શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ પુરાતુ બ્રહ્મણાઃ પુત્રો મનુઃ સ્વાંયભુવસ્તથા । તસ્ય સ્ત્રી શતરૂપા ચ ધન્યા માન્યા ચ યોષિતામ્
શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: પ્રાચીન સમયમાં બ્રહ્માજીના પુત્ર સ્વાયંભુવ મનુ જન્મ્યા હતા; તેમની પત્ની શતરૂપા હતી, જે સ્ત્રીઓમાં ધન્ય અને માનનીય હતી.
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ તયોઃ પુત્રૌ બભૂવતુઃ । ઉત્તાનપાદપુત્રશ્ચ ધ્રુવ એવ મહાયશાઃ
તેમને પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ નામે બે પુત્રો થયા; અને ઉત્તાનપાદનો પુત્ર ધ્રુવ હતો, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ અને મહાન હતો.
તત્પુત્રો નન્દસાવર્ણિઃ કેદારશ્ચ તદાત્મજઃ । સપ્તદ્વીપપતિઃ શ્રીમાન્કેદારો વૈષ્ણવઃ સ્વયમ્
ધ્રુવનો પુત્ર નંદસાવર્ણિ અને તેનો પુત્ર કેદાર હતો; કેદાર સાત દ્વીપોના અધિપતિ અને સ્વયં વૈષ્ણવ હતો.
તસ્ય રક્ષાનિમિત્તેન સત્સભાયાં સુદર્શનમ્ । ગવાં લક્ષં શુદ્ધં સ્વર્ણશૃઙ્ગં ચ ભૂષિતમ્
રક્ષા માટે, સત્સભામાં સુદર્શનને એક લાખ શુદ્ધ ગાયો, જે સોનાના શિંગથી શોભિત હતી, આપવામાં આવી.
વહ્નિશુદ્ધાનિ વસ્ત્રાણિ દત્તાનિ વરુણેન ચ । સુવર્ણાનાં તથા લક્ષં સર્વસસ્યાં વસુંધરામ્
વરુણે અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો આપ્યા; એ જ રીતે, એક લાખ સોનાના ટુકડા અને ધરતીના સર્વ અનાજ પણ આપ્યા.
મણિરત્નં ચ મુક્તાશ્ચ હીરકં પરમં તથા । માણિક્યામશ્વરત્નાનાં લક્ષં લક્ષં ચહસ્તિનામ્
મણિ, મુક્તા અને શ્રેષ્ઠ હીરા, લાખો માણિક અને લાખો હાથી પણ આપવામાં આવ્યા.
રૌપ્યં પ્રવાલં મિષ્ટાન્નં શતધાન્યાચલં વરમ્ । નિત્યં નિત્યં બ્રાહ્મણેમ્યો દદૌ ચ રત્નભૂષણામ્
ચાંદી, મોતી, મીઠા ભોજન અને શ્રેષ્ઠ અનાજના પર્વત આપવામાં આવ્યા; બ્રાહ્મણોને હંમેશા રત્નો અને આભૂષણો આપવામાં આવ્યા.
શતલક્ષં બ્રાહ્મણાનાં ભોજયામાસ નિત્યશઃ । જલભોજનપાત્રાણિ સુવર્ણાનાં દદૌ નૃપઃ
દરરોજ એક લાખ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવામાં આવતું; રાજાએ પાણી અને ભોજન માટે સોનાની વાસણો પણ આપ્યાં.
સુવર્ણાનાં યજ્ઞસૂત્રમઙ્ગુલીયકમુત્તમમ્ । આસનં સ્વર્ણરત્નાનાં બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ મુદા
તેણે બ્રાહ્મણોને આનંદપૂર્વક સોનાની યજ્ઞસૂત્ર, સોનાની ઊંગળીની અંગૂઠી અને સોનાં તથા રત્નોથી બનેલું આસન આપ્યું.
બ્રાહ્મણાનાં ચ લક્ષં ચ સૂપકારં નૃપસ્ય ચ । બ્રાહ્મણાનાં દ્વિલક્ષં ચ પરિવેષણકારકમ્
બ્રાહ્મણો અને રાજાને માટે એક લાખ રસોઈયાઓ અને બ્રાહ્મણોની સેવા માટે બે લાખ પરિચારો રાખ્યા.
