મુક્તામણિં સુવર્ણ ચ માણિક્યં હીરકં તથા । વહ્નિશુદ્ધાંશુકં રત્નં નન્દાય દેવકી દદૌ
દેવકીએ નંદને એક મુક્તા, સોનુ, માનિક, હીરા અને અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલું રત્નવસ્ત્ર આપ્યું.
શ્વેતાશ્વં ચ ગજેન્દ્રં ચ સુવર્ણરથમુત્તમમ્ । નન્દાય કૃષ્ણઃ પ્રદદૌ વસુદેવશ્ચ સાદરમ્
કૃષ્ણ અને વસુદેવે આદરપૂર્વક નંદને એક સફેદ ઘોડો, ગજરાજ અને ઉત્તમ સુવર્ણ રથ આપ્યો.
તયોરનુવ્રજન્વિપ્રા દેવકીપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ । વસુદેવસ્તથાઽક્રૂરોઽપ્યુદ્ધવશ્ચ યયૌ મુદા
તેમના પાછળ બ્રાહ્મણો અને દેવકીની આગેવાનીમાં સ્ત્રીઓ ચાલતી; વસુદેવ, અક્રૂર અને ઉદ્ધવ પણ આનંદથી ગયા.
કાલિન્દીનિકટં ગત્વા તે સર્વે રુરુદુઃ શુચા । પરસ્પરં ચ સંભાષ્ય તે સર્વે સ્વાલયં યયુઃ
યમુનાના કિનારે પહોંચીને બધા દુઃખથી રડી પડ્યા; એકબીજાથી વાત કરી, પછી બધા પોતાના ઘરે પાછા ગયા.
કુન્તી સપુત્રા વિધવા વસુદેવાજ્ઞયા મુને । નાનારત્નમણિં પ્રાપ્ય પ્રયયૌ સ્વરલયં મુદા
કુંતી પોતાના પુત્રો સાથે વિધવા બની, વસુદેવની આજ્ઞાથી, મુનિ, અનેક કિંમતી રત્નો મેળવી આનંદપૂર્વક સ્વર્ગલોકે ચાલી ગઈ.
વસુતેવો દેવકી ચ પુત્રકલ્યાણહેતવે । નાનારત્નમણિં વસ્ત્રં મુવર્ણં રજતં તથા
વસુદેવ અને દેવકી એ પોતાના પુત્રોના કલ્યાણ માટે વિવિધ રત્નો, વસ્ત્રો, સોનાં અને ચાંદી આપ્યાં.
મુક્તામાણિક્યચહારં ચ મિષ્ટાન્નં ચ સુધોપમમ્ । ભટ્ટેમ્યો બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ પ્રદદૌ સાદરં મુદા
તેમણે મુક્તા, માણિક્ય, આભૂષણો અને અમૃત જેવું મીઠું ભોજન પુજારીઓ અને બ્રાહ્મણોને આદરપૂર્વક અને આનંદથી આપ્યાં.
મહોત્સવં વેદપાઠં હરેર્નામૈકમઙ્ગલમ્ । વિપ્રાણાં ભોજનં ચૈવ કારયામાસ યત્નતઃ
તેમણે મહોત્સવ, વેદપાઠ, હરિના નામનું શુભ સંકીર્તન અને વિપ્રોના ભોજન ખૂબ જ যত્નપૂર્વક કરાવ્યાં.
જ્ઞાતીનાં બાન્ધવાનાં ચ પુરસ્કારં યથોચિતમ્ । ચકાર મણિમાણિક્યમુક્તાવસ્ત્રૈર્મનોહરૈઃ
જ્ઞાતિ અને બાંધવોને યોગ્ય રીતે મનોહર રત્નો, માણિક્ય, મુક્તા અને વસ્ત્રોથી સન્માનિત કર્યાં.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo નારાદનાo ઉત્તo ભગવદુપનયનં નામૈકાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં નારદકૃત 'ભગવાનનું ઉપનયન' નામે એકસો એકાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
દ્વ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ કૃણ્ણઃ સાંદીપનેર્ગેહં ગત્વા ચ સબલો મુદા । નમશ્ચકાર સ્વગુરું ગુરુપત્નીં પતિવ્રતામ્
એકસો બાવનમો અધ્યાય. નારાયણ કહે છે: કૃષ્ણ પોતાના ભાઈ સાથે આનંદથી સાંદીપનિની ઘેર ગયા અને પોતાના ગુરુ તથા ગુરુપત્ની, જે પતિવ્રતા હતી, તેમને વંદન કર્યું.
