કાશ્યપે દુર્ગતે નીચે દેવબ્રાહ્મણનિન્દકે । મૂર્ખે ચૈવાનભિજ્ઞે ચ ન ચ સ્વપ્નં પ્રકાશયેત્
પરંતુ દુષ્ટ, પતિત, નીચ, દેવ કે બ્રાહ્મણની નિંદા કરનાર, મૂર્ખ કે અજ્ઞાનીને સ્વપ્ન કહેવું નહીં.
અશ્વત્થે ગણકે વિપ્રે પિતૃદેવાસનેષુ ચ । આર્યે ચ વૈષ્ણવે મિત્રે દિવા સ્વપ્નં પ્રકાશયેત્
અશ્વત્થ વૃક્ષ પાસે, ગણિતજ્ઞ, બ્રાહ્મણ, પિતૃ કે દેવના આસન પર, સન્માનનીય, વૈષ્ણવ અથવા મિત્રને દિવસના સમયે સ્વપ્ન કહેવું જોઈએ.
ઇતિ તે પુણ્યમાખ્યાતં કથિતં પાપનાશનમ્ । ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ
આ રીતે, પવિત્ર અને પાપ નાશક કથા તને કહી, જે ધન્ય, યશસ્વી અને આયુષ્યદાયી છે. હવે તારે બીજું શું સાંભળવું છે?
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખo ઉત્તo નારદનાo ભગવન્નન્દસંo દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં નારદ અને ભગવાન નંદ વચ્ચેનું બ્યાસીતમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
અથ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ નન્દ ઉવાચ વેદાનાં કારણં ત્વં ચ બ્રહ્માદીનાં ચ પુત્રક । સર્વં કથય ભદ્રં તે કં પૃચ્છામિ ત્વયા વિના
નંદે પૂછ્યું: વેદો અને બ્રહ્માદિક દેવતાઓના તું કારણ છે, બેટા. બધું મને કહેજે, તારા કલ્યાણ માટે કહું છું; તારા સિવાય હું બીજાને કોણ પૂછું?
વિપ્રાણાં યો હિ ધર્મશ્ચ ક્ષત્રવિદ્શૂદ્રકર્મણામ્ । સંન્યાસિનાં ચ યો ધર્મો યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્
બ્રાહ્મણોનો ધર્મ શું છે? અને ક્ષત્રિય તથા શૂદ્રોના કર્તવ્ય શું છે? સંન્યાસી, યતિ અને બ્રહ્મચારી માટે કયો ધર્મ છે?
વિપ્રાણાં વિધવાસ્ત્રીણાં વૈષ્ણવાનાં સતામપિ । પતિવ્રતાનાં સ્ત્રીણાં ચ તત્સર્વ વક્તુમર્હસિ
બ્રાહ્મણો, વિધવા સ્ત્રીઓ, વૈષ્ણવ, સજ્જન અને પતિવ્રતા સ્ત્રીઓના કર્તવ્યો પણ તું મને કહેજે.
ગૃહિણાં ગૃહિણીનાં ચ શિષ્યાણાં ચ વિશેષતઃ । પુત્રાણાં ચાપિ કન્યાનાં પિતરં માતરં પ્રતિ
ગૃહસ્થ અને તેમની પત્ની, શિષ્યો ખાસ કરીને, અને પુત્ર તથા પુત્રીના પિતા-માતા પ્રત્યેના કર્તવ્યો પણ કહેજે.
સ્ત્રીજાતિશ્ચ કતિવિધા ભક્તઃ કતિવિધઃ પ્રભો । બ્રહ્માણ્ડં ચ કતિવિધં વદનં ચ કિમાત્મકમ્
સ્ત્રીઓ કેટલાય પ્રકારની છે, પ્રભુ, અને ભક્તો કેટલાય પ્રકારના છે? બ્રહ્માંડ કેટલાં છે અને મોઢાનું સ્વરૂપ શું છે?
શ્રીભગવાનુવાચ સંધ્યાપૂતઃ સદા વિપ્રઃ કુરુતે મમ સેવનમ્ । નિત્યં ભુઙ્કતે મત્પ્રસાદમનિવેદ્ય કદા ચ ન
શ્રીભગવાન બોલ્યા: જે બ્રાહ્મણ સદા સંધ્યાથી શુદ્ધ રહે છે અને મારું સેવન કરે છે, જે મારું પ્રસાદ જ ભોજન રૂપે ગ્રહણ કરે છે અને કદી પણ અર્પણ કર્યા વિના ખાય નહિ.
