શ્રીકૃષ્ણશ્ચ દ્વિધારૂપો દ્વિભુજશ્ચ ચતુર્ભુજઃ । ચતુર્ભુજશ્ચ વૈકુણ્ઠે ગોલોકે દ્વિભુજઃ સ્વયમ્
શ્રીકૃષ્ણના બે સ્વરૂપ છે: બે હાથવાળા અને ચાર હાથવાળા; વૈકુંઠમાં ચાર હાથવાળા અને ગોલોકમાં સ્વાભાવિક રીતે બે હાથવાળા.
યન્નિમેષો ભવેદ્વૃન્દે બ્રહ્મણઃ પતતેન ચ । પઞ્ચવિંશત્સહસ્રેણા યુગેનેન્દ્રસ્ય પાતનમ્
હે વૃંદા, એમની એક પળકી જેટલો સમય બ્રહ્માના પતન જેટલો છે, અને પચ્ચીસ હજાર યુગ પછી ઈન્દ્રનું પતન થાય છે.
ચતુર્દશેન્દ્રાવચ્છિન્નકાલેન બ્રહ્મણો દિનમ્ । તાવતીતિ નિશા તસ્ય વિધાતુર્જગતામપિ
ચૌદ ઈન્દ્રના સમય જેટલો સમય બ્રહ્માનો એક દિવસ થાય છે; એટલો જ સમય જગતના સર્જનહારની રાત થાય છે.
એવં ત્રિંશદ્દિનૈર્માસં દ્વિષટ્કે માસિ વર્ષકમ્ । એવં શતાયુસ્તસ્યૈવ નિબોધ બોધતત્પરમ્
આ રીતે ત્રીસ દિવસનો એક મહિનો, બે મહિના મળીને એક ઋતુ, અને વર્ષ બને છે; એમ એનું આયુષ્ય એક શત વર્ષનું છે, આ સારી રીતે સમજજે.
યાવજ્જીવનપર્યન્તં સેવન્તે સનકાદયઃ । કલ્પાનાં કોટિકોટિં ચ તન્ન સાધ્યાશ્ચયો વિભુઃ
સનકાદિ મુનિઓ પોતાના સમગ્ર જીવનભર અને અનંત કલ્પો સુધી સેવા કરે છે, છતાં એ સર્વવ્યાપી ભગવાન તેમને પ્રાપ્ત થતા નથી.
સહસ્રવક્ત્રઃ શેષશ્ચ સેવતે ચ જપન્સદા । દિવાનિશં ચ યં ભક્ત્યા કલ્પકોટિશતં શતમ્
હજારો મુખ ધરાવનારો શેષદેવ પણ દિવસ-રાત ભક્તિપૂર્વક ભગવાનના નામ જપતો અને તેમની સેવા કરતો રહે છે, લાખો કલ્પો સુધી.
તન્ન સાધ્યો હિતકરો દુરારાધ્યઃ પરાત્પરઃ । બ્રહ્મા બ્રહ્માસ્વરૂપં તં ભજેજ્જન્મનિ જન્મનિ
એ ભગવાન સુખદાયક છે, પણ અત્યંત દુર્લભ અને સર્વોચ્ચ છે; બ્રહ્મા પણ જન્મે જન્મે બ્રહ્મરૂપે તેમની ભક્તિ કરે છે.
વક્ત્રૈશ્ચતુર્ભિઃ સતતં સ્તૌતિ નિત્યં સનાતનમ્ । વેદેઽનિર્વચનીયશ્ચ વેદાનાં જનકો વિધિઃ
ચારે મુખથી બ્રહ્મા સતત એ શાશ્વત ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે; વેદોમાં એ અર્વાચીન છે અને વેદોના સર્જક પણ એ જ છે.
વિધાતા ફલદાતા ચ દાતા ચ સર્વસંપદામ્ । તન્ન સાધ્યો હિ ભગવાન્કાલકાલાન્તકઃ
એ ભગવાન સર્જનહાર, ફળ આપનાર અને સર્વ સંપત્તિના દાતા છે; સમય અને મૃત્યુના પણ અંત કરનાર એ ભગવાન પ્રાપ્ત થવા દુર્લભ છે.
સંહારકર્તા જગતાં કલયા રુદ્રરૂપતઃ । સ સ્તૌતિ પઞ્ચવક્ત્રેણ કોઽન્યોઽન્યસ્યાપિ કા કથા
એ ભગવાન રુદ્રરૂપે જગતના સંહારક છે; પાંચ મુખ ધરાવનારા પણ તેમની સ્તુતિ કરે છે—બીજાની તો વાત જ શું કરવી!
