રાજા સંપૂજ્ય તાં ભક્ત્યા તસ્થૌ પત્નીંસર્પ્ય ચ । સા વિજ્ઞાય પ્રસૂં તાતં કૃત્વા ચ વિનયં સુદા
રાજાએ ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરી અને પત્ની રૂપે સ્વીકારી; તેણે પિતાને ઓળખીને ખૂબ વિનમ્રતાથી વર્તન કર્યું.
યયૌ પુણ્યવનં રમ્યં તપસે યમૃનાન્તિકમ્ । તત્તપસ્યાવનં યસ્માત્તસ્માદ્દૃન્દાવનં સ્મૃતમ્
તે યમુના પાસેના સુંદર પવિત્ર વનમાં તપ માટે ગઈ; ત્યાંની તેની તપસ્યાને કારણે એ વન 'વૃંદાવન' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
તપસા વરયામાસ માં વરં ચ વરં વરમ્ । બ્રહ્મા દદૌ વરં તસ્યૈ પશ્યાત્કૃષ્ણં લભેષ્યસિ
તેણે તપ દ્વારા વારંવાર મને વર માંગ્યો; બ્રહ્માજીએ તેને વર આપ્યો: 'તું કૃષ્ણને અવશ્ય જોવા મળશે.'
સ ચૈકદા નદીતીને વસન્તે સસ્મિતા સતી । શયાના પુષ્પશય્યાયાં રત્નાભરણભૂષિતા
એક વખત વસંત ઋતુમાં, તે નદીના કિનારે પુષ્પશૈયા પર હસતી હસતી શોઇ હતી અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતી.
બ્રહ્મા પરીક્ષિતું યાતઃસાધ્વીં ચ સુમનોહરામ્ । દદર્શ કન્યા રહસિ યુવાનં પુરુષં પરમ્
બ્રહ્માજી એ સત્યવંતી અને મનોહર કન્યાની પરીક્ષા લેવા ગયા; તેમણે તેને એકાંતમાં શ્રેષ્ઠ યુવાન પુરુષ સાથે જોયી.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં રત્નભૂષણભૂષિતમ્ । સસ્મીતં કામુકં રમ્યં રમણીનાં ચ વાઞ્છિતમ્
તે યુવાનનું આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત, રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ, હસતું, મનમોહક અને સ્ત્રીઓના મનપસંદ હતું.
યથા ષોડશવર્ષીયં કુમારં કનકપ્રભમ્ । કોટિકન્દર્પલીલાભં વીતામ્બરધરં વરમ્
સોળ વરસના યુવાન જેવો, સોનાની જેમ તેજસ્વી, લાખો કામદેવ કરતાં પણ વધારે મોહક, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ એવો હતો.
શરત્પાર્વણાચન્દ્રાસ્યં શરત્પદ્મસુલોચનમ્ । દૃષ્ટ્વા તં ચ સમુત્થાય વાસયામાસ સંનિધૌ
એના ચહેરા પર શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવું તેજ હતું, આંખો શરદના કમળ જેવી સુંદર હતી; એને જોઈને, એ ઊભી થઈ અને પ્રેમપૂર્વક એને આવકાર્યો.
પૂજાં ચકાર ભક્ત્યા ચ ફલં મૂલં દદૌ મુદા। સુવા સિતં જલં દત્ત્વા પ્રણનામ મુદાઽન્વિતા
એણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, આનંદથી ફળ અને મૂળ અર્પણ કર્યા; શુદ્ધ સફેદ પાણી આપી, ખુશીથી નમસ્કાર કર્યો.
પૂજાં ગૃહીત્વા મુદિતઃ સાદરં તામુવાચ હ । વિપ્રરૂપી ચ ભગવાન્પ્રજ્વલન્બ્રહ્માતેજસા
પૂજા સ્વીકારીને, આનંદ અને આદરથી, ભગવાન બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે, બ્રહ્માનું તેજ ધરાવતા, એને કહ્યું.
ધર્મ ઉવાચ ભવતી કસ્ય કન્યા વા કિં તે નામ મનોહરે । કિં કરોષિ રહસ્યેવ તન્મે કથિતુમર્હસિ
ધર્મે કહ્યું: સુન્દરી, તું કોની દીકરી છે? તારું નામ શું છે? તું અહીં એકલી શું કરે છે? કૃપા કરીને મને કહેજે.