અન્નં વિષ્ઠા જલં યદ્વિષ્ણોરનિવેદિતમ્ । વિષ્ણુપ્રસાદભોજી ચ જીવન્મુક્તશ્ચ બ્રાહ્મણઃ
જે અન્ન અને પાણી વિષ્ણુને અર્પણ કરેલું નથી, તે તો વિસર્જન સમાન છે; પણ જે બ્રાહ્મણ વિષ્ણુનું પ્રસાદ ભોજન કરે છે, તે જીવતો મુક્ત છે.
નિત્યં તપસ્યાનિરતઃ શુચિઃ શાન્તશ્ચ શાસ્ત્રવિત્ । વ્રતતીર્થાશ્રિતો ધર્મી નાનાધ્યાપનસંયુતઃ
એ સદા તપમાં તત્પર, પવિત્ર, શાંત, શાસ્ત્રજ્ઞ, વ્રત અને તીર્થમાં નિષ્ઠાવાન, ધર્મી અને અનેક વિષયોમાં શિક્ષણ આપનાર હોય છે.
વિષ્ણુમન્ત્રં ગૃહીત્વા ચ કૃત્વા ચ ગુરુસેવનમ્ । ગુહીત્વા તદનુજ્ઞાં ચ પશ્ચાદ્ભવતિ સ ગૃહી
વિષ્ણુમંત્ર ગ્રહણ કરીને, ગુરુની સેવા કરીને અને ગુરુની અનુમતિ મેળવીને જ કોઈ ગૃહસ્થ બને છે.
દક્ષિણાં નિત્યબૂજાનાં ગુરવે ચ નિવેદયેત્ । ગુરૂણાં પોષણં નિત્યં કર્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ
દૈનિક પૂજા કરનારા અને ગુરુને સદા દક્ષિણા અર્પણ કરવી જોઈએ; ગુરુનું પાલન કરવું એમાં કોઈ સંશય નથી.
સર્વેષામપિ વન્દ્યાનાં પિતા ચૈવ મહાન્ ગુરુઃ । પિતુઃ શતગુણૈર્માતા માતુઃ શતગુણૈઃ સુરઃ
બધા પૂજનીયોમાં પિતા મહાન ગુરુ છે; માતા પિતાથી પણ સો ગણું મહાન છે અને દેવતાઓ માતાથી પણ સો ગણું મહાન છે.
મન્ત્રદસ્તન્ત્રદશ્ચૈવ સૃરાણાં ચ ચતુર્ગુણઃ । નારાયણાશ્ચ ભગવાન્ગુરુઃ પ્રત્યક્ષ ઈશ્વરઃ
મંત્ર આપનાર અને તંત્ર શિખવનાર દેવતાઓથી ચાર ગણાં મહાન છે; ભગવાન નારાયણ પોતે ગુરુરૂપે પ્રગટ છે.
ઉદ્દેશે દીયતે તસ્મૈ સુરાયેતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ । પ્રત્યક્ષભોક્તા સ્વગુરુઃ સ્વયં દેહી જનાર્દનઃ
શાસ્ત્રોમાં લખ્યું છે કે શિક્ષણ સમયે દેવતાઓ હાજર રહે છે; પોતાનો ગુરુ જ સીધો ભોક્તા છે અને જનાર્દન સ્વયં તેમાં દેહધારી છે.
ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુરેવ સ્વયં શિવઃ । ગુરૌ ચ સર્વદેવાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ સતતં મુદા
ગુરુ બ્રહ્મા છે, ગુરુ વિષ્ણુ છે, ગુરુ સ્વયં શિવ છે; બધા દેવતાઓ હંમેશા આનંદથી ગુરુમાં નિવાસ કરે છે.
ગુરૌ તુષ્ટે હરિસ્તુષ્ટો યસ્મિંસ્તુષ્ટે ચ દેવતા । ગુરુઃ પુત્રસમં સ્નેહં શિષ્યેષુ ન કરિષ્યતિ
ગુરુ પ્રસન્ન થાય ત્યારે હરિ પ્રસન્ન થાય છે, અને ગુરુ પ્રસન્ન થાય ત્યારે દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે; પણ ગુરુએ શિષ્યો પર પુત્ર જેવો પ્રેમ ન કરવો જોઈએ.
લભતે બ્રહ્મહત્યાં ચ ભુઙ્ક્તે કૃત્વા ચ નાઽઽશિષમ્ । સ્વધર્મનિરતો વિપ્રો બ્રાહ્મણશ્ચ સદા શુચિઃ
જો એવું કરે તો બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ લાગે છે અને આશીર્વાદ વિના દુઃખ ભોગવે છે; પોતાનાં ધર્મમાં સ્થિર બ્રાહ્મણ હંમેશા શુદ્ધ રહે છે.