શુભાશિષં ગૃહીત્વા ચ દત્ત્વા રત્નમણિં હરિઃ । ગુરવે તસ્ય ભાર્યાયૈ તમુવાચ યથોચિતમ્
શુભ આશીર્વાદ મેળવી અને રત્ન આપીને, હરિએ ગુરુ અને તેમની પત્નીને યોગ્ય રીતે સંબોધન કર્યું.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ત્વત્તો વિદ્યાં લભિષ્યામિ વાઞ્છિતાં વાઞ્છિતં મમ । કૃત્વા શુભક્ષણં વિપ્ર માં પાઠય યથોચિતમ્
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હું તમારી પાસેથી મનગમતી વિદ્યા મેળવવા ઇચ્છું છું. હે બ્રાહ્મણ, શુભ ઘડીયાળે મને યોગ્ય રીતે પાઠ ભણાવો.
ઓમિત્યુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠઃ પૂજયામાસ તં મુદા । મધુપર્કપ્રાશનેન ગવા વસ્ત્રેણ ચન્દનૈઃ
'ૐ' ઉચ્ચારીને, શ્રેષ્ઠ મુનિએ આનંદથી તેમને મધુપર્ક, ગાય, વસ્ત્ર અને ચંદનથી પૂજન કર્યું.
મિષ્ટાન્નં ભોજયામાસ તામ્બૂલં ચ સુવાસિતં । સુપ્રિયં કથયામાસ તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્
મીઠું ભોજન અને સુગંધિત પાન પીરસી, પ્રેમથી વાત કરી અને પરમેશ્વરનું સ્તુતિ કરી.
સાંદીપનિરુવાચ પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પરમીશ પરાત્પર । સ્વેચ્છામયં સ્વયંજ્યોતિર્નિલિપ્તૈકો નિરઙ્કુશઃ
સાંદીપનિ કહે છે: પરમ બ્રહ્મ, પરમ ધામ, સર્વોચ્ચ ઈશ્વર, સર્વથી પર, સ્વેચ્છાથી ચાલતા, સ્વયં પ્રકાશમાન, સ્પર્શરહિત અને નિર્ભય.
ભક્તૈકનાથ ભક્તેષ્ટ ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહ । ભક્તવાઞ્છાકલ્પતરો ભક્તાનાં પ્રાણવલ્લભ
ભક્તો માટે એકમાત્ર આશ્રય, ભક્તોને પ્રિય, ભક્તો પર કૃપારૂપ, ભક્તોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર વૃક્ષ, ભક્તોના પ્રાણપ્રિય.
માયયા બાલરૂપોઽસિ બ્રહ્મેશશેષવન્દિતઃ । માયયા ભુવિ ભૂપાલ ભુવો ભારક્ષયાય ચ
માયાથી બાળરૂપે પ્રગટ, બ્રહ્મા, શિવ અને શેષ દ્વારા પૂજ્ય, અને માયાથી પૃથ્વી પર પૃથ્વીનો ભાર હલકો કરવા અવતર્યા.
યોગિનો યં વિદન્ત્યેવં બ્રહ્મજ્યોતિઃ સનાતનમ્ । ધ્યાયન્તે ભક્તનિવહા જ્યોતિરભ્યન્તરે મુદા
યોગીઓ તમને શાશ્વત બ્રહ્મપ્રકાશ રૂપે ઓળખે છે; ભક્તો આનંદથી આંતરિક તેજમાં ધ્યાન ધરે છે.
દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં સુન્દરં શ્યામહુપકમ્ । ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં સસ્મિતં ભક્તવત્સલમ્
બે હાથવાળા, વાંસળી ધરાવતા, સુંદર અને શ્યામવર્ણ, સર્વાંગે ચંદન લગાવેલા, સ્મિતવદન અને ભક્તવત્સલ.
પીતામ્બરધરં દેવં વનમાલવિભૂષિતમ્ । લીલાપાઙ્ગતરઙ્ગૈશ્ચ નિન્દિતાનઙ્ગમૂર્ચ્છિતમ્
પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલા, વનમાળા ધારણ કરેલા, લીલા ભર્યા નજરથી કામદેવને પણ હરાવે એવા.
