ન કરોત્યપરં વત્નાત્સંકલ્પરહિતઃ સ ચ । સર્વં કૃષ્ણસ્ય યત્કિંચિન્નાહં કર્તા ચ કર્મણઃ
એવો ભક્ત ઈચ્છાથી બીજું કંઈ કરતો નથી, સંકલ્પથી મુક્ત છે; જે કંઈ કરે છે, તે બધું કૃષ્ણ માટે જ માને છે, પોતાનું નથી માનતો.
કર્મણા મનસા વાચા સતતં ચિન્તયેદિતિ । ન્યૂનભક્તશ્ચ તન્ન્યૂનઃ સ ચ પ્રાકૃતિકઃ શ્રુતૌ
કર્મ, મન અને વાણીથી હંમેશા આવું જ વિચારે છે; જેમની ભક્તિ ઓછી હોય, તેમને ઓછા ભક્ત કહેવાય છે અને શાસ્ત્રોમાં પ્રાકૃતિક ગણાય છે.
યમં વા યમદૂતં વા સ્વપ્નેઽપિ ન ચ પશ્યતિ । પુરુષાણાં સહસ્રં ચ પૂર્વભક્તઃ સુદ્ધરેત્
જે previously ભક્તિ કરી હોય એ માણસને યમ કે યમદૂત સપનામાં પણ દેખાતા નથી; એવો ભક્ત હજાર લોકોનું પાવન કરી શકે છે.
પુંસાં શતં મધ્યમશ્ચ તચ્ચતુર્થં ચ પ્રાકૃતઃ । ભક્તશ્ચ ત્રિવિધસ્તાત કથિતશ્ચ તવાઽઽજ્ઞયા
મધ્યમ ભક્ત સો લોકોને પવિત્ર કરી શકે છે અને સામાન્ય ભક્ત એના ચોથા ભાગ જેટલા લોકોને; પ્રિય, ત્રણ પ્રકારના ભક્તો વિશે મેં તારી આજ્ઞાથી સમજાવ્યું છે.
બ્રહ્માણ્ડરચનાખ્યાનં શ્રૂયતાં સાવધાનતઃ । બ્રહ્માણ્ડરચનાર્થં ચ ભક્તા જાનન્તિ યત્નતઃ
બ્રહ્માંડની રચનાની વાત ધ્યાનથી સાંભળ; ભક્તો મહેનતથી બ્રહ્માંડની રચનાનો હેતુ સમજવા પ્રયત્ન કરે છે.
મુનયશ્ચ સુરાઃ સન્તઃ કિંચિજ્જાનન્તિ દુઃખતઃ । જાનામિ વિશ્વં સર્વાર્થ બ્રહ્માઽઽનન્તો
મુનિઓ, દેવતાઓ અને સારા લોકો થોડુંક અને એ પણ મુશ્કેલીથી જાણે છે; પણ હું આખું વિશ્વ અને એની સર્વ અર્થ જાણું છું, હે અનંત બ્રહ્મા.
ધર્મઃ સનત્કુમારશ્ચ નરનારાયણાવૃષી । કપિલશ્ચ ગણેશશ્ચ દુર્ગા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી
ધર્મ, સનતકુમાર, નર અને નારાયણ ઋષિ, કપિલ, ગણેશ, દુર્ગા, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી,
વેદાશ્ચ વેદમાતા ચ સર્વજ્ઞા રાધિકા સ્વયમ્ । એતે જાનન્તિ વિશ્વાર્થ નાન્યો જાનાતિ કશ્ચન
વેદો, વેદમાતા અને સર્વજ્ઞ રાધિકા પોતે—આ લોકો જ વિશ્વનો અર્થ જાણે છે; બીજું કોઈ જાણતું નથી.
વૈષમ્યાર્થ ચ સુધિયઃ સર્વે વિજ્ઞાતુમક્ષમાઃ । નિત્યાકાશો યથાઽઽત્મા ચ તથા નિત્યા દિશો દશ
બધા બુદ્ધિશાળી લોકો વૈભિન્ન્યનો અર્થ જાણવામાં અસમર્થ છે; જેમ આકાશ સદાય રહે છે, એમ દસ દિશાઓ પણ શાશ્વત છે.
યથા નિત્યા ચ પ્રકૃતિસ્તથૈવ વિશ્વગોલકઃ । ગોલોકશ્ચ યથા નિત્યસ્તથા વૈકુણ્ઠ એવ ચ
જેમ પ્રકૃતિ શાશ્વત છે, એમ જ આખું વિશ્વ પણ સદાય છે; અને જેમ ગોલોક શાશ્વત છે, તેમ વૈકુંઠ પણ સદાય છે.