ઘૃતકુલ્યા મધુકુલ્યા દધિકુલ્યા મનોહરાઃ । ગુડકુલ્યા દુગ્ધકુલ્યા નિત્યં પ્રાર્થનમીપ્સિતમ્
તેણે ઘી, મધ, દહીં, ગોળ અને દૂધના રાશિઓ મનોહર રીતે પીરસ્યા, અને સર્વેની ઇચ્છા પ્રમાણે આપતો રહ્યો.
પ્રાતરારભ્ય સંધ્યાન્તં વિપ્રાણાં ભોજનં તથા । દુઃશિનાં ભિક્ષુકાણાં ચ ધનદાનં યથોચિતમ્
સવારથી સાંજ સુધી બ્રાહ્મણો માટે ભોજનની વ્યવસ્થા કરી અને જરૂરિયાતમંદો તથા ભિક્ષુકોને યોગ્ય રીતે ધન આપ્યું.
ફલમૂલાશનો રાજા વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ । સર્વ મદર્પણં કૃત્વાઽજપન્માં ચ દિવાનિશમ્
રાજા વૈષ્ણવ અને ઇન્દ્રિયજિત હતો, ફક્ત ફળ અને મૂળ જ ખાતો, બધું ભગવાનને અર્પણ કરીને દિવસ-રાત તેમનું નામ જપતો.
એકદા સૂપકારશ્ચ તમુવાચ નૃપેશ્વરમ્ । વિપ્રાણાં ભોજનાયૈવ દશલક્ષમુપસ્થિતમ્
એક દિવસ મુખ્ય રસોઈયાએ રાજાને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોના ભોજન માટે દસ લાખ લોકો એકઠા થયા છે.'
ભુઞ્જતે બ્રાહ્મણાશ્ચાદ્ય રૂક્ષમન્નં વદ પ્રભો । કુર્વન્તુ ભક્ષણં તે વૈ વિપ્રાઃ સૂપાદિના નૃપ
'આજે બ્રાહ્મણો સૂકું અન્ન ખાઈ રહ્યા છે, પ્રભુ; રાજા, તેઓને સૂપ અને અન્ય વાનગીઓ સાથે ભોજન કરાવો.'
ચતુર્યોજનપર્યન્તમધિકારો નૃપસ્ય ચ । યો રાજા તચ્છતસુણઃ સ એવ મણ્ડલેશ્વરઃ
રાજાનું રાજ્ય ચાર યોજન સુધી ફેલાયેલું હતું; જે રાજા શતગણી કર વસૂલ કરે, એજ પ્રદેશનો સ્વામી કહેવાય.
તત્તદ્દશગુણો રાજા રાજેન્દ્રઃ પરિકીર્તિતઃ । રાજેન્દ્રાણાં પઞ્ચલક્ષં નિત્યં કેદારસંસદિ
એવો રાજા દસગણો મહાન ગણાય છે; રાજાઓમાં પાંચ લાખ લોકો હંમેશા મેદાનમાં એકઠા થાય છે.
અમૂલ્યરત્નમાણિક્યં મુક્તાહીરં મણીશ્વરમ્ । ગજરત્નમશ્વરત્નં કેદારાય કરં દદૌ
તેણે કેદારને અમૂલ્ય રત્નો, મણિક, મુક્તા, હીરા, શ્રેષ્ઠ મણિ અને ગજ તથા ઘોડાના રત્નો ભેટમાં આપ્યા.
કમલાકલયા જાતા યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્ભવાઃ । વહ્રિશુદ્ધાંસુકાધાના રત્નભૂષણભૂષિતા
કમળમાંથી અને યજ્ઞકુંડમાંથી જન્મેલી, શુદ્ધ વસ્ત્રો અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ, તે સુંદર રીતે તેજસ્વી જણાતી હતી.
કામુકી કામિનીશ્રેષ્ઠા કન્યા કમલલોચના । કન્યાઽસ્મિ તે મહારાજેત્યુવાચ નૃપતિં ચ સા
કામુકી, પ્રેમિકાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને કમળની આંખોવાળી કન્યાએ રાજાને કહ્યું: 'હું તમારી પુત્રી છું, મહારાજ.'
