અયુતે ચ તદીશશ્ચ લક્ષે ચ પૃથિવીશ્વરઃ । પૂજને ચાતિભક્ત્યા ચાપ્યતિરિસ્તં ફલં લભેત્
દસ હજાર પૂજા કરવાથી તે ઈશ્વર બને છે; લાખ પૂજા કરવાથી પૃથ્વીનો રાજા બને છે; અને ખૂબ ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવાથી તે એથી પણ મહાન ફળ પામે છે.
તીર્થસ્નાનેન દાનેન વિપ્રાણાં ભોજનેન ચ । નારાયણાર્ચયા ચૈવ વિપ્રજાતિશ્ચ કર્મણા
તિર્થસ્નાન, દાન, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને નારાયણની આરાધના કરવાથી મનુષ્ય કર્મથી બ્રાહ્મણપદ પામે છે.
અતિરિક્તેન તપસા પણ્ડિતો બ્રાહ્મણો ભવેત્ । પણ્ડિતો બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ
વિશેષ તપસ્યાથી મનુષ્ય વિદ્વાન બ્રાહ્મણ બને છે; એવો બ્રાહ્મણ, વિદ્વાન અને વિષ્ણુભક્ત, ઇન્દ્રિયજિત બને છે.
અનેકજન્મપુણ્યેન જાયતે ભારતે ભુવિ । તસ્યાઙ્ધ્રિસ્પર્શનેનૈવ સદ્યઃ પૂતા વસુંધરા
ઘણા જન્મોના પુણ્યથી મનુષ્ય ભારતભૂમિમાં જન્મે છે; અને તેની ધૂળને સ્પર્શ કરતાં જ પૃથ્વી તરત પવિત્ર થાય છે.
તીર્થાઃ કુર્વન્તિ તીર્થાનિ જીવનમુક્તાશ્ચ વૈષ્ણવાઃ । સ્વપુંસાં ચ સહસ્રં ચ પુનન્તીતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્
તિર્થો બીજા તિર્થો બનાવે છે અને જીવંત મુક્ત વૈષ્ણવો પોતાના હજારો લોકોનું પણ પાવન કરે છે, એમ શાસ્ત્રોમાં સાંભળ્યું છે.
પાપેન વૈદ્યજન્મૈવ દુશ્ચિકિત્સોઽપિ બ્રાહ્મણઃ । દુશ્ચિકિત્સસ્તથા વૈદ્યો વ્યાલગ્રાહી ત્રિજન્મસુ
પાપના કારણે, વૈદ્ય જન્મે છે એવો બ્રાહ્મણ જેનો ઉપચાર કરવો મુશ્કેલ હોય છે; અને એવો વૈદ્ય પણ, જે દુર્લભ ઉપચાર પામે, ત્રણ જન્મ સુધી સાપ પકડનાર બને છે.
અતિક્રૂરો દુરાચારો દ્વેષ્ટા ચ સુરવિપ્રયોઃ । સ ભવેત્કુટિલવ્યાલો વર્ષાણાં ચ મહસ્રકમ્
જે બહુ ક્રૂર, દુશ્ચરિત્ર અને દેવ-બ્રાહ્મણનો દ્વેષી હોય છે, તે હજાર વર્ષ સુધી વાંકાળો સાપ બને છે.
પુંશ્ચલીલમ્પટાનાં ચ દૂતી યા કામિની વ્રજ । કાલમૂત્રે વર્ષશતં સ્થિત્વા ચ ગોધિકા ભવેત્
પરસ્ત્રીગામી અને કામુક સ્ત્રીઓમાં, જે દૂતી કામી હોય છે, તે શત વર્ષ સુધી મૂત્રમાં રહીને પછી ગોધી બને છે.
જન્મૈકં ગોધિકા ભૂત્વા હરિણશ્ચ ત્રિજન્મસુ । જન્મૈકં મહિષચૈવ જન્મૈકં ભલ્લુકો ભવેત્
એક જન્મ ગોધી બની, ત્રણ જન્મ હરણ બની, એક જન્મ મહીષ બની અને એક જન્મ ભલુકો બનીને મનુષ્ય જન્મ પામે છે.
જન્મૈકં ગણ્ડકશ્ચૈવ સૃગાલશ્ચ ત્રિજન્મસુ । પરકીયતડાગં ચ લુપ્ત્વા સસ્યં દદાતિ ચ
એક જન્મ ગંધક બની અને ત્રણ જન્મ સૃગાળ બની, જે પરના તળાવમાંથી પાક ચોરીને આપે છે, તેને આવું ફળ મળે છે.
