જારાય દત્ત્વા મિષ્ટાન્નં તામ્બૂલં વસ્ત્રચન્દનમ્ । ન દદાત્યેવ ચાઽઽહારં સ્વામિને દુઃખિને પિતઃ
પત્ની પોતાના પ્રેમી માટે મીઠું ખોરાક, પાન, કપડા અને ચંદન આપે છે, પણ પોતાના દુઃખી પતિને ખાવાનું પણ આપતી નથી.
પુત્રેણ ભર્ત્સિતસ્તાતઃ શિષ્યેણ ભર્ત્સિતો ગુરુઃ । પ્રજાભિસ્તાડિતો ભૂપો ભૂપેન પીડિતાઃ પ્રજાઃ
પિતા પોતાના પુત્રથી ધમકાવાય છે, ગુરુને શિષ્યથી ધમકી મળે છે, રાજાને પ્રજાએ માર્યો છે અને પ્રજાને રાજાએ દુઃખ આપ્યું છે.
દસ્યુચોરેશ્ચ દુષ્ટૈશ્ચ શિષ્ટાશ્ચ પરિપીડિતાઃ । સસ્યહીના ચ વસુધા ક્ષીરહીનાશ્ચ ધનેવઃ
સારા લોકો દુષ્ટ દસ્યુઓ અને ચોરોથી પીડાય છે; ધરતી પર પાક નથી અને ગાયોમાં દૂધ નથી.
સ્વલ્પક્ષીરે ઘૃતં નાસ્તિ નવનીતં ચ નિત્યશઃ । સત્યહીના જનાઃ સર્વે નિત્યં મિથ્યા વદન્તિ ચ
થોડા દૂધમાં ઘી નથી, અને મકખણ તો હંમેશા અછત છે; બધા લોકો સત્યથી ખાલી છે અને રોજ ખોટું બોલે છે.
શૌચસંધ્યાશાસ્ત્રહીના બ્રાહ્મણા વૃષવાહકાઃ । સૂપકારાશ્ચ શૂદ્રાણાં શૂદ્રાણાં શવદાહકાઃ
બ્રાહ્મણો પાસે શુદ્ધિ, સંધ્યા કે શાસ્ત્રપાઠ નથી; તેઓ બળદગાડા ચલાવે છે. રસોઈયાઓ દાસ વર્ગના છે અને દાસો મૃતદેહ સળગાવે છે.
શૂદ્રસ્ત્રીનિરતાઃ શશ્વચ્છૂદ્રા વિપ્રવધૂરતાઃ । ખાદન્તિ યસ્ય વિપ્રસ્ય ભક્ષ્યં ચ પરિપાચકાઃ
દાસો હંમેશા દાસ સ્ત્રીઓમાં જ રસ રાખે છે અને બ્રાહ્મણોની પત્નીઓમાં પણ લાલચ રાખે છે; રસોઈયાઓ બ્રાહ્મણના ખોરાકે જમે છે.
માતુઃ પરાં તસ્ય પત્નીં શૂદ્રા ગૃહ્ણન્તિ લમ્પટાઃ । ભૃત્યશ્ચ હત્વા રાજાનં સ્વયં રાજા ભવિષ્યતિ
લોભી દાસો પોતાના માલિકની માતાની પત્નીને પકડી લે છે; દાસ રાજાને મારીને પોતે રાજા બને છે.
નારી હત્વા પતિં કામાદ્ભજેજ્જારં ચ કૌતુકાત્ । પુત્રશ્ચ પિતરં હત્વા સ્વયં ભૂપો ભવિષ્યતિ
સ્ત્રી કામના માટે પતિને મારીને આનંદથી પ્રેમી રાખે છે; પુત્ર પિતાને મારીને પોતે રાજા બને છે.
સર્વે સ્વચ્છન્દનિરતાઃ શિશ્નોદરપરાયણાઃ । વઙ્ખરા વ્યાધિયુક્તાશ્ચ કુત્સિતાશ્ચ કુચૈલકાઃ
બધા પોતાના મનની ઈચ્છા અને ભોગ-ખોરાકમાં જ લાગેલા છે; બધા વાંકાચાળા, રોગી, નીચ અને ગંદા કપડા પહેરે છે.
વિક્ષુણ્ણમન્ત્રલિપ્તાશ્ચ મિથ્યામન્ત્રપ્રચારકાઃ । જાતિહીનાશ્ચ ગુરવો વયોહીનાશ્ચ નિન્દકાઃ
લોકો ભ્રષ્ટ મંત્ર બોલે છે, ખોટા મંત્રો ફેલાવે છે, જાતિ અને ઉંમર વગરના ગુરુ બને છે અને નિંદા કરે છે.
