ગુણે પ્રકૃષ્ટસત્ત્વે ચ પ્રશબ્દો વર્તતે શ્રુતૌ
શાસ્ત્રોમાં 'પ્ર' શબ્દ ગુણ અને ઉત્તમ સત્વ દર્શાવવા માટે વપરાય છે.
ત્રિગુણાત્મસ્વરૂપા યા સર્વશક્તિસમન્વિતા
જેનું સ્વરૂપ ત્રણ ગુણોથી બનેલું છે અને જે સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત છે.
પ્રથમે વર્ત્તતે પ્રશ્ચ કૃતિસ્સ્યાત્સૃષ્ટિવાચકઃ
'પ્ર' ઉપસર્ગ પ્રથમ આવે છે અને 'કૃતિ' અર્થતઃ સર્જન છે.
યોગેનાત્મા સૃષ્ટિવિધૌ દ્વિધારૂપો બભૂવ સઃ
યોગ દ્વારા આત્માએ સર્જન સમયે પોતાને બે ભાગમાં વિભાજિત કર્યું.
સા ચ બ્રહ્મસ્વરૂપા સ્યાન્માયા નિત્યા સનાતની 2.1.
એ બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે, માયા છે, શાશ્વત અને સનાતન છે.
અતએવ હિ યોગીન્દ્રઃ સ્ત્રીપુંભેદં ન મન્યતે
આથી, મહાન યોગી સ્ત્રી અને પુરુષમાં ભેદ માનતો નથી.
સ્વેચ્છામયસ્યેચ્છયા ચ શ્રીકૃષ્ણસ્ય સિસૃક્ષયા
શ્રીકૃષ્ણની ઇચ્છાથી, જે પોતે જેવું મનમાં આવે તેમ કરે છે અને સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી,
તદાજ્ઞયા પઞ્ચવિધા સૃષ્ટિકર્મણિ ભેદતઃ
તેમની આજ્ઞાથી, વિવિધ રીતે પાંચ પ્રકારની સર્જનક્રિયા થાય છે.
ગણેશમાતા દુર્ગા યા શિવરૂપા શિવપ્રિયા
ગણેશજીની માતા દુર્ગા છે, જે શિવરૂપ છે અને શિવજીને પ્રિય છે.
બ્રહ્માદિદેવૈર્મુનિભિર્મનુભિઃ પૂજિતા સદા
બ્રહ્મા સહિત બધા દેવતાઓ, ઋષિઓ અને મનુઓ હંમેશા તેમની પૂજા કરે છે.
યશોમઙ્ગલધર્મશ્રીસત્યપુણ્યપ્રદાયિની
તે યશ, મંગળ, ધર્મ, શ્રી, સત્ય અને પુણ્ય આપે છે.
શરણાગતદીનાર્તપરિત્રાણપરાયણા
તે શરણમાં આવેલા, દયાળુ અને દુઃખી લોકોનું રક્ષણ કરવા હંમેશા તત્પર છે.
સર્વશક્તિસ્વરૂપા ચ શક્તિરીશસ્ય સન્તતમ્
તે સર્વશક્તિની સ્વરૂપ છે અને ભગવાનની સતત શક્તિ છે.
બુદ્ધિર્નિદ્રા ક્ષુત્પિપાસા ચ્છાયા તન્દ્રા દયા સ્મૃતિઃ
બુદ્ધિ, ઊંઘ, ભૂખ, તરસ, છાંયો, આળસ, દયા અને સ્મૃતિ,
તુષ્ટિઃ પુષ્ટિસ્તથા લક્ષ્મીર્વૃત્તિર્માતા તથૈવ ચ 2.1.
સંતોષ, પોષણ, લક્ષ્મી, જીવનની વ્યવસ્થા અને માતૃત્વ પણ,
ઉક્તઃ શ્રુતૌ શ્રુતગુણશ્ચાતિસ્વલ્પો યથાગમમ્
શાસ્ત્રોમાં તેમના ગુણો પરંપરાનુસાર થોડાં જ વર્ણવાયા છે.
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપા યા પદ્મા ચ પરમાત્મનઃ
જે શુદ્ધ સત્ત્વની સ્વરૂપ છે, એવી પદ્મા પરમાત્માની છે.
કાન્તા દાન્તાઽતિશાન્તા ચ સુશીલા સર્વમઙ્ગલા
તે સુંદર, સંયમી, અત્યંત શાંત, સારા સ્વભાવની અને સર્વમંગલદાયિ છે.
ત્યક્તાઽનુરક્તા પત્યુશ્ચ સર્વાદ્યા ચ પતિવ્રતા
તે વૈરાગ્યવાળી છે, પણ પતિ પ્રત્યે પ્રેમાળ છે, સર્વમાં શ્રેષ્ઠ અને પતિવ્રતા છે.
સર્વસસ્યાત્મિકા સર્વજીવનોપાયરૂપિણી
તે સર્વ અનાજની આત્મા છે અને બધા જીવોના જીવનનુ આધાર છે.
સ્વર્ગે ચ સ્વર્ગલક્ષ્મીશ્ચ રાજલક્ષ્મીશ્ચ રાજસુ
સ્વર્ગમાં તે સ્વર્ગલક્ષ્મી છે અને રાજાઓમાં રાજલક્ષ્મી છે.
સર્વેષુ પ્રાણિદ્રવ્યેષુ શોભારૂપા મનોહરા
બધા જીવોમાં અને સંપત્તિમાં તે સૌંદર્ય અને આકર્ષણરૂપે દેખાય છે.
વાણિજ્યરૂપા વણિજાં પાપિનાં કલહઙ્કરી
વેપારીઓમાં તે વેપારરૂપે છે અને પાપીઓમાં ઝઘડા કરાવે છે.
ચપલે ચપલા ભક્તસમ્પદો રક્ષણાય ચ
ચંચળોમાં તે ચંચળ છે અને ભક્તોની સંપત્તિનું રક્ષણ કરે છે.
શક્તિર્દ્વિતીયા કથિતા વેદોક્તા સર્વસમ્મતા ।। 2.1.
બીજી શક્તિ છે, જે વેદોમાં કહેવામાં આવી છે અને બધાએ સ્વીકારી છે.
વાગ્બુદ્ધિવિદ્યાજ્ઞાનાધિદેવતા પરમાત્મનઃ
શક્તિ પરમાત્માની વાણી, બુદ્ધિ, વિદ્યા અને જ્ઞાનની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે.
સુબુદ્ધિઃ કવિતા મેધા પ્રતિભા સ્મૃતિદા સતામ્
શક્તિ સારા મનુષ્યોને સારી સમજ, કાવ્યશક્તિ, બુદ્ધિ, તેજ અને સ્મૃતિ આપે છે.
વ્યાખ્યાબોધસ્વરૂપા ચ સર્વસંદેહભઞ્જિની
શક્તિ સમજાવટ અને સમજણનું સ્વરૂપ છે, અને બધા સંશયો દૂર કરતી છે.
સર્વસઙ્ગીતસન્ધાનતાલકારણરૂપિણી
શક્તિ સર્વ પ્રકારના સંગીત, સ્વર અને તાલમાં પ્રગટે છે.
યયા વિના ચ વિશ્વૌઘો મૂકો મૃતસમઃ સદા
શક્તિ વિના આખું જગત હંમેશા મૌન અને જાણે નિર્જીવ બની જાય છે.