એકદા મયિ ગોલોકે રાસે નિત્યં પ્રકુર્વતિ । આવિર્ભૂતા ચ વામાઙ્ગાદ્બાલા ષોઢશવાર્ષિકી
એક વખત, જ્યારે હું ગોલોકમાં સદા રસક્રીડા કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મારી ડાબી બાજુમાંથી એક સોળ વર્ષની કન્યા પ્રગટ થઈ.
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભા શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભા । અતીવ સુન્દરી રામા રમણીનાં પરાવરા
એ કન્યા શ્વેત ચંપકના રંગ જેવી તેજસ્વી, શરદચંદ્ર જેવી કાંતિવાળી, અતિ સુંદર, રામા જેવી મનોહર અને સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા કૌમલાઙ્ગી મનોહરા । વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાના રત્નાભરણભૂષિતા
એનું મુખ હળવું હાસ્ય અને પ્રસન્નતા ભરેલું, શરીર નરમ અને આકર્ષક, અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો પહેરેલા અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભિત હતી.
યથા જલદપઙ્ક્તિશ્ચ બલાકાભિર્તિભૂષિતા । સિન્દૂરબિન્દૂના ચારુચન્દ્રચન્દનબિન્દુભિઃ
જેમ વાદળોની પંક્તિમાં બગલાઓ શોભા આપે છે, તેમ એના શરીર પર સુંદર સિંદૂર, ચાંદની ચંદન અને અન્ય મનોહર ટપકાંથી શોભા વધતી હતી.
કસ્તૂરીબિન્દુભિઃ સાર્ધં સીમન્તાન્ધઃસ્યલોજ્જ્વલા । અમૂલ્યરત્નનિર્માણસુસ્નિગ્ધકિરણોજ્જ્વલા
કસ્તૂરીના ટપકાં સાથે એની માથાની સીમંત રેખા તેજસ્વી હતી; અમૂલ્ય રત્નોની નરમ કિરણોથી એ ઝગમગતી હતી.
વિચિત્રૈશ્ચ સુચિત્રૈશ્ચ સુકપોલસ્થલોજ્જ્વલા । ખમેન્દ્રચઞ્ચુવિજિતનાસામૌક્તિકશોભિતા
એના ગાલો વિવિધ અને સુંદર આકૃતિઓથી ઝગમગતા હતા; એની નાક પર મુક્તાનો શૃંગાર હતો, જે આકાશના રાજાના ચાંચને પણ હરાવે એવી હતી.
ગજેન્દ્રગણ़્ડનિર્મુક્તમુક્તાભૂષણભૂષિતા । શુક્ત્યા વિમુક્તમુક્તાભદન્તપઙ્ક્તિમનોહરા
એના શરીર પર ગજરાજની સુંડમાંથી મળેલી મુક્તાના આભૂષણો શોભતા હતા; અને એની દાંતની પંક્તિ શંખમાંથી નીકળેલી મુક્તા જેવી સુંદર હતી.
વલિતાકલિતાઽતીવ પક્વબિમ્બાધરા વરા । શશ્વત્પૂર્ણેન્દુનિન્દાસ્યા પદ્મનિન્દિતલોચના
એના હોઠ પક્વ બિંબફળ જેવા લાલ અને વળાંકદાર, ખૂબ જ આકર્ષક હતા; એનું મુખ સદા પૂર્ણચંદ્રને પણ લજાવે એવું અને આંખો કમળને પણ હરાવે એવી હતી.
કૃષ્ણસારનિભોદ્ભિન્નસુચારુકજ્જલોજ્જ્વલા । અમૂલ્યરત્નનિર્માણકેયૂરકઙ્કણોજ્જ્વલા
એની આંખોમાં કાળી સર્પ જેવી સુંદર કાજલની ઝાંખી હતી; એના કાંડા અને હાથમાં અમૂલ્ય રત્નોના કયૂર અને કંકણ ઝગમગતા હતા.
મણીન્દ્રરાજરાજીભિઃ શઙ્ખયુગ્મકરોજ્જવલા । રત્નાઙ્ગુલીયકૈરેભિરમૃતાઙ્ગુલિભૂષિતા
એના હાથોમાં મણિ અને શંખના જોડીવાળા કડાં ઝગમગતા હતા; અને એની આંગળીઓ રત્નના અંગૂઠી અને અમૃત જેવી કાંતિથી શોભતી હતી.