એકદા મયિ ગોલોકે રાસે નિત્યં પ્રકુર્વતિ । આવિર્ભૂતા ચ વામાઙ્ગાદ્બાલા ષોઢશવાર્ષિકી
એક વખત, જ્યારે હું ગોલોકમાં સદા રસક્રીડા કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મારી ડાબી બાજુમાંથી એક સોળ વર્ષની કન્યા પ્રગટ થઈ.
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભા શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભા । અતીવ સુન્દરી રામા રમણીનાં પરાવરા
એ કન્યા શ્વેત ચંપકના રંગ જેવી તેજસ્વી, શરદચંદ્ર જેવી કાંતિવાળી, અતિ સુંદર, રામા જેવી મનોહર અને સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા કૌમલાઙ્ગી મનોહરા । વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાના રત્નાભરણભૂષિતા
એનું મુખ હળવું હાસ્ય અને પ્રસન્નતા ભરેલું, શરીર નરમ અને આકર્ષક, અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો પહેરેલા અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભિત હતી.
યથા જલદપઙ્ક્તિશ્ચ બલાકાભિર્તિભૂષિતા । સિન્દૂરબિન્દૂના ચારુચન્દ્રચન્દનબિન્દુભિઃ
જેમ વાદળોની પંક્તિમાં બગલાઓ શોભા આપે છે, તેમ એના શરીર પર સુંદર સિંદૂર, ચાંદની ચંદન અને અન્ય મનોહર ટપકાંથી શોભા વધતી હતી.
કસ્તૂરીબિન્દુભિઃ સાર્ધં સીમન્તાન્ધઃસ્યલોજ્જ્વલા । અમૂલ્યરત્નનિર્માણસુસ્નિગ્ધકિરણોજ્જ્વલા
કસ્તૂરીના ટપકાં સાથે એની માથાની સીમંત રેખા તેજસ્વી હતી; અમૂલ્ય રત્નોની નરમ કિરણોથી એ ઝગમગતી હતી.
વિચિત્રૈશ્ચ સુચિત્રૈશ્ચ સુકપોલસ્થલોજ્જ્વલા । ખમેન્દ્રચઞ્ચુવિજિતનાસામૌક્તિકશોભિતા
એના ગાલો વિવિધ અને સુંદર આકૃતિઓથી ઝગમગતા હતા; એની નાક પર મુક્તાનો શૃંગાર હતો, જે આકાશના રાજાના ચાંચને પણ હરાવે એવી હતી.
ગજેન્દ્રગણ़્ડનિર્મુક્તમુક્તાભૂષણભૂષિતા । શુક્ત્યા વિમુક્તમુક્તાભદન્તપઙ્ક્તિમનોહરા
એના શરીર પર ગજરાજની સુંડમાંથી મળેલી મુક્તાના આભૂષણો શોભતા હતા; અને એની દાંતની પંક્તિ શંખમાંથી નીકળેલી મુક્તા જેવી સુંદર હતી.
વલિતાકલિતાઽતીવ પક્વબિમ્બાધરા વરા । શશ્વત્પૂર્ણેન્દુનિન્દાસ્યા પદ્મનિન્દિતલોચના
એના હોઠ પક્વ બિંબફળ જેવા લાલ અને વળાંકદાર, ખૂબ જ આકર્ષક હતા; એનું મુખ સદા પૂર્ણચંદ્રને પણ લજાવે એવું અને આંખો કમળને પણ હરાવે એવી હતી.
કૃષ્ણસારનિભોદ્ભિન્નસુચારુકજ્જલોજ્જ્વલા । અમૂલ્યરત્નનિર્માણકેયૂરકઙ્કણોજ્જ્વલા
એની આંખોમાં કાળી સર્પ જેવી સુંદર કાજલની ઝાંખી હતી; એના કાંડા અને હાથમાં અમૂલ્ય રત્નોના કયૂર અને કંકણ ઝગમગતા હતા.
મણીન્દ્રરાજરાજીભિઃ શઙ્ખયુગ્મકરોજ્જવલા । રત્નાઙ્ગુલીયકૈરેભિરમૃતાઙ્ગુલિભૂષિતા
એના હાથોમાં મણિ અને શંખના જોડીવાળા કડાં ઝગમગતા હતા; અને એની આંગળીઓ રત્નના અંગૂઠી અને અમૃત જેવી કાંતિથી શોભતી હતી.