કસ્ય હેતોસ્તપસ્યા તે કિં વા વાઞ્છસિ સુન્દરિ । વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્
કયા કારણથી તું તપ કરે છે? તારે શું ઈચ્છા છે, સુંદરિ? તારા મનમાં જે વાંછિત હોય એ વર માગ, શુભતા તને મળે.
વૃન્દોવાચ વિપ્ર કેદારકન્યાઽહં વૃન્દા વૃન્દાવને સ્થિતા । તપઃ કરોમિ રહસિ ચિન્તયામિ હરિં પતિમ્
વૃંદાએ કહ્યું: હે વિદ્વાન, હું કેદારની દીકરી વૃંદા છું, વૃંદાવનમાં રહેું છું; એકાંતમાં તપ કરું છું અને હરિને પતિ રૂપે મનમાં ધ્યાને રાખું છું.
યદિ દાતું સમર્થોઽસિ દેહિ મે વાઞ્છિતં વરમ્ । અસમર્થોઽસિ ચેદ્ગચ્છ કિં તે પ્રશ્નેન બ્રાહ્મણ
જો તું મને વાંછિત વર આપી શકે તો આપ, અને જો શક્તિનથી, તો પછી કેમ પૂછે છે, બ્રાહ્મણ, ચાલ જા.
ધર્મ ઉવાચ નિરીહમવિતર્ક્યં ચ પરમાત્માનમીશ્વરમ્ । નિર્ગુણં ચ નિરાકારં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્
ધર્મે કહ્યું: પરમાત્મા ઇચ્છા અને સંશયથી રહિત છે, ગુણ અને આકારથી પર છે, પણ ભક્તો પર કૃપા કરવા માટે સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
કા ક્ષમા તં પતિં કર્તું વિના લક્ષમીં સરસ્વતીમ્
લક્ષ્મી અને સરસ્વતી સિવાય બીજું કોણ એમને પતિ બનાવી શકે?
ગોલોકે દ્વિભુજસ્યાપિ શ્રીવંશીવદનસ્ય ચ । કિશોરગોપવેષસ્ય પરિપૂર્ણતમસ્ય ચ
ગોલોકમાં, બે હાથ ધરનાર, વાંસળીવાળો, ગોપાળ જેવા યુવાન રૂપે, પૂર્ણતા સ્વરૂપ છે.
તસ્ય ભાર્યા સ્વયં રાધા મહાલક્ષ્મીઃ પરાત્પરા । બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા પરમાત્માનમીશ્વરમ્
એની પત્ની સ્વયં રાધા છે, મહાલક્ષ્મીથી પણ શ્રેષ્ઠ, પરમ, બ્રહ્મસ્વરૂપા, સર્વોચ્ચ પરમાત્મા.
ભજતે સતતં શાન્તં સુરમ્યં શ્યામસુન્દરમ્ । કોટિકન્દર્પસૌન્દર્યનિન્દિતં સુકલેવરમ્
એ હંમેશાં શાંત, સુખદ, શ્યામસુંદર ભગવાનની ભક્તિ કરે છે, જેમનું રૂપ લાખો કામદેવના સૌંદર્યને પણ લજાવી દે છે.
અમૂલ્યરત્નાભરણં સત્યં ચ નિત્યવિગ્રહમ્ । પીતામ્બરધરં રમ્યં દાતારં સર્વસંપદામ્
એ અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન છે, સદા અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવે છે, પીળા વસ્ત્રો પહેરે છે, સુંદર છે અને સર્વ સમૃદ્ધિ આપનાર છે.
શ્રીકૃષ્ણશ્ચ દ્વિધારૂપો દ્વિભુજશ્ચ ચતુર્ભુજઃ । ચતુર્ભુજશ્ચ વૈકુણ્ઠે ગોલોકે દ્વિભુજઃ સ્વયમ્
શ્રીકૃષ્ણના બે સ્વરૂપ છે: બે હાથવાળા અને ચાર હાથવાળા; વૈકુંઠમાં ચાર હાથવાળા અને ગોલોકમાં સ્વાભાવિક રીતે બે હાથવાળા.
યન્નિમેષો ભવેદ્વૃન્દે બ્રહ્મણઃ પતતેન ચ । પઞ્ચવિંશત્સહસ્રેણા યુગેનેન્દ્રસ્ય પાતનમ્
હે વૃંદા, એમની એક પળકી જેટલો સમય બ્રહ્માના પતન જેટલો છે, અને પચ્ચીસ હજાર યુગ પછી ઈન્દ્રનું પતન થાય છે.
ચતુર્દશેન્દ્રાવચ્છિન્નકાલેન બ્રહ્મણો દિનમ્ । તાવતીતિ નિશા તસ્ય વિધાતુર્જગતામપિ
ચૌદ ઈન્દ્રના સમય જેટલો સમય બ્રહ્માનો એક દિવસ થાય છે; એટલો જ સમય જગતના સર્જનહારની રાત થાય છે.
એવં ત્રિંશદ્દિનૈર્માસં દ્વિષટ્કે માસિ વર્ષકમ્ । એવં શતાયુસ્તસ્યૈવ નિબોધ બોધતત્પરમ્
આ રીતે ત્રીસ દિવસનો એક મહિનો, બે મહિના મળીને એક ઋતુ, અને વર્ષ બને છે; એમ એનું આયુષ્ય એક શત વર્ષનું છે, આ સારી રીતે સમજજે.
યાવજ્જીવનપર્યન્તં સેવન્તે સનકાદયઃ । કલ્પાનાં કોટિકોટિં ચ તન્ન સાધ્યાશ્ચયો વિભુઃ
સનકાદિ મુનિઓ પોતાના સમગ્ર જીવનભર અને અનંત કલ્પો સુધી સેવા કરે છે, છતાં એ સર્વવ્યાપી ભગવાન તેમને પ્રાપ્ત થતા નથી.
સહસ્રવક્ત્રઃ શેષશ્ચ સેવતે ચ જપન્સદા । દિવાનિશં ચ યં ભક્ત્યા કલ્પકોટિશતં શતમ્
હજારો મુખ ધરાવનારો શેષદેવ પણ દિવસ-રાત ભક્તિપૂર્વક ભગવાનના નામ જપતો અને તેમની સેવા કરતો રહે છે, લાખો કલ્પો સુધી.
તન્ન સાધ્યો હિતકરો દુરારાધ્યઃ પરાત્પરઃ । બ્રહ્મા બ્રહ્માસ્વરૂપં તં ભજેજ્જન્મનિ જન્મનિ
એ ભગવાન સુખદાયક છે, પણ અત્યંત દુર્લભ અને સર્વોચ્ચ છે; બ્રહ્મા પણ જન્મે જન્મે બ્રહ્મરૂપે તેમની ભક્તિ કરે છે.
વક્ત્રૈશ્ચતુર્ભિઃ સતતં સ્તૌતિ નિત્યં સનાતનમ્ । વેદેઽનિર્વચનીયશ્ચ વેદાનાં જનકો વિધિઃ
ચારે મુખથી બ્રહ્મા સતત એ શાશ્વત ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે; વેદોમાં એ અર્વાચીન છે અને વેદોના સર્જક પણ એ જ છે.
વિધાતા ફલદાતા ચ દાતા ચ સર્વસંપદામ્ । તન્ન સાધ્યો હિ ભગવાન્કાલકાલાન્તકઃ
એ ભગવાન સર્જનહાર, ફળ આપનાર અને સર્વ સંપત્તિના દાતા છે; સમય અને મૃત્યુના પણ અંત કરનાર એ ભગવાન પ્રાપ્ત થવા દુર્લભ છે.
સંહારકર્તા જગતાં કલયા રુદ્રરૂપતઃ । સ સ્તૌતિ પઞ્ચવક્ત્રેણ કોઽન્યોઽન્યસ્યાપિ કા કથા
એ ભગવાન રુદ્રરૂપે જગતના સંહારક છે; પાંચ મુખ ધરાવનારા પણ તેમની સ્તુતિ કરે છે—બીજાની તો વાત જ શું કરવી!