ અને કદંબના વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
વંશૈશ્ચ તિન્તિડીભિશ્ચ ચમ્પકૈર્બકુલૈસ્તથા । નાગેશ્વરૈર્નાગરઙ્ગૈર્જમ્બીરૈર્દાડિમૈર્યુતામ્
તેમાં વાંસ, છોળ, ચંપા, બકુલ, નાગકેસર, નાગરંગ, લીમડું અને દાડમના વૃક્ષો પણ હતા.
ખર્જુરૈરર્જુનૈઃ પિષ્ટૈરિક્ષુભિઃ કાઞ્ચનૈરપિ । હરીતકીભિર્ધાત્રીભિરિન્દુભિઃ પરિતઃ પ્લુતામ્
તે ચારેય બાજુ ખજુર, અર્જુન, પિષ્ટા, ઉખડ, સુવર્ણ વાંસ, હરડે, આમળા અને ચાંદની જેવાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
શાલૈઃ પ્રિયાલૈર્હિન્તાલૈઃ શિરીષૈઃ સપ્તપર્ણકૈઃ । અન્યૈર્નાનાદ્રુમૈરિષ્ટૈરિષ્ટાં યુક્તાં પરિપ્લુતામ્
તેમાં શાલ, પ્રિયાળ, હિંતાળ, શિરીષ, સપ્તપર્ણ અને અનેક મનગમતા વૃક્ષો હતા, જે તેને અત્યંત મનોહર અને સમૃદ્ધ બનાવતા હતા.