યસ્ય માતા ગૃહે નાસ્તિ ભાર્યા ચ પુંશ્ચલી તથા । અરણ્યં તેન ગન્તવ્યમરણ્યાદ્દુઃખદં ગૃહમ્
જેના ઘરમાં માતા નથી અને પત્ની પણ ચરિત્રહીન છે, એ ગૃહસ્થએ જંગલમાં જવું જોઈએ; કારણ કે એ માટે ઘર જંગલ કરતાં વધુ દુઃખદાયી છે.
પતીં દ્વેષ્ટિ સદા દુષ્ટા વિષતુન્યં ચ પશ્યતિ । દદાતિ તસ્મૈ નાઽઽહારં ભર્ત્સનં કુરુતે સદા
દુષ્ટ સ્ત્રી હંમેશા પતિને દ્વેષ કરે છે, તેને ઝેર જેવો જુએ છે, તેને ભોજન આપતી નથી અને વારંવાર ધિક્કારે છે.
પૂજિતં મુનિતુલ્યં ચ સા ચ પાપીયસી પરમ્ । સંતતં તૃણવન્મત્વા ન્યક્કારં કુરુતે સદા
એવી પાપી સ્ત્રીને સાધુ સમાન સન્માન મળ્યું હોય તો પણ, તે પતિને ઘાસ જેટલું પણ મૂલ્ય આપતી નથી અને હંમેશા અપમાન કરે છે.
દુર્વાક્યાવહ્નિના દગ્ધો મૃતતુલ્યશ્ચ જીવતિ । યાવજ્જીવનપર્યન્તં સંપ્રાપ્ય દુષ્ટવંશજામ્
કઠોર વચનના અગ્નિથી દાઝાઈને, દુષ્ટ પત્ની મળવાથી એ માણસ જીવે છે પણ મરેલા જેવો રહે છે.
ગૃહિણીનાં સદાચારં શ્રૂયતાં તચ્છ્રુ તૌ શ્રુતમ્ । ગૃહિણી પતિભક્તા ચ દેવબ્રાહ્મણબૂજિતા
હવે ગૃહિણીઓના સદાચાર સાંભળો, જે સાંભળવામાં આવ્યું છે: ગૃહિણી પતિભક્ત હોય છે અને દેવ-બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે છે.
સા શુદ્ધા પ્રાતરુત્થાય નમસ્કૃત્ય પતિં સુરમ્ । પ્રાઙ્ગણે મઙ્ગલં દદ્યાદ્ગોમયેન જલેન ચ
એ શુદ્ધ હોય છે, વહેલી સવારે ઉઠીને પતિ અને દેવતાઓને વંદન કરે છે અને પછી અંગણે ગૌમય અને પાણીથી શુભ ચીજો ધરાવે છે.
ગૃહકૃત્યં ચ કૃત્વા ચ સ્નાત્વાઽઽગત્ય ગૃહં સતી । સુરં વિપ્રં પતિં નત્વા પૂજયેદ્ગૃહદેવતામ્
સારી પત્ની ઘરનાં કામકાજ પૂરા કરીને, સ્નાન કરીને પાછી ઘરે આવે છે. પછી તે દેવતાઓને, બ્રાહ્મણને અને પતિને વંદન કરે છે અને પછી ઘરનાં દેવતાઓની પૂજા કરે છે.
ગૃહકૃત્યં સુનિર્વૃત્ય ભોજયિત્વા પતિં સતી । અતિથિં પૂજયિત્વા ચ સ્વયં ભુઙ્કતે સુખંસતી
પત્ની ઘરના બધા કામ સારી રીતે કરી, પતિને જમાડે છે. પછી મહેમાનનું સન્માન કરે છે અને પછી પોતે આનંદથી ભોજન કરે છે.
પુત્રૈશ્ચ પૂજિતસ્તાતઃ શિષ્યૈશ્ચ પૂજિતો ગુરુઃ । આજ્ઞયા કુરુતે કર્મ પુત્રઃ શિષ્યશ્ચ ભૃત્યવત્
પિતા પુત્રો દ્વારા અને ગુરુ શિષ્યો દ્વારા સન્માન પામે છે. તેમના આદેશથી પુત્ર અને શિષ્ય દાસની જેમ સેવા કરે છે.
ન પ્રેરયેદ્ગુરું તાતં પુત્રઃ શિષ્યશ્ચ કર્મસુ । પિત્રે ચ ગુરવે નિત્યં સર્વસ્વં ચ સમર્પયેત્
પુત્ર કે શિષ્યે પિતા કે ગુરુને ક્યારેય કોઈ કામમાં આદેશ ન આપવો જોઈએ. પિતા અને ગુરુને હંમેશા પોતાનું બધું અર્પણ કરવું જોઈએ.
