ઘૃતકુલ્યા મધુકુલ્યા દધિકુલ્યા મનોહરાઃ । ગુડકુલ્યા દુગ્ધકુલ્યા નિત્યં પ્રાર્થનમીપ્સિતમ્
તેણે ઘી, મધ, દહીં, ગોળ અને દૂધના રાશિઓ મનોહર રીતે પીરસ્યા, અને સર્વેની ઇચ્છા પ્રમાણે આપતો રહ્યો.
પ્રાતરારભ્ય સંધ્યાન્તં વિપ્રાણાં ભોજનં તથા । દુઃશિનાં ભિક્ષુકાણાં ચ ધનદાનં યથોચિતમ્
સવારથી સાંજ સુધી બ્રાહ્મણો માટે ભોજનની વ્યવસ્થા કરી અને જરૂરિયાતમંદો તથા ભિક્ષુકોને યોગ્ય રીતે ધન આપ્યું.
ફલમૂલાશનો રાજા વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ । સર્વ મદર્પણં કૃત્વાઽજપન્માં ચ દિવાનિશમ્
રાજા વૈષ્ણવ અને ઇન્દ્રિયજિત હતો, ફક્ત ફળ અને મૂળ જ ખાતો, બધું ભગવાનને અર્પણ કરીને દિવસ-રાત તેમનું નામ જપતો.
એકદા સૂપકારશ્ચ તમુવાચ નૃપેશ્વરમ્ । વિપ્રાણાં ભોજનાયૈવ દશલક્ષમુપસ્થિતમ્
એક દિવસ મુખ્ય રસોઈયાએ રાજાને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોના ભોજન માટે દસ લાખ લોકો એકઠા થયા છે.'
ભુઞ્જતે બ્રાહ્મણાશ્ચાદ્ય રૂક્ષમન્નં વદ પ્રભો । કુર્વન્તુ ભક્ષણં તે વૈ વિપ્રાઃ સૂપાદિના નૃપ
'આજે બ્રાહ્મણો સૂકું અન્ન ખાઈ રહ્યા છે, પ્રભુ; રાજા, તેઓને સૂપ અને અન્ય વાનગીઓ સાથે ભોજન કરાવો.'
ચતુર્યોજનપર્યન્તમધિકારો નૃપસ્ય ચ । યો રાજા તચ્છતસુણઃ સ એવ મણ્ડલેશ્વરઃ
રાજાનું રાજ્ય ચાર યોજન સુધી ફેલાયેલું હતું; જે રાજા શતગણી કર વસૂલ કરે, એજ પ્રદેશનો સ્વામી કહેવાય.
તત્તદ્દશગુણો રાજા રાજેન્દ્રઃ પરિકીર્તિતઃ । રાજેન્દ્રાણાં પઞ્ચલક્ષં નિત્યં કેદારસંસદિ
એવો રાજા દસગણો મહાન ગણાય છે; રાજાઓમાં પાંચ લાખ લોકો હંમેશા મેદાનમાં એકઠા થાય છે.
અમૂલ્યરત્નમાણિક્યં મુક્તાહીરં મણીશ્વરમ્ । ગજરત્નમશ્વરત્નં કેદારાય કરં દદૌ
તેણે કેદારને અમૂલ્ય રત્નો, મણિક, મુક્તા, હીરા, શ્રેષ્ઠ મણિ અને ગજ તથા ઘોડાના રત્નો ભેટમાં આપ્યા.
કમલાકલયા જાતા યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્ભવાઃ । વહ્રિશુદ્ધાંસુકાધાના રત્નભૂષણભૂષિતા
કમળમાંથી અને યજ્ઞકુંડમાંથી જન્મેલી, શુદ્ધ વસ્ત્રો અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ, તે સુંદર રીતે તેજસ્વી જણાતી હતી.
કામુકી કામિનીશ્રેષ્ઠા કન્યા કમલલોચના । કન્યાઽસ્મિ તે મહારાજેત્યુવાચ નૃપતિં ચ સા
કામુકી, પ્રેમિકાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને કમળની આંખોવાળી કન્યાએ રાજાને કહ્યું: 'હું તમારી પુત્રી છું, મહારાજ.'
રાજા સંપૂજ્ય તાં ભક્ત્યા તસ્થૌ પત્નીંસર્પ્ય ચ । સા વિજ્ઞાય પ્રસૂં તાતં કૃત્વા ચ વિનયં સુદા
રાજાએ ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરી અને પત્ની રૂપે સ્વીકારી; તેણે પિતાને ઓળખીને ખૂબ વિનમ્રતાથી વર્તન કર્યું.
યયૌ પુણ્યવનં રમ્યં તપસે યમૃનાન્તિકમ્ । તત્તપસ્યાવનં યસ્માત્તસ્માદ્દૃન્દાવનં સ્મૃતમ્
તે યમુના પાસેના સુંદર પવિત્ર વનમાં તપ માટે ગઈ; ત્યાંની તેની તપસ્યાને કારણે એ વન 'વૃંદાવન' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
તપસા વરયામાસ માં વરં ચ વરં વરમ્ । બ્રહ્મા દદૌ વરં તસ્યૈ પશ્યાત્કૃષ્ણં લભેષ્યસિ
તેણે તપ દ્વારા વારંવાર મને વર માંગ્યો; બ્રહ્માજીએ તેને વર આપ્યો: 'તું કૃષ્ણને અવશ્ય જોવા મળશે.'
સ ચૈકદા નદીતીને વસન્તે સસ્મિતા સતી । શયાના પુષ્પશય્યાયાં રત્નાભરણભૂષિતા
એક વખત વસંત ઋતુમાં, તે નદીના કિનારે પુષ્પશૈયા પર હસતી હસતી શોઇ હતી અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતી.
બ્રહ્મા પરીક્ષિતું યાતઃસાધ્વીં ચ સુમનોહરામ્ । દદર્શ કન્યા રહસિ યુવાનં પુરુષં પરમ્
બ્રહ્માજી એ સત્યવંતી અને મનોહર કન્યાની પરીક્ષા લેવા ગયા; તેમણે તેને એકાંતમાં શ્રેષ્ઠ યુવાન પુરુષ સાથે જોયી.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં રત્નભૂષણભૂષિતમ્ । સસ્મીતં કામુકં રમ્યં રમણીનાં ચ વાઞ્છિતમ્
તે યુવાનનું આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત, રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ, હસતું, મનમોહક અને સ્ત્રીઓના મનપસંદ હતું.
યથા ષોડશવર્ષીયં કુમારં કનકપ્રભમ્ । કોટિકન્દર્પલીલાભં વીતામ્બરધરં વરમ્
સોળ વરસના યુવાન જેવો, સોનાની જેમ તેજસ્વી, લાખો કામદેવ કરતાં પણ વધારે મોહક, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ એવો હતો.
શરત્પાર્વણાચન્દ્રાસ્યં શરત્પદ્મસુલોચનમ્ । દૃષ્ટ્વા તં ચ સમુત્થાય વાસયામાસ સંનિધૌ
એના ચહેરા પર શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવું તેજ હતું, આંખો શરદના કમળ જેવી સુંદર હતી; એને જોઈને, એ ઊભી થઈ અને પ્રેમપૂર્વક એને આવકાર્યો.
પૂજાં ચકાર ભક્ત્યા ચ ફલં મૂલં દદૌ મુદા। સુવા સિતં જલં દત્ત્વા પ્રણનામ મુદાઽન્વિતા
એણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, આનંદથી ફળ અને મૂળ અર્પણ કર્યા; શુદ્ધ સફેદ પાણી આપી, ખુશીથી નમસ્કાર કર્યો.
પૂજાં ગૃહીત્વા મુદિતઃ સાદરં તામુવાચ હ । વિપ્રરૂપી ચ ભગવાન્પ્રજ્વલન્બ્રહ્માતેજસા
પૂજા સ્વીકારીને, આનંદ અને આદરથી, ભગવાન બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે, બ્રહ્માનું તેજ ધરાવતા, એને કહ્યું.
ધર્મ ઉવાચ ભવતી કસ્ય કન્યા વા કિં તે નામ મનોહરે । કિં કરોષિ રહસ્યેવ તન્મે કથિતુમર્હસિ
ધર્મે કહ્યું: સુન્દરી, તું કોની દીકરી છે? તારું નામ શું છે? તું અહીં એકલી શું કરે છે? કૃપા કરીને મને કહેજે.
કસ્ય હેતોસ્તપસ્યા તે કિં વા વાઞ્છસિ સુન્દરિ । વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્
કયા કારણથી તું તપ કરે છે? તારે શું ઈચ્છા છે, સુંદરિ? તારા મનમાં જે વાંછિત હોય એ વર માગ, શુભતા તને મળે.
વૃન્દોવાચ વિપ્ર કેદારકન્યાઽહં વૃન્દા વૃન્દાવને સ્થિતા । તપઃ કરોમિ રહસિ ચિન્તયામિ હરિં પતિમ્
વૃંદાએ કહ્યું: હે વિદ્વાન, હું કેદારની દીકરી વૃંદા છું, વૃંદાવનમાં રહેું છું; એકાંતમાં તપ કરું છું અને હરિને પતિ રૂપે મનમાં ધ્યાને રાખું છું.
યદિ દાતું સમર્થોઽસિ દેહિ મે વાઞ્છિતં વરમ્ । અસમર્થોઽસિ ચેદ્ગચ્છ કિં તે પ્રશ્નેન બ્રાહ્મણ
જો તું મને વાંછિત વર આપી શકે તો આપ, અને જો શક્તિનથી, તો પછી કેમ પૂછે છે, બ્રાહ્મણ, ચાલ જા.
ધર્મ ઉવાચ નિરીહમવિતર્ક્યં ચ પરમાત્માનમીશ્વરમ્ । નિર્ગુણં ચ નિરાકારં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્
ધર્મે કહ્યું: પરમાત્મા ઇચ્છા અને સંશયથી રહિત છે, ગુણ અને આકારથી પર છે, પણ ભક્તો પર કૃપા કરવા માટે સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
કા ક્ષમા તં પતિં કર્તું વિના લક્ષમીં સરસ્વતીમ્
લક્ષ્મી અને સરસ્વતી સિવાય બીજું કોણ એમને પતિ બનાવી શકે?
ગોલોકે દ્વિભુજસ્યાપિ શ્રીવંશીવદનસ્ય ચ । કિશોરગોપવેષસ્ય પરિપૂર્ણતમસ્ય ચ
ગોલોકમાં, બે હાથ ધરનાર, વાંસળીવાળો, ગોપાળ જેવા યુવાન રૂપે, પૂર્ણતા સ્વરૂપ છે.
તસ્ય ભાર્યા સ્વયં રાધા મહાલક્ષ્મીઃ પરાત્પરા । બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા પરમાત્માનમીશ્વરમ્
એની પત્ની સ્વયં રાધા છે, મહાલક્ષ્મીથી પણ શ્રેષ્ઠ, પરમ, બ્રહ્મસ્વરૂપા, સર્વોચ્ચ પરમાત્મા.
ભજતે સતતં શાન્તં સુરમ્યં શ્યામસુન્દરમ્ । કોટિકન્દર્પસૌન્દર્યનિન્દિતં સુકલેવરમ્
એ હંમેશાં શાંત, સુખદ, શ્યામસુંદર ભગવાનની ભક્તિ કરે છે, જેમનું રૂપ લાખો કામદેવના સૌંદર્યને પણ લજાવી દે છે.
અમૂલ્યરત્નાભરણં સત્યં ચ નિત્યવિગ્રહમ્ । પીતામ્બરધરં રમ્યં દાતારં સર્વસંપદામ્
એ અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન છે, સદા અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવે છે, પીળા વસ્ત્રો પહેરે છે, સુંદર છે અને સર્વ સમૃદ્ધિ આપનાર છે.