અલક્તભવનં તદ્વત્પાદપદ્મં સુશોભનમ્ । કૌસ્તુભોદ્ભાસિતાઙ્ગં ચ દિવ્યમૂર્તિં મનોહરમ્
લાલ લાકથી શોભતા પદપદ્મ, કૌસ્તુભ રત્નથી ઝગમગતું અંગ, દિવ્ય અને મનોહર મૂર્તિ.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નં ચ સુવેષં પ્રસ્તુતં સુરૈઃ । દેવદેવં જગન્નાથં ત્રેલોક્યમોહનં પરમ્
થોડું હસતાં, દયાળુ અને સુંદર વેશમાં, દેવતાઓ દ્વારા વખાણવામાં આવતાં, દેવોના દેવ, જગતના સ્વામી અને ત્રણેય લોકને મોહિત કરનાર પરમ ભગવાન હતા.
કોટિકન્દર્પલીલાભં કમનીયમનીશ્વરમ્ । અમૂલ્યરત્નનિર્માણભૂષણૌઘેન ભૂષિતમ્
અનંત કંદર્પ જેવી રમણિયતા ધરાવનાર, અત્યંત મનોહર અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ, અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલા અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન એવા પરમેશ્વર હતા.
વરં વરણ્યં વરદં વરદાનામભીપ્સિતમ્ । ચતુર્ણામપિ વેદાનાં કારણાનાં ચ કારણમ્
સર્વોત્તમ, સર્વેના ઇચ્છનીય, વરદાન આપનાર અને વરદાન આપનારા પણ જેમને ઇચ્છે છે, એવા, ચારેય વેદો અને સર્વ કારણોના પણ કારણ એવા પરમેશ્વર છે.
પાઠાર્થ મત્પ્રિયસ્થાનમાગતોઽસિ ચ માયયા । પાઠં તે લોકશિક્ષાર્થં રમણં ગમનં રણમ્
પાઠ માટે, મારા પ્રિય, તું અહીં મારી માયાથી આવ્યો છે; તારો પાઠ, જગતને શીખવવા માટે, તારો આનંદ, આવવું અને રમવું એ બધું તારા લિલા છે.
ગુરુપત્ન્યુવાચ અદ્ય મે સફલં જન્મ સફલં જીવનં મમ । પાતિવ્રત્યં ચ સફલં સફલં ચ તપોવનમ્
ગુરુપત્નીએ કહ્યું: આજે મારું જન્મ ફળદાયી થયું, મારું જીવન સફળ થયું; મારું પતિવ્રત પણ સફળ થયું અને વનવાસનું તપ પણ ફળ્યું.
મદ્દક્ષહસ્તઃ સફલો દત્તં યેનાન્નમીપ્સિતમ્ । તદાશ્રમં તીર્થપરં તીર્થપાદપદાઙ્કિતમ્
મારો જમણો હાથ પણ સફળ થયો, જેના દ્વારા મેં ઇચ્છિત ભોજન આપ્યું; આ આશ્રમ પવિત્ર તીર્થ સમાન છે, જ્યાં તારા પાવન પગલાં પડ્યાં છે.
ત્વત્પાદરજસા પૂતા ગૃહાઃ પ્રાઙ્ગણમુત્તમમ્ । ત્વત્પાદપદ્મં દૃષ્ટ્વા ચૈવાઽઽવયોર્જન્મખણ્ડનમ્
તારા પગલાંની ધૂળથી ઘર અને આ ઉત્તમ ઓટલા પવિત્ર થઈ ગયા; અને તારા કમળ જેવા પગ જોઈને અમારો જન્મમરણનો બંધન તૂટી ગયો.
તાવદ્દુઃખં ચ શોકશ્ચ તાવદ્ભોગશ્ચ રોગકઃ । તાવજ્જન્માનિ કર્માણિ ક્ષુત્પિપાસાદિકાનિ ચ
જ્યાં સુધી તારા કમળ જેવા પગમાં ભક્તિ કે દર્શન નથી, ત્યાં સુધી દુઃખ, શોક, ભોગ, રોગ, જન્મ, કર્મ, ભૂખ, તરસ અને આવા અનેક દુઃખો રહે છે.