રાજાનશ્ચાપિ મલેચ્છાશ્ચ યવના ધર્મનિન્દકાઃ । સત્કીર્તિમપિ સાધૂનાં કુર્વન્ત્યુન્મૂલનં મુદા
રાજાઓ, મ્લેચ્છો અને વિદેશી લોકો ધર્મની નિંદા કરે છે અને આનંદથી સારા લોકોની પ્રતિષ્ઠા પણ નષ્ટ કરે છે.
પિતૃદેવદ્વિજાતીનામતિથીનાં ચ નિત્યશઃ । પૂજા નાસ્તિ ગુરૂણાં ચ પિત્રોશ્ચ પૂજનં સ્ત્રિયાઃ
પિતૃ, દેવ, દ્વિજ અને મહેમાનોની નિયમિત પૂજા નથી; સ્ત્રીઓ ગુરુઓ અને પોતાના માતાપિતાનો સન્માન કરતી નથી.
સ્ત્રીબન્ધૂનાં ગૌરવં ચ સ્ત્રીણાં ચ સતતં પિતઃ । ચોરઃ સત્કુલજાતિશ્ચ બ્રહ્મદેવસ્વહારકઃ
સ્ત્રીઓના સંબંધીઓ અને સ્ત્રીઓને પણ કોઈ માન આપતું નથી, પિતા; ચોર ભલે સારા કુટુંબમાં જન્મ્યો હોય, પણ બ્રાહ્મણ અને દેવનું ચોરાય છે.
માનં વહન્તિ લોભેન યુગધર્મેણ કૌતુકાત્ । દેવાયતનહીનં ચ જગત્સર્વ ભયાકુલમ્
લોકો માન ફક્ત લોભથી અને યુગના સ્વભાવથી જ રાખે છે; આખું જગત મંદિરો વિના ભયથી ભરેલું છે.
અરાજકં ચ દુર્નીતં સંતતં કલિદોષતઃ । બુભૃક્ષિતાઃ કુચૈલાશ્ચ દરિદ્રા વ્યાધિનો નરાઃ
કલિયુગના દોષથી રાજમર્યાદા નથી, હંમેશા ભ્રષ્ટાચાર છે; લોકો ભૂખ્યા, ફાટેલા કપડાંવાળા, ગરીબ અને રોગી છે.
કપર્દકઘટાધ્યક્ષો રાજેન્દ્રો હિ ઘટેશ્વરઃ । વૃદ્ધાઙ્ગુષ્ટસમા લોકા વૃક્ષાઃશાકસમાસ્તથા
રાજા હવે કૌડી અને માટલાના વ્યવસ્થાપક છે, સાચે તો માટલાના જ માલિક છે; લોકો વૃદ્ધના અંગૂઠા જેટલા નાના છે અને વૃક્ષો પાન જેટલા નાના છે.
તાલાનાં નારિકેલાણાં પનસાનાં તથૈવ ચ । ફલાનિ સર્ષપાણ્યેવ તત્ક્ષુદ્રં ચ તતઃ પરમ્
તાળ, નાળિયેર, પનસ અને એ જ રીતે નાના-મોટા બીજ અને દાણા, અને એથી પણ નીચા ફળો—
જલભાજનપાત્રેણ સસ્યેન વાસસા તથા । વિહીનં મન્દિરં સર્વં ગૃહાણામપરિષ્કૃતમ્
જે ઘર માં પાણીના વાસણ, અનાજ કે કપડા નથી, અને જે ઘર સજાવટ વગર છે—
ગન્ધકેન પરિવૃતં દીપહીનં તમેયુતમ્ । હિંસ્રજન્તુભયાદ્ભીતા જનાઃ સર્વે ચ પાપિનઃ
જે જગ્યાએ દુર્ગંધ ફેલાયેલી હોય, દીવો ન હોય, અંધકાર છવાયેલો હોય, જ્યાં લોકો હિંસક જીવજંતુઓના ડરથી જીવે છે અને બધા પાપી હોય—
સર્વે ચ કલહાવિષ્ટા પુંશ્ચલ્યઃ કલહપ્રિયાઃ । રૂપવત્યો ન કામિન્યો નરાશ્ચાપિ ન રૂપિણઃ
બધા લોકો ઝઘડામાં ફસાયેલા હોય, સ્ત્રીઓ ઝઘડો કરવા ગમતી હોય, રૂપાળી હોવા છતાં કામના ન હોય અને પુરુષો પણ સુંદરતા વગરના હોય—