સ ભવેન્નક્રજાતિશ્ચ કચ્છપશ્ચ ત્રિજન્મસુ । વૃથા માંસં ચ યો ભુઙ્ક્તે મત્સ્યલુબ્ધશ્ચ બ્રાહ્મણઃ
એવો મનુષ્ય મગર બને છે અને ત્રણ જન્મ કચ્છવો બને છે; જે બ્રાહ્મણ વિના કારણ માંસ ખાય છે અને માછલી માટે લોભી હોય છે.
ભુઙ્ક્તે માંસમદત્તં ચ સ મીનશ્ચ મૃગો ભવેત્ । વર્ષાણાં ચ સહસ્રં ચ તાત ભુક્ત્વા ચ કિલ્બિષમ્
જે પરનું માંસ ખાય છે, તે માછલી કે હરણ બને છે; અને પાપ ભોગવીને હજાર વર્ષ સુધી રહે છે, હે પ્રિય.
કર્મભોગાચ્છુચિર્ભૂત્વા સ પુનર્બ્રાહ્મણો ભવેત્ । એકાદશીવિહીનશ્ચ બ્રાહ્મણઃ પતિતોભવેત્
કર્મના ફળ ભોગવી શુદ્ધ બની, તે ફરી બ્રાહ્મણ બને છે; અને જે બ્રાહ્મણ એકાદશીનું પાલન કરતો નથી, તે પતિત બને છે.
ભક્ષ્યસ્ય દ્વિગુણં દત્ત્વા તેન પાપેન મુચ્યતે । મમ જન્મદિને ચૈવ યો ભુઙ્ક્તે માનવોઽધમઃ
ભોજનનું દૂણું દાન આપવાથી તે પાપમાંથી મુક્ત થાય છે; પણ જે મનુષ્ય મારા જન્મદિને ભોજન કરે છે, તે સૌથી નીચો છે—
ત્રૈલોક્યજનિતં પાપં સોઽપિ ભુઙ્ક્તે ન સંશયઃ । ભુક્ત્વા ચ નરકં સર્વં પશ્ચાચ્ચણ્ડાલતાં વ્રજેત્
ત્રણે લોકમાં થયેલું પાપ એ વ્યક્તિને ભોગવવું જ પડે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. એ બધા નરકના દુઃખો ભોગવીને પછી એ ચંડાળ તરીકે જન્મે છે.
એવં ચ શિવરાતૌ ચ શ્રીરામનવમીદિને । ઉપવાસાસમર્થશ્ચ હવિષ્યાન્નં સમાચરેત્
એ રીતે, શિવરાત્રિ અને શ્રીરામ નવમીના દિવસે જો કોઈ ઉપવાસ કરી શકતો ન હોય, તો તેને હવિષ્યાન્ન જેવી પવિત્ર ખોરાક લેવી જોઈએ.
તતોઽશક્તો દુર્બલશ્ચ ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાનપિ । કૃત્વા મહોત્સવં પુણ્યં મદીયં પાતકાચ્છુચિઃ
પછી જો એ દુર્બળ અને અશક્ત હોય, તો બ્રાહ્મણોને પણ ભોજન કરાવવું જોઈએ; અને ભવ્ય ઉત્સવ ઉજવીને એ મારા પાપથી શુદ્ધ થાય છે.
તસ્માદ્યત્નેન કર્તવ્યં નામસંકીર્તનં મમ । ગૃધ્રઃ કોટિસહસ્રાણિ શતજન્માનિ સૂકરઃ
એથી, મારા નામનું સંકીર્તન પુરા પ્રયત્નથી કરવું જોઈએ; કોઈ ગૃધ્ર લાખો જન્મ સુધી, અને કોઈ સૂકર સો જન્મ સુધી થાય છે.
શ્વાપદઃ શતજન્માનિ કુહ્વાં ચ નિશિ ભોજનાત્ । અદીક્ષિતો દ્વિજશ્ચૈવ શઙ્ખશ્ચિલ્લઃ
કોઈ જંગલી પ્રાણી સો જન્મ સુધી, રાત્રે ભોજન કરવાથી ઘુવડ, દીક્ષા વગરના દ્વિજ અને શંખમાં રહેતો જીવ બને છે.
અનુદ્વાહી દ્વિજશ્ચૈવ રાજહંસો ભવદ્ધ્રુવમ્ । ચિત્રવસ્ત્રાપહારી ચ મયૂરશ્ચ ત્રિજન્મસુ
જેઓ દ્વિજ છે પણ લગ્ન નથી કરતા, એ નિશ્ચયે રાજહંસ બને છે; અને રંગીન વસ્ત્ર ચોરાવનાર ત્રણ જન્મ સુધી મોર બને છે.
તેજઃપત્રાપહારી ચ ભવેત્કારણ્ડવશ્ચિરમ્ । સુરાણાં પ્રતિમાચોરોઽપ્યન્ધશ્ચ સપ્તચન્મસુ
જે તેજસ્વી પાંદડું ચોરી લે છે, એ લાંબા સમય સુધી કારંડવ પક્ષી બને છે; દેવતાની મૂર્તિ ચોરનાર અથવા અંધ વ્યક્તિ સાત જન્મ સુધી એવાં જ રહે છે.
દરિદ્રો વ્યાધિયુક્તશ્ચ બધિરશ્ચાપિ કુબ્જકઃ । સ્ત્રીતૈલમધુમાંસાનિ રવૌ વા પઞ્ચપર્વસુ
એવો માણસ ગરીબ, બીમાર, બહેરો કે કૂબડ પણ થઈ જાય છે; અને જે રવિવારે કે પાંચ પર્વના દિવસે સ્ત્રીનું તેલ, મધ કે માંસ ખાય છે—
સેવતે યો મહામૂઢો વજ્રદંષ્ટ્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ । પાતકી દુઃખિતસ્તત્ર વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્
એ મોટો મૂર્ખ નિશ્ચયે વજ્રદંશ્ટ વનદૂધ તરીકે જન્મે છે; એ પાપી ત્યાં હજાર વર્ષ સુધી દુઃખી રહે છે.
તતો ભવતિ મ્લેચ્છશ્ચ ચાણ્ડાલઃ સપ્તજન્મસુ । વ્યાવિયુક્તસ્તતઃ શૂદ્રો બ્રાહ્મણશ્ચ તતઃ શુચિઃ
પછી એ સાત જન્મ સુધી મ્લેચ્છ અને ચંડાળ બને છે; ત્યારબાદ અલગ થઈને શૂદ્ર બને છે, અને પછી શુદ્ધ બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મે છે.
તસ્માદ્યત્નાન્ન ભોક્તવ્યં ભારતે ધર્મભીરુણા । બ્રાહ્મણં ચ સુરં દૃષ્ટ્વા ન નમેદ્યો નરાધમઃ
એથી, જે ધર્મથી ડરે છે, એ ભારતભૂમિમાં ભોજન ન કરે; અને બ્રાહ્મણ કે દેવને જોઈને, સૌથી નીચો માણસ પણ નમવું ન છોડે.
યાવજ્જીવનપર્યન્તમશુચિર્યવનો ભવેત્ । અભ્યુત્થાનં ન કુરુતે દૃષ્ટ્વા ચાઽઽગતબ્રાહ્મણમ્
જ્યાં સુધી જીવિત છે, ત્યાં સુધી એ અશુદ્ધ અને યવન જ રહે છે, જો એ આવ્યા બ્રાહ્મણને જોઈને ઊભો ન થાય.
સ ભવેદ્બ્રહ્મઘાતી ચ સપ્તજન્મસુ નિશ્ચિતમ્ । શિવદ્વેષી કુક્કુટશ્ચ દેવલઃ સપ્તજન્મમુ
એ નિશ્ચયે સાત જન્મ સુધી બ્રાહ્મણહંતાનો પાપ મેળવે છે; શિવદ્વેષી માણસ કૂકડી બને છે, અને દેવળ પણ સાત જન્મ સુધી થાય છે.
પિતૃદેવાન્ચનં હન્તિ વેદોક્તં જ્ઞાનદુર્બલઃ । સ યાતિ નરમં પાપી વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્
જે પિતૃઓ કે દેવોને મારી નાખે છે, અથવા જે વેદજ્ઞાનમાં દુર્બળ છે, એ પાપી માણસ હજાર વર્ષ સુધી નરકમાં જાય છે.
તતશ્ચ રૌરવં ભુક્ત્વા તીર્થકાકસ્ત્રિચન્મસુ । ત્રિજન્મસુ શૃગાલશ્ચ તીર્થે ભુઙ્ક્તે શવં વ્રજ
પછી રૌરવ નરક ભોગવીને, એ તીર્થસ્થળે ત્રણ જન્મ સુધી કાગડો બને છે; અને ત્રણ જન્મ સુધી તીર્થમાં મૃતદેહ ખાવાવાળો સિયાળ બને છે.
ત્રિજન્મસુ ભવેત્સોઽપિ તીર્થેષુ શવરક્ષકઃ । શવાનાં કરમાદત્તે કર્મણા કૃતપાતકી
ત્રણ જન્મ સુધી એ તીર્થોમાં મૃતદેહોની રક્ષા કરનાર બને છે; પોતાના કર્મથી એ પાપી મૃતદેહના હાથ પકડી લે છે.