ન કુર્યાન્નરબુદ્ધિં ચ ગુરૌ પિતરિ સંતતમ્ । કૃત્વા ચ નરબુદ્ધિં ચ બ્રહ્મહત્યાં લભેદ્ધ્રુવમ્
ક્યારેય ગુરુ કે પિતાને સામાન્ય માણસ સમાન ન માનવું. જો એવું કરે તો ચોક્કસપણે બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ લાગે છે.
માતરં પૂજયેદ્ભક્ત્યા પિતુશ્ચાપ્યધિકાં તથા । માતુઃ પરં ગુરું ચૈવ પૂજયેદ્ભક્તિયોગતઃ
માતાને ભક્તિપૂર્વક પૂજવી જોઈએ અને પિતાને તો એથી પણ વધુ. ગુરુમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન છે, તેને પણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી પૂજવું જોઈએ.
પિતા માતા ગુરુર્ભાર્યા શિષ્યઃ પુત્રઃ સદાઽક્ષમઃ । અનાથા ભગિની કન્યા નિત્યં પોષ્યા ગુરુપ્રિયા
પિતા, માતા, ગુરુ, પત્ની, શિષ્ય અને પુત્ર હંમેશા લાડથી રાખવા યોગ્ય છે. અનાથ, બહેન, કન્યા અને ગુરુપ્રિય સ્ત્રીઓનું પણ હંમેશા પાલન કરવું જોઈએ.
એવં ચ કથિતં તાત સર્વેષાં ધર્મમુત્તમમ્ । શ્ત્રીજાતિર્વાસ્તપીશુદ્ધા તાશ્ચ સર્વાઃ પતિવ્રતાઃ
હવે સર્વોત્તમ ધર્મ કહ્યો છે. જે સ્ત્રીઓ શુદ્ધ વર્તનવાળી અને પતિવ્રતા છે, એ બધાની વાત અહીં કરવામાં આવી છે.
સર્વા જાતિરેકવિધા ચાઽઽદૌ સૃષ્ટા ચ બ્રહ્મણા । તાઃ સર્વાઃ પ્રકૃતેરંશાઃ પવિત્રાઃ પણ્ડિતાધિકાઃ
સર્વ જાતિઓની શરૂઆતમાં બ્રહ્માએ એક જ રીતે રચના કરી હતી. બધી સ્ત્રીઓ પ્રકૃતિના અંશ છે, પવિત્ર છે અને પંડિતોથી પણ શ્રેષ્ઠ છે.
કેદારકન્યાશાપેન સ હિ ધર્મઃ ક્ષયં ગતઃ । તદા કોપેન ધાત્રા ચ કૃત્યા સ્ત્રી ચ વિનિર્મિતા
કેદારકન્યાના શ્રાપથી એ ધર્મ નષ્ટ થયો. પછી ધાતાએ ક્રોધથી કૃત્યા અને સ્ત્રીની રચના કરી.
કૃત્યા સ્ત્રી ત્રિવિધા જાતિર્બ્રહ્મણા નિર્મિતા પુરા । ઉત્તમા પ્રથમા સા ચ મધ્યમા ચાધમા વ્રજ
કૃત્યા અને સ્ત્રી ત્રણ પ્રકારની બ્રહ્માએ બનાવેલી: શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નીચ.
ઉત્તમા પતિભક્તા સા કિંચિદ્ધર્મસમન્વિતા । પ્રાણાન્તેઽપિ ન કુરુતે તં જારમયશકરમ્
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી પતિપ્રતિ ભક્તિ ધરાવે છે અને ધર્મમાં પણ થોડી જોડાયેલી છે. જીવનના અંતે પણ તે કદી પતિ સિવાય બીજાને સ્વીકારતી નથી.
પૂજયેત્સા યથા કાન્તં તથા દેવદ્વિજાતિથીન્ । વ્રતાનિ ચોપવાસાંશ્ચ કુરુતે સર્વપૂજનમ્
એ સ્ત્રી પતિને જેમ પૂજે છે તેમ દેવ, બ્રાહ્મણ અને મહેમાનને પણ પૂજે છે. ઉપવાસ, વ્રત અને સર્વ પૂજાઓ કરે છે.
ગુરુણા રક્ષિતા યત્નાજ્જારં ચ ન ભજેદ્ભયાત્ । સ કૃત્રિમા મધ્યમા ચ યથાકિંચિત્પતિં ભજેત્
ગુરુ દ્વારા કાળજીપૂર્વક રક્ષાયેલી સ્ત્રી ભયને કારણે પરપુરુષથી દૂર રહે છે. મધ્યમ સ્ત્રી દેખાવ માટે પતિની સેવા કરે છે.