વિષ્ણુસેવી સદા વિપ્રસ્તદન્યોઽપ્યશુચિઃ સદા । બ્રાહ્મણો વૃષવાહશ્ચ શૂદ્રાણાં સૂપકારકઃ
વિષ્ણુની સેવા કરતો બ્રાહ્મણ હંમેશા શુદ્ધ છે; બીજો કોઈ બ્રાહ્મણ શુદ્ધ નથી. બ્રાહ્મણ વૃષભવાહક છે અને શૂદ્ર રસોઈ કરનાર છે.
બ્રાહ્મણો દેવલશ્ચૈવ સંધ્યાહીનશ્ચ દુર્બલઃ । બ્રાહ્મણશ્ચ દિવાશાયી શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજનઃ
દેવલ જેવો બ્રાહ્મણ પણ જો સંધ્યા ન કરે તો નિર્વળ છે; દિવસમાં સુતો કે શૂદ્રના શ્રાદ્ધનું અન્ન ખાવતો બ્રાહ્મણ પણ એવો જ છે.
શૂદ્રાણાં શવદાહી ચ તે ચ શૂદ્રસમા દ્વિજાઃ । શાલગ્રામમહામન્ત્રં કૃત્વા પૂજાં વિધાનતઃ
શૂદ્રોમાં જે મૃતદેહ દાહ કરે છે અને જે દ્વિજ શૂદ્ર સમાન છે, તેઓ શાલગ્રામના મહામંત્રથી વિધિપૂર્વક પૂજા કરે છે.
ભુઙ્ક્તે નંવેદ્યશેષં ચ તત્પાદોદકમેવ ચ । હરેઃ પાદોદકં પીત્વા તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ
એ લોકો ન તો અર્પણ ન કરેલું ભોજન કરે છે, ન તો બચેલું ખાય છે, અને માત્ર હરિના પાદોદકનું જ પાન કરે છે; હરિના પાદોદક પીવાથી મનુષ્ય તીર્થસ્નાન જેવો પવિત્ર બની જાય છે.
મુચ્યતે સર્વપાપેમ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ । સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ
એ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુલોકને પામે છે; એ સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનો અને સર્વ યજ્ઞોમાં દીક્ષા લીધાનો ફળ મેળવે છે.
શાલગ્રામશિલાતોયૈર્યોઽભિષેકં સમાચરેત્ । ગઙ્ગાજલાદ્દશગુણં શાલગ્રામજલં વ્રજ
જે શાલગ્રામ શિલાના જળથી અભિષેક કરે છે, એ શાલગ્રામનું જળ ગંગાજળ કરતાં દસગણું મહત્ત્વ ધરાવે છે.
નિત્યં ભુઙ્ક્તે ચ યો વિપ્રો જીવન્મુક્તઃ સુરૈઃ સમઃ । વિપ્રાણાં નિત્યકૃત્યં ચ વિષ્ણોર્નૈવેદ્યભોજનમ્
જે બ્રાહ્મણ રોજ એનું સેવન કરે છે, તે જીવતો મુક્ત થાય છે અને દેવો સમાન બને છે; બ્રાહ્મણોનું નિત્યકર્મ એ છે કે તેઓ વિષ્ણુનું પ્રસાદભોજન કરે.
યત્નેન પૂજનં તસ્ય તત્પાજોદકમેવનમ્ । નિત્યં ત્રિસંધ્યં કુરુતે ભક્ત્યા ચ મમ પૂજનમ્
એની પૂજા શ્રદ્ધાપૂર્વક અને પ્રયત્નપૂર્વક કરવી જોઈએ અને માત્ર એનું પાદોદક જ વાપરવું જોઈએ; એ વ્યક્તિ રોજ ત્રણ સંધ્યાનો સંકલ્પ કરે છે અને ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે.
એકાદશ્યાં ન ભુઙ્ક્તે ચ મમ વૈ જન્મવાસરે । શિવરાત્રૌ ચ હે તાત શ્રીરામનવમીદિને
એ વ્યક્તિ એકાદશી, મારા જન્મદિવસે, શિવરાત્રિ અને શ્રીરામ નવમીના દિવસે ભોજન કરતો નથી.
ન ચ ભુઙ્ક્તે વ્રતી યો હિ જીવન્મુક્તો હિ સ દ્વિજઃ । પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તસ્ય પાદે ચ તાનિ ચ
જે વ્રત રાખે છે અને એ દિવસોમાં ભોજન કરતો નથી, એ જીવતો મુક્ત બને છે, હે દ્વિજ, અને પૃથ્વી上的 બધા તીર્થો એના પગ પાસે આવે છે.