તત્પરશ્ચ પ્રિયો નાસ્તિ વૃન્દે ભગવાતઃ શૃણુ । સર્વશક્તિસ્વરૂપા સા દુર્ગા દુર્ગતિનાશિની
વૃંદા, સાંભળ, ભગવાનને એ સ્ત્રી કરતાં પ્રિય બીજું કોઈ નથી; એ સર્વશક્તિસ્વરૂપા દુર્ગા છે, દુઃખનો નાશ કરતી.
બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી । નારાયણી વિષ્ણુમાયા વૈષ્ણવી સા સનાતની
એ બ્રહ્મસ્વરૂપા, સર્વોચ્ચ, મૂળપ્રકૃતિ અને ઈશ્વરી છે; નારાયણી, વિષ્ણુમાયા અને શાશ્વત વૈષ્ણવી છે.
યન્માયયા જગદ્ભ્રાન્તમનિત્યે ભ્રમતે સદા । સા સ્તૌતિ ભક્ત્યાયં દેવં વૃન્દેઽયઙ્ગે.દિવાનિશમ્
જેનાં માયાથી જગત સતત ભ્રમિત થઈ અસ્થિરતામાં ભટકે છે, એ દેવીએ, વૃંદા, દિવસ-રાત ભક્તિપૂર્વક ભગવાનની ઉપાસના કરે છે.
સ્તૌતિ ભક્ત્યા સ્વશક્ત્યા ચ ગજવક્ત્રઃ ષડાનનઃ । ધ્યાયતે યં ગણેશશ્ચ સર્વાદૌ યસ્ય પૂજનમ્
ગજવદન અને છમુખવાળા પણ પોતાની શક્તિ અને ભક્તિથી ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે; ગણેશ પણ એ ભગવાનનું ધ્યાન કરે છે, જેમની પૂજા સર્વપ્રથમ થાય છે.
ભગવાન્સર્વદેવેશો જ્ઞાનિનાં ચ ગુરોર્ગુરુઃ । સિદ્વેન્દ્રેષુ ચ દેવેન્દ્રે યોમીન્દ્રે જ્ઞાનિનાં ગુરૌ
ભગવાન સર્વ દેવોના સ્વામી છે, જ્ઞાનીઓના ગુરુઓના પણ ગુરુ છે; સિદ્ધો અને દેવો વચ્ચે પણ એ જ સર્વોચ્ચ ગુરુ છે.
ન ગણેશાત્પરો વિદ્વાન્ગણેશશ્ચ સુરાધિપઃ । સરસ્વતી ચ યં સ્તોતુમશક્તા પરમેશ્વરી
ગણેશથી મહાન બીજું કોઈ નથી, હે વિદ્વાન, અને ગણેશ દેવતાઓના અધિપતિ છે; સરસ્વતી પણ, પરમેશ્વરી હોવા છતાં, તેમની યોગ્ય સ્તુતિ કરી શકતી નથી.
દિવાનિશં પાદપદ્મં ભક્ત્યા પદ્મા નિષેવતે । યત્કટાક્ષાજ્જગત્સર્વ પરિપૂર્ણતમં શિવમ્
પદ્મા દિવસ-રાત ભક્તિપૂર્વક ભગવાનના પાદપદ્મની સેવા કરે છે; તેમના દયાળુ દ્રષ્ટિથી આખું જગત પરિપૂર્ણ અને કલ્યાણમય બને છે.
યદ્ભયાદ્વાતિ વાતોઽયં સૂર્યસ્તપતિ યદ્ભયાત્ । વર્ષતીન્દ્રો દહત્યગ્નિર્મૃત્યુશ્ચરતિ જન્તુષુ
ભગવાનના ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય તેજ આપે છે, ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, અગ્નિ દહન કરે છે અને મૃત્યુ સર્વ જીવોમાં વિહાર કરે છે.
પૃથિવી સેવયા યસ્ય સર્વાધારા વસંધરા । સમૃદ્રા નિશ્ચલાઃ શૈલા યસ્ય ભીતાશ્ચ સુન્દરિ
પૃથ્વી, સર્વનો આધાર, ભગવાનની સેવા કરે છે, હે સુંદરિ; સમુદ્રો અને અડગ પર્વતો પણ તેમના ભયથી સ્થિર રહે છે.