સ્થાનં નાસ્તિક્ષણં નાસ્તિ નાસ્તિ પ્રાર્થયિતા નરઃ । તેન હે નન્દ તાસાં ચ સતીત્વમુપજાયતે
એ સ્ત્રીઓ માટે કોઈ નિશ્ચિત સ્થાન, સમય કે માંગનાર નથી. હે નંદ, એમનું પતિવ્રતત્વ એ રીતે જ ઊભું રહે છે.
અધમા પરમા દુષ્ટાઽત્યન્તાસદ્વંશજા તથા । અધર્મશીલા દુઃશીલા દુર્મુખા કલહાન્વિતા
નીચ સ્ત્રીઓ અત્યંત દુષ્ટ, અશુભ કુળમાં જન્મેલી, અધર્મી, ખરાબ વર્તનવાળી, ખરાબ બોલતી અને ઝઘડાળુ હોય છે.
પતિં ભર્ત્સયતે નિત્યં જારં ચ સેવતે સદા । દુઃશં દદાતિ કાન્તાય વિષતુલ્યં ચ પશ્યતિ
એ પતિને રોજ ધિક્કારે છે અને પ્રેમીને હંમેશા સેવા આપે છે. પતિને નુકસાનકારક વસ્તુ આપે છે અને તેને ઝેર સમાન માને છે.
જારદ્વારમુપાયેન હન્તિ કાન્તં મનોહરમ્ । ધર્મિષ્ઠં ચ વરિષ્ઠં ચ ગરિષ્ઠં ચ મહીતલે
એ સ્ત્રી પ્રેમીના સહારે છલથી પોતાના આકર્ષક પતિને મારે છે, ભલે પતિ ધર્મી, શ્રેષ્ઠ કે મહાન હોય.
કામદેવસમં ચાપિ જારં પશ્યતિ કામતઃ । શુભદૃષ્ટ્યા કટાક્ષેણ શરવત્પાપીયસી મુદા
કામના ભાવથી સ્ત્રી પોતાના પ્રેમીને કામદેવ સમાન માને છે, અને ખુશીથી પાપમાં મગ્ન થઈ, મીઠી નજરે તેને જુએ છે, જાણે તીર વાગ્યો હોય એમ.
સુવેષં પુરુષં દ્રષ્ટ્વા યુવાનં રતિશૂકરમ્ । યોનિઃ ક્લિદ્યતિ નારીણાં કામિનીનાં નિરન્તરમ્
સુંદર વેશમાં, યુવાન અને પ્રેમકૌશલ્ય ધરાવતા પુરુષને જોઈ, કામના ધરાવતી સ્ત્રીઓનું મન સતત ઉશ્કેરાય છે.
દદાતિ ભર્ત્રે નાઽઽહારં વિષોક્તિં વક્તિ સંતતમ્ । અધર્મં ચિન્તયેચ્છશ્વજ્જારં ચ પરમં મુદા
એવી સ્ત્રી પતિને ભોજન આપતી નથી, વારંવાર કડવી વાતો કરે છે, હંમેશા અધર્મના વિચારો કરે છે અને પ્રેમીમાં જ આનંદ મેળવે છે.
ગુરુભિર્ભર્ત્સિતા સા ચ રક્ષિતા ચ શતેન ચ । તથાઽપિ જારં કુરુતે નાપિ સાધ્યા નૃપેરપિ
ગુરુઓએ ઠપકો આપ્યો હોય કે સો રીતે રક્ષા કરવામાં આવી હોય, તેમ છતાં એ સ્ત્રી પ્રેમીને શોધે છે; રાજા પણ તેને રોકી શકતો નથી.
નાસ્તિ તસ્યાઃ પ્રિયં કિંચિત્સર્વં કાર્યવશેન ચ । ગાવસ્તૃણમિવારણ્યે પ્રાર્થયન્તી નવં નવમ્
એ સ્ત્રીને કશુંય પ્રિય નથી; બધું પોતાનાં સ્વાર્થ માટે જ છે. જંગલમાં ગાયો જેમ તાજું ઘાસ શોધે છે, તેમ એ નવી નવી વસ્તુઓની ઇચ્છા રાખે છે.
વિદ્યુદાભા જલે રેખા તસ્યા પ્રીતિસ્તથૈવ ચ । અધર્મયુક્તા સતતં કપટં વક્તિ નિશ્ચિતમ્
એની પ્રીતિ પાણી પર દોરેલી રેખા જેવી છે, વીજળી જેવી ક્ષણિક છે; હંમેશા અધર્મ સાથે જોડાયેલી છે અને નિશ્ચિતપણે કપટથી બોલે છે.