રાજા સંપૂજ્ય તાં ભક્ત્યા તસ્થૌ પત્નીંસર્પ્ય ચ । સા વિજ્ઞાય પ્રસૂં તાતં કૃત્વા ચ વિનયં સુદા
રાજાએ ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરી અને પત્ની રૂપે સ્વીકારી; તેણે પિતાને ઓળખીને ખૂબ વિનમ્રતાથી વર્તન કર્યું.
યયૌ પુણ્યવનં રમ્યં તપસે યમૃનાન્તિકમ્ । તત્તપસ્યાવનં યસ્માત્તસ્માદ્દૃન્દાવનં સ્મૃતમ્
તે યમુના પાસેના સુંદર પવિત્ર વનમાં તપ માટે ગઈ; ત્યાંની તેની તપસ્યાને કારણે એ વન 'વૃંદાવન' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
તપસા વરયામાસ માં વરં ચ વરં વરમ્ । બ્રહ્મા દદૌ વરં તસ્યૈ પશ્યાત્કૃષ્ણં લભેષ્યસિ
તેણે તપ દ્વારા વારંવાર મને વર માંગ્યો; બ્રહ્માજીએ તેને વર આપ્યો: 'તું કૃષ્ણને અવશ્ય જોવા મળશે.'
સ ચૈકદા નદીતીને વસન્તે સસ્મિતા સતી । શયાના પુષ્પશય્યાયાં રત્નાભરણભૂષિતા
એક વખત વસંત ઋતુમાં, તે નદીના કિનારે પુષ્પશૈયા પર હસતી હસતી શોઇ હતી અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતી.
બ્રહ્મા પરીક્ષિતું યાતઃસાધ્વીં ચ સુમનોહરામ્ । દદર્શ કન્યા રહસિ યુવાનં પુરુષં પરમ્
બ્રહ્માજી એ સત્યવંતી અને મનોહર કન્યાની પરીક્ષા લેવા ગયા; તેમણે તેને એકાંતમાં શ્રેષ્ઠ યુવાન પુરુષ સાથે જોયી.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં રત્નભૂષણભૂષિતમ્ । સસ્મીતં કામુકં રમ્યં રમણીનાં ચ વાઞ્છિતમ્
તે યુવાનનું આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત, રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ, હસતું, મનમોહક અને સ્ત્રીઓના મનપસંદ હતું.
યથા ષોડશવર્ષીયં કુમારં કનકપ્રભમ્ । કોટિકન્દર્પલીલાભં વીતામ્બરધરં વરમ્
સોળ વરસના યુવાન જેવો, સોનાની જેમ તેજસ્વી, લાખો કામદેવ કરતાં પણ વધારે મોહક, પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ એવો હતો.
શરત્પાર્વણાચન્દ્રાસ્યં શરત્પદ્મસુલોચનમ્ । દૃષ્ટ્વા તં ચ સમુત્થાય વાસયામાસ સંનિધૌ
એના ચહેરા પર શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવું તેજ હતું, આંખો શરદના કમળ જેવી સુંદર હતી; એને જોઈને, એ ઊભી થઈ અને પ્રેમપૂર્વક એને આવકાર્યો.
પૂજાં ચકાર ભક્ત્યા ચ ફલં મૂલં દદૌ મુદા। સુવા સિતં જલં દત્ત્વા પ્રણનામ મુદાઽન્વિતા
એણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, આનંદથી ફળ અને મૂળ અર્પણ કર્યા; શુદ્ધ સફેદ પાણી આપી, ખુશીથી નમસ્કાર કર્યો.
પૂજાં ગૃહીત્વા મુદિતઃ સાદરં તામુવાચ હ । વિપ્રરૂપી ચ ભગવાન્પ્રજ્વલન્બ્રહ્માતેજસા
પૂજા સ્વીકારીને, આનંદ અને આદરથી, ભગવાન બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે, બ્રહ્માનું તેજ ધરાવતા, એને કહ્યું.