તીર્થસારા ચ સા ગઙ્ગા પવિત્રા મુક્તિદાયિની । જગતાં પાવની દેવી યસ્ય પાદાબ્જસેવયા
ગંગા, તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ, પવિત્ર અને મુક્તિદાયિ, ભગવાનના પાદપદ્મની સેવા કરીને સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે.
પવિત્રા તુલસી દેવી સ્મરણાદ્યસ્ય સેવનાત્ । નવગ્રહાશ્ચ દિક્પાલા ભીતા યસ્ય પ્રતાપતઃ
તુલસી દેવી ભગવાનની સ્મૃતિ અને સેવા દ્વારા પવિત્ર બને છે; નવ ગ્રહો અને દિશાઓના દેવતાઓ પણ તેમના પ્રભાવથી ભયભીત રહે છે.
બ્રહ્મણ્ડેષુ ચ સર્વેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકાઃ । અન્યે યે યે સુરેશાશ્ચ શેષાદ્યા મુનયસ્તથા
બધા બ્રહ્માંડોમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને અન્ય સર્વ દેવાધિદેવો, શેષ અને મુનિઓ પણ એ ભગવાનના સ્વરૂપ છે.
કેચિત્કલાસ્વરૂપાશ્ચાપ્યંશરૂપાશ્ચ કેચન । કેચિત્કલાંશાઃ કૃષ્ણસ્ય કેચિચ્ચ પરમાત્મનઃ
કેટલાંક ભગવાન કૃષ્ણના અંશરૂપ છે, કેટલાંક કલારૂપ છે, અને કેટલાક તો કલાના અંશ છે. કેટલાક પરમાત્માના પણ અંશરૂપ છે.
પતિમિચ્છસિ કલ્યાણિ પ્રકૃતેઃ પરમીશ્વરમ્ । ગોલોકે રાધિકા સાધ્યો નાન્યેષાં ચ કદાચન
હે શુભે, તું પ્રકૃતિના સર્વોચ્ચ સ્વામી ને પતિ તરીકે ઈચ્છે છે. ગોલોકમાં માત્ર રાધિકા જ પતિરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે, બીજું કોઈ પણ નહીં.
માં ભજસ્વ મહાભાગે નૃપાણામીશ્વરં પતિમ્ । બલવન્તં ચ દેવેભ્યો દૈત્યેભ્યશ્ચ વરાનને
હે મહાભાગ્યશાળી, તું મને ભજજે, હું રાજાઓનો ઈશ્વર અને તારો પતિ છું, દેવો અને દૈત્યો કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી છું, હે સુંદરમુખી.
સુખાનિ યાનિ કલ્યાણિ ત્રિષુ લોકેષુ સન્તિ વૈ । ભુઙ્ક્ષ્વ તાન્યેવ સર્વાણિ મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ
હે શુભે, ત્રણેય લોકમાં જે સુખો છે, તે બધાં મારા પ્રસાદથી નિર્ભયપણે ભોગવી લે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સપ્તસાગલપારે ચ કાઞ્ચની રુચિરા વરે । દેવાનાં ક્રીડનાર્થાય વિધાત્રા નિર્મિતા પુરી
સાત સમુદ્રની પાર એક સુંદર સોનાની નગરી છે, જે વિધાતાએ દેવતાઓની રમણીઓ માટે બનાવી છે.
તત્રૈવ ગચ્છભદ્રં તે રમ રામે મયા સહ । મહેન્દ્રસ્ય પ્રિયવનં પુષ્પોદ્યાનસમન્વિતમ્
ત્યાં જ જા, તારો કલ્યાણ થાય, હે રામે, મારા સાથે મહેન્દ્રનું પ્રિય વન છે, જે ફૂલોના બગીચાથી શોભાયમાન છે, ત્યાં આનંદ માણ.
ગચ્છ સ્વર્ણમયીં લઙ્કાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્ । તત્રૈવ ગચ્છ ભદ્રં તે રમo
સોનાની લંકા, જે વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે, ત્યાં જ જા, તારો કલ્યાણ થાય, હે રામે, આનંદ માણ.
વિસ્પન્દકં સુવસનં નન્દકં પુષ્પભદ્રકમ્ । તત્રૈવ ગચ્છ ભદ્રં તે રમo
વિસ્પંદક, સુવસન, નંદક અને પુષ્પભદ્રક—ત્યાં જ જા, તારો કલ્યાણ થાય, હે રામે, આનંદ માણ.