રત્નેન્દ્રરાજરાજેન ક્વણન્મઞ્જીરરઞ્જિતા । રત્નપાશકરાજીભિઃ પાદાઙ્ગુલિવિરાજિતા
મોતી અને રત્નોથી શોભતા પાયલના ઘંટિયાંઓની ઝણઝણ સાથે, તેના પગલાંઓ ગૂંજતા હતા; રત્નોથી ભરેલા સુંદર રેખાઓથી તેના પગનાં આંગળીઓ ઝગમગતી હતી.
સુન્દરાલક્તરાગેણ ચરણાધઃસ્થલોજ્જ્વલા । ગજેન્દ્રગામિની રામા કામિની વામલોચના
સુંદર લાલ લાકથી તેના પગ નીચે તરફ તેજસ્વી લાગતા હતા; ગજગામિની જેવી ચાલવાળી, રામા એ મનમોહક આંખોવાળી રૂપાળી સ્ત્રી હતી.
માં દદર્શ કટાક્ષેણ રમણી રમણોત્સુકા । રાસે સંભૂય રામા સા દધાર પુરતો મમ
એ રૂપાળી, સંગાથની ઇચ્છાથી, મને તિરછાં નજરે જોઈ; રાસમંડળમાં રામા પોતે મારા સામે ઉભી રહી અને રમણમાં જોડાઈ.
તેન રાધા સમાખ્યાતા બુરાવિદ્ભિઃ પ્રપૂજિતા । પ્રહૃષ્ટા પ્રકૃતિશ્ચાસ્યાસ્તેન પ્રકૃતિરીશ્વરી
એથી, તે રાધા તરીકે જાણીતી બની, વૃદ્ધો અને વિદ્વાનો દ્વારા પૂજિત; આનંદિત, તેની સ્વભાવ જ એવો છે અને તે સર્વપ્રકૃતિની સ્વામિની છે.
શક્તા સ્યાત્સર્વકાર્યેષુ તેન શક્તિઃ પ્રકીર્તિતા । સર્વાધારા સર્વરૂપા મઙ્ગલાર્હા ચ સર્વતઃ
તે તમામ કાર્યમાં સમર્થ છે, તેથી તેને શક્તિ કહેવામાં આવે છે; તે સર્વનું આધાર છે, સર્વરૂપ છે અને સર્વત્ર શુભતાની પાત્ર છે.
સર્વમઙ્ગલદક્ષા સા તેન સ્યાત્સર્વમઙ્ગલા । વૈકુણ્ઠે સા મહાલક્ષ્મીર્મૂર્તિભેદે સરસ્વતી
તે દરેક શુભ કાર્યમાં નિપુણ છે, તેથી સર્વમંગલા કહેવાય છે; વૈકુંઠમાં તે મહાલક્ષ્મી છે અને અન્ય સ્વરૂપે સરસ્વતી છે.
પ્રસૂય વેદાન્વિદિતા વેદમાતા ચ સા સદા । સાવિત્રી સ ચ ગાયત્રી ધાત્રી ત્રિજગતામપિ
તે સદા વેદોની માતા તરીકે જાણીતી છે, કારણ કે તે વેદોને જન્મ આપનાર છે; તે સાવિત્રી, ગાયત્રી અને ત્રણેય લોકની પોષક છે.
પુરા સંહૃત્ય દુર્ગં ચ સા દુર્ગા ચ પ્રકીર્તિતા । તેજસઃ સર્વદેવાનામાવિર્ભૂતા પુરા સતી
પહેલાં, દુર્ગને નષ્ટ કર્યા પછી, તે દુર્ગા તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ; અને સતી, સર્વ દેવોના તેજમાંથી પ્રગટ થઈ.
તેનાઽઽદ્યા પ્રકૃતિર્જ્ઞેયા સર્વાસુરવિમર્દિતી । સર્વાનન્દા ચ સાનન્દા દુઃખદારિદ્રયનાશિની
એથી, તે પ્રાથમિક પ્રકૃતિ તરીકે જાણીતી છે, સર્વ અસુરોને દમન કરનારી; તે સર્વ આનંદથી ભરપૂર છે, આનંદ આપનારી છે અને દુઃખ-દરિદ્રતાને નાશ કરતી છે.
શત્રુણાં ભયદાત્રૌ ચ ભક્તાનાં ભયહારિણૌ । દક્ષકન્યા સતી કા ચ શૈલજાતેતિ પાર્વતી
શત્રુઓને ભય આપનારી અને ભક્તોના ભયને દૂર કરનારી; તે દક્ષની પુત્રી સતી છે અને પર્વતકન્યા પાર્વતી પણ છે.