નદ્યો નદાઃ કંદરાશ્ચ તડાગાશ્ચ સરોવરાઃ । જલપદ્મવિહીનાશ્ચ જલહીના ધનાસ્તથા
નદીઓ, નાળાઓ, પહાડની ગુફાઓ, તળાવો અને સરોવર—આ બધામાં કમળ નથી, પાણી પણ ઘટી ગયું છે અને ધન પણ ઓછું થઈ ગયું છે—
અપત્યહીના નાર્યશ્ચ કામુક્યો જારસંયુતાઃ । અશ્વત્થચ્છેદિનઃ સર્વે વૃક્ષહીના વસુંધરા
સ્ત્રીઓ સંતાન વગર હોય, છતાં કામાસક્ત અને પરપુરુષ સાથે જોડાયેલી હોય; બધા પવિત્ર પિપળના વૃક્ષો કાપી નાખે છે અને ધરતી પર વૃક્ષો રહી નથી—
ફલહીનાશ્ચ તરવઃ શાખાઃ સ્કન્ધવિહીનકાઃ । ફલાનિ સ્વાદુહીનાનિ ચાન્નાનિ ચ જલાનિ ચ
વૃક્ષો ફળ વિનાના હોય, ડાળીઓ તણાવાળી હોય, ફળો મીઠાશ વગરના હોય, અનાજ અને પાણી પણ સ્વાદ વગરના હોય—
માનવાઃ કટુવક્તારો નિર્દયા ધર્મવર્જિતાઃ । તદન્તે દ્વાદાશાદિત્યાઃ સંહરિષ્યન્તિ માનવાન્
માનવો કડક બોલે, દયાવાન નથી અને ધર્મથી ખાલી છે; અંતે બાર સૂર્ય માનવજાતને ભસ્મ કરી દેશે—
સર્વાઞ્જન્તુંશ્ચ તાપેન બહુવૃષ્ટ્યા વ્રજેશ્વર । અવશિષ્ટા ચ પૃથિવી કથામાત્રાવશેષિતા
બધા જીવજંતુઓ તીવ્ર તાપ અને ભારે વરસાદથી બળી જશે, હે વ્રજના સ્વામી; ધરતી માત્ર વાર્તામાં જ બચી રહેશે—
કલૌ ગતે ચ પૃથિવી ક્ષેત્રં વર્ષાગતે તથા । પુનઃ સત્યપ્રવૃત્તિશ્ચ ભવિષ્યતિ ક્રમેણ વૈ
જ્યારે કળિયુગ પૂરો થશે અને ધરતી ખેતર જેવી બાંઝ બની જશે, ત્યારે ધીરે ધીરે સત્યનો માર્ગ ફરીથી ઊભો થશે—
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં ગચ્છ તાત વ્રજં સુખમ્ । અહં દુગ્ધમુખો બાલઃપુત્રસ્તે કથયામિ કિમ્
હવે બધું કહી દીધું; હવે તું આનંદથી વ્રજમાં જા, પ્રિય. હું તો દૂધ પીતો બાળક છું—હવે તને શું કહું, પુત્ર?
નવનીતં ઘૃતં દુગ્ધં દધિ તક્રં પરિષ્કૃતમ્ । સ્વસ્તિકં શુભકર્માર્હં મિષ્ટાન્નં ચ સુધોપમમ્
તાજું માખણ, ઘી, દૂધ, દહી, છાસ, શુદ્ધ અને શુભ ખોરાક, તથા મીઠા ભોજન, જે સારા કાર્યો માટે યોગ્ય છે—
મિષ્ટદ્રવ્યં ચ યત્કિંચિત્પિતૃદેવનિમિત્તકમ્ । ભુક્તં બલાચ્ચ તત્સર્વ બાલાનાં રોદનં બલમ્
પૂર્વજ કે દેવતાઓ માટે જે કંઈ મીઠું પદાર્થ ધરાવાય છે, અને જે શક્તિથી ખવાય છે, એ બધું બાળકોના રડવાનો જ બળ છે—
તત્ક્ષમસ્વાપરાધં મે બાલદોષઃ પદે પદે । ત્વં પિતા તવ પુત્રોઽહં યશોદા જનની મમ
મારો અપમાન માફ કરજે, કારણ કે બાળકના દોષ પગલે પગલે થાય છે; તું પિતા છે, હું તારો પુત્ર છું અને યશોદા મારી માતા છે—