રત્નેન્દ્રરાજરાજેન ક્વણન્મઞ્જીરરઞ્જિતા । રત્નપાશકરાજીભિઃ પાદાઙ્ગુલિવિરાજિતા
મોતી અને રત્નોથી શોભતા પાયલના ઘંટિયાંઓની ઝણઝણ સાથે, તેના પગલાંઓ ગૂંજતા હતા; રત્નોથી ભરેલા સુંદર રેખાઓથી તેના પગનાં આંગળીઓ ઝગમગતી હતી.
સુન્દરાલક્તરાગેણ ચરણાધઃસ્થલોજ્જ્વલા । ગજેન્દ્રગામિની રામા કામિની વામલોચના
સુંદર લાલ લાકથી તેના પગ નીચે તરફ તેજસ્વી લાગતા હતા; ગજગામિની જેવી ચાલવાળી, રામા એ મનમોહક આંખોવાળી રૂપાળી સ્ત્રી હતી.
માં દદર્શ કટાક્ષેણ રમણી રમણોત્સુકા । રાસે સંભૂય રામા સા દધાર પુરતો મમ
એ રૂપાળી, સંગાથની ઇચ્છાથી, મને તિરછાં નજરે જોઈ; રાસમંડળમાં રામા પોતે મારા સામે ઉભી રહી અને રમણમાં જોડાઈ.
તેન રાધા સમાખ્યાતા બુરાવિદ્ભિઃ પ્રપૂજિતા । પ્રહૃષ્ટા પ્રકૃતિશ્ચાસ્યાસ્તેન પ્રકૃતિરીશ્વરી
એથી, તે રાધા તરીકે જાણીતી બની, વૃદ્ધો અને વિદ્વાનો દ્વારા પૂજિત; આનંદિત, તેની સ્વભાવ જ એવો છે અને તે સર્વપ્રકૃતિની સ્વામિની છે.
શક્તા સ્યાત્સર્વકાર્યેષુ તેન શક્તિઃ પ્રકીર્તિતા । સર્વાધારા સર્વરૂપા મઙ્ગલાર્હા ચ સર્વતઃ
તે તમામ કાર્યમાં સમર્થ છે, તેથી તેને શક્તિ કહેવામાં આવે છે; તે સર્વનું આધાર છે, સર્વરૂપ છે અને સર્વત્ર શુભતાની પાત્ર છે.
સર્વમઙ્ગલદક્ષા સા તેન સ્યાત્સર્વમઙ્ગલા । વૈકુણ્ઠે સા મહાલક્ષ્મીર્મૂર્તિભેદે સરસ્વતી
તે દરેક શુભ કાર્યમાં નિપુણ છે, તેથી સર્વમંગલા કહેવાય છે; વૈકુંઠમાં તે મહાલક્ષ્મી છે અને અન્ય સ્વરૂપે સરસ્વતી છે.
પ્રસૂય વેદાન્વિદિતા વેદમાતા ચ સા સદા । સાવિત્રી સ ચ ગાયત્રી ધાત્રી ત્રિજગતામપિ
તે સદા વેદોની માતા તરીકે જાણીતી છે, કારણ કે તે વેદોને જન્મ આપનાર છે; તે સાવિત્રી, ગાયત્રી અને ત્રણેય લોકની પોષક છે.
પુરા સંહૃત્ય દુર્ગં ચ સા દુર્ગા ચ પ્રકીર્તિતા । તેજસઃ સર્વદેવાનામાવિર્ભૂતા પુરા સતી
પહેલાં, દુર્ગને નષ્ટ કર્યા પછી, તે દુર્ગા તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ; અને સતી, સર્વ દેવોના તેજમાંથી પ્રગટ થઈ.
તેનાઽઽદ્યા પ્રકૃતિર્જ્ઞેયા સર્વાસુરવિમર્દિતી । સર્વાનન્દા ચ સાનન્દા દુઃખદારિદ્રયનાશિની
એથી, તે પ્રાથમિક પ્રકૃતિ તરીકે જાણીતી છે, સર્વ અસુરોને દમન કરનારી; તે સર્વ આનંદથી ભરપૂર છે, આનંદ આપનારી છે અને દુઃખ-દરિદ્રતાને નાશ કરતી છે.
શત્રુણાં ભયદાત્રૌ ચ ભક્તાનાં ભયહારિણૌ । દક્ષકન્યા સતી કા ચ શૈલજાતેતિ પાર્વતી
શત્રુઓને ભય આપનારી અને ભક્તોના ભયને દૂર કરનારી; તે દક્ષની પુત્રી સતી છે અને પર્વતકન્યા પાર્વતી પણ છે.