સર્વાધારસ્વરૂપા સા કલયા સા વસુંધરા । કલયા તુલસી ગઙ્ગા કલયા સર્વયોષિતઃ
તે સર્વ આધારનું સ્વરૂપ છે; તેના અંશે ધરા છે, તેના અંશે તુલસી અને ગંગા છે, અને તેના અંશે સર્વ સ્ત્રીઓ છે.
સૃષ્ટિં કરોમિ ચ યયા તાત શક્ત્યા પુનઃ પુનઃ । દૃષ્ટ્વા તાં રાસમધ્યસ્થાં મમ ક્રીડા
પ્યારા, તેની શક્તિથી હું વારંવાર જગતની રચના કરું છું; જ્યારે તે રાસમંડળના મધ્યમાં હોય છે, ત્યારે એ જ મારી લીલા છે—
બભૂવ સુચિરં તાત યાવદ્વૈ બ્રહ્મણઃ શતમ્ । અત્યદ્ભુતં કૌતુકં ચ મહાશ્રૃઙ્ગારમીપ્સિતમ્
પ્યારા, એ લીલા બહુ લાંબા સમય સુધી ચાલી, બ્રહ્માના સો વર્ષ જેટલી; એ અતિ અદ્ભુત, આશ્ચર્યજનક અને મહાશૃંગારથી ભરપૂર હતી.
તયોર્દ્વયોર્ધર્મરાશિઃ સુસ્રાવ રાસમણ़્ડલે । તસ્માન્મનોહરં જજ્ઞે નામનાકારસરોવરમ્
એ બંનેમાંથી ધર્મની ધારા રાસમંડળમાં વહેવા લાગી; એથી એક મનમોહક, નિરાકાર સરોવર ઉત્પન્ન થયું.
પપાત ધર્મધારાઽધો વેગેન વિશ્વગોલકે । બભૂવ જલબૂર્ણં ચ બ્રહ્માણ્ડાનાં ચ ગોલકમ્
ધર્મની ધારા જોરથી નીચે વિશ્વગોળમાં પડી; એ પાણીથી ભરાઈને બ્રહ્માંડોના ગોળા રૂપે બની.
જલપૂર્ણ પુરા સર્વ શૃષ્ટિશૂન્યં વ્રજેશ્વર । શ્રુઙ્ગારાન્તે ચ તસ્યાં ચ વીર્યાધાનં મયા કૃતમ્
પહેલાં, વ્રજના સ્વામી, જ્યારે બધું જ પાણીથી ભરેલું હતું અને સર્જન નહોતું, ત્યારે મારી લીલાના અંતે મેં ત્યાં બીજ મૂક્યું.
દધાર ગર્ભ સા રાધા યાવદ્વૈ બ્રહ્મણાઃ શતમ્ । સુસ્રાવ સા તદન્તે ચ ડિમ્ભં ચ પરમાદ્ભુતમ્
રાધાએ એ ગર્ભને બ્રહ્માના સો વર્ષ સુધી ધારણ કર્યો; અંતે, તેણે એક અતિ અદ્ભુત બાળક જન્માવ્યું.
ચુકોપ દેવી તં દૃષ્ટ્વા રુરોદ વિષસાદ સા । પાદેન પ્રેરયામાસ તમધો વિશ્વગોલકે
એ જોઈને દેવી ક્રોધિત થઈ, તેણે રડવાનું શરૂ કર્યું અને દુઃખી થઈ; પગથી એ બાળકને નીચે વિશ્વગોળમાં ફેંકી દીધું.
સ પપાત જલે તાત સર્વાધારો મહાન્વિરાટ્ । દૃષ્ટ્વાઽપત્યં જલસ્થં ચ મયા શપ્તા ચ સા પુરા
પ્યારા, મહાન વિરાટ, જે સર્વનો આધાર છે, પાણીમાં પડી ગયો; અને જ્યારે તેણે પોતાના બાળકને પાણીમાં જોયું, ત્યારે એ સ્ત્રી, જેને મેં પહેલાં શાપ આપ્યો હતો—
અનપત્યા ચ સા રાથા મચ્છાપેન પુરા વિભો । તેન પ્રસૂતાઃ ક્રમતો દુર્ગા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી
એ રાથે, હે પ્રભુ, મારા શાપથી પહેલાં સંતાનહીન થઈ ગઈ હતી; તેથી પછી ક્રમશઃ દુર્ગા, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી તેનું